Τα σούπερ μεταλλαγμένα και το «χρυσό» ρύζι

Τα ξίφη τους διασταυρώνουν οι οικολογικές οργανώσεις με τους ερευνητές για το «χρυσό» ρύζι, το γενετικά τροποποιημένο τρόφιμο που υπόσχεται ότι θα λύσει το πρόβλημα της υποβιταμίνωσης στον Τρίτο Κόσμο. Και ενώ οι ακτιβιστές εξεγείρονται για την εξάπλωση των καλλιεργειών, ήδη γίνονται έρευνες για την επόμενη γενιά…σούπερ – γενετικά τροποποιημένων – τροφών.

Το πρωτοσέλιδο του περιοδικού «Τάιμ» το 2000 ήταν ενδεικτικό των εξελίξεων αλλά και των συγκρούσεων που θα ακολουθούσαν. Ο τίτλος «Το ρύζι που μπορεί να σώζει εκατομμύρια παιδιά κάθε χρόνο», ήταν ο πρόλογος για τη νέα ενισχυμένη τροφή με β-καροτίνη, την οποία ο οργανισμός μετατρέπει σε βιταμίνη Α.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει το Διεθνές Ιδρυμα Ερευνας Ρυζιού (IRRI), η έλλειψη βιταμίνης Α, αφορά 1,7 εκατομμύρια παιδιά ανά τον κόσμο. Και στην υποβιταμίνωση αυτή οφείλονται περιπτώσεις τύφλωσης, βαριών ασθενειών ακόμη και θανάτων.

Σύμφωνα ωστόσο με τους ειδικούς του Ιδρύματος, εάν καλυφθούν οι ημερήσιες ανάγκες, τότε οι θάνατοι ανηλίκων στις αναπτυσσόμενες χώρες είναι δυνατόν να μειωθούν κατά 23%-34%.

Οι Φιλιππίνες ήταν η πρώτη χώρα που δέχθηκε να καλλιεργηθεί στο έδαφος της το «χρυσό» ρύζι. Μετά τις δοκιμαστικές καλλιέργειες εκεί, έχουν ήδη εκδηλώσει αντίστοιχο ενδιαφέρον το Μπανγκλαντές, η Ινδονησία, καθώς και η Ινδία.

Διαφωνίες. Οι ενστάσεις όμως από τις περιβαλλοντικές οργανώσεις είναι έντονες: «Ούτε ο πλανήτης ούτε οι πεινασμένοι χρειάζονται τα μεταλλαγμένα και τις καλλιέργειες μεταλλαγμένων τροφίμων. Αυτό που έχουν ανάγκη είναι πρόσβαση στα τρόφιμα» λέει στα «ΝΕΑ» η υπεύθυνη εκστρατείας της Greenpeace ενάντια στα μεταλλαγμένα Ελενα Δανάλη.

Το επιχείρημα, λέει, ότι οι κολοσσοί των μεταλλαγμένων προωθούν τέτοιου είδους καλλιέργειες με στόχο να βοηθήσουν τα παιδιά που υποσιτίζονται δεν ευσταθεί. «Το πρόβλημα της πείνας είναι πολιτικό. Δεν λύνεται έτσι», συμπληρώνει με κατηγορηματικό ύφος.

Ενδεικτική του πολέμου που έχει ξεσπάσει είναι και η έφοδος 400 αγροτών – ακτιβιστών τον περασμένο μήνα, σε πειραματικά αγροκτήματα στην περιοχή Πιλί στις Φιλιππίνες. Οι καλλιέργειες ξεριζώθηκαν, με τους αγρότες και τους υποστηρικτές τους (μαθητές, ακαδημαϊκούς και καταναλωτές) να επιχειρούν να στείλουν για ακόμη μία φορά το μήνυμα ότι τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα δεν είναι καλοδεχούμενα στη χώρα τους.

Γύρισαν την πλάτη. Οι ακτιβιστές υποστηρίζουν ότι πρόκειται για ακόμη έναν κρίκο στην αλυσίδα των αντιδράσεων ανά τον κόσμο για τους Γενετικά Τροποποιημένους Οργανισμούς (ΓΤΟ). Μόλις τον περασμένο Μάιο, σε 436 πόλεις σε όλο τον κόσμο, μεταξύ αυτών και στην Αθήνα, χιλιάδες άνθρωποι είχαν γυρίσει την πλάτη τους στα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα. Σε ό,τι αφορά τις επιπτώσεις των μεταλλαγμένων στο περιβάλλον, η κ. Δανάλη επισημαίνει ότι είναι μη αναστρέψιμες. Αλλά και οι συνέπειες στον τομέα της υγείας, σημειώνει η υπεύθυνη εκστρατειών για τα μεταλλαγμένα, «υπάρχουν πλέον αρκετές ενδείξεις και επιστημονικές μελέτες που έχουν δείξει ότι ποντίκια – πειραματόζωα εμφάνισαν σημάδια τοξικότητας. Συνεπώς, τρόφιμα που βλάπτουν τον περιβάλλον και την υγεία δεν μας χρειάζονται».

Αρκετοί επιστήμονες, όμως, εκφράζουν αντίθετη άποψη, υποστηρίζοντας πως οι σούπερ γενετικά τροποποιημένες τροφές, πιθανόν να αποτελούν τη λύση στο πρόβλημα της υποβιταμίνωσης.

 «Τα άλλα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα δεν έχουν εμφανή οφέλη για τους καταναλωτές. Ομως το “χρυσό” ρύζι φαίνεται να είναι η εξαίρεση», δήλωσε πρόσφατα στην ιταλική εφημερίδα «Λα Ρεπούμπλικα» ο Τζιόρτζιο Μορέλι, καθηγητής Μοριακής Βιολογίας Φυτών στην Εθνική Ακαδημία Λίντσεϊ.

Στο μεταξύ, οι έρευνες για το «χρυσό» ρύζι έδωσαν έμπνευση στους ερευνητές για τη δημιουργία και άλλων «χρυσών» φυτών που ενδεχομένως θα βοηθούσαν στην αντιμετώπιση της έλλειψης της βιταμίνης Α.

Κάπως έτσι γεννήθηκαν στα εργαστήρια του Πανεπιστημίου Κουίνσλαντ της Αυστραλίας οι «χρυσές» μπανάνες, που επίσης έχουν αυξημένη περιεκτικότητα β-καροτίνης. Μάλιστα, οι επιστήμονες κάνουν ένα βήμα παραπέρα επιχειρώντας να αυξήσουν και τα επίπεδα σιδήρου που περιέχονται σε αυτές. Το κέρδος θα είναι διπλό, υποστηρίζουν, αφού εάν τελικά αποδειχθεί αποτελεσματική και ασφαλής η κατανάλωση της πορτοκαλί εσωτερικά μπανάνας, θα συνδράμει στην αντιμετώπισης της έλλειψης σιδήρου στα παιδιά των – αφρικανικών κυρίως – χωρών όπου η μπανάνα είναι βασικό είδος στην καθημερινή τους διατροφή.

ΦΛΕΒΑ ΧΡΥΣΟΥ. Το «χρυσό» ρύζι πήρε το όνομα του από το έντονο κίτρινο χρώμα του. Τόσο όμως οι επιστήμονες που το ανακάλυψαν όσο και οι υποστηρικτές του συνέχισαν να το αποκαλούν έτσι ελπίζοντας ότι χτύπησαν φλέβα χρυσού κατά του υποσιτισμού και της υποβιταμίνωσης.

Η αρχή έγινε στα τέλη της δεκαετίας του 1990, όταν οι ερευνητές Πίτερ Μπέγιερ, καθηγητής Κυτταρικής Βιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Φράιμπουργκ στη Γερμανία και Ινγκο Πότρικους, του Ινστιτούτου Φυτικών Επιστημών στην Ελβετία, εμφύτευσαν στο DNA του «κλασικού» ρυζιού γονίδια β-καροτίνης.

Η χημική αυτή ουσία παίζει σημαντικό ρόλο στην παραγωγή βιταμίνης Α στον ανθρώπινο οργανισμό.

Τα πρώτα χρόνια τα αποτελέσματα δεν ήταν τόσο ενθαρρυντικά, οι ερευνητές όμως δεν το έβαλαν κάτω. Οι επενδύσεις οργανισμών με σημαντικότερο το φιλανθρωπικό ίδρυμα του συνιδρυτή της Microsoft Μπιλ Γκέιτς, έδωσε νέα ώθηση στα πειράματα.

Κάπως έτσι δημιουργήθηκαν οι πρώτοι κόκκοι «χρυσού» ρυζιού που μπορούν να εκτινάξουν στα ύψη την παραγωγή βιταμίνης Α στον ανθρώπινο οργανισμό. Σύμφωνα με έρευνα του δημοσιεύθηκε το περασμένο έτος, στην οποία συμμετείχαν ανήλικα Κινεζάκια, ένα μπολ «χρυσού» ρυζιού (100 – 150 γρ.) αρκεί για να προσφέρει το 60% της προτεινόμενης ημερήσιας πρόσληψης βιταμίνης Α στον παιδικό οργανισμό.

Είχε προηγηθεί μία ακόμη μελέτη το 2009, που διεξήχθη σε ενήλικους εθελοντές στις ΗΠΑ, που έδειξε ότι η β-καροτίνη απορροφάται εύκολα από το κυκλοφορικό σύστημα.
Μετά τις εξελίξεις αυτές, οι ερευνητές πίστεψαν ότι οι όποιες αντιρρήσεις των ακτιβιστών θα μετριάζονταν. Ομως, η απάντηση της Greenpeace δεν άργησε να έρθει, και μια νέα μάχη ξέσπασε. Ειδικότερα, η περιβαλλοντική οργάνωση υποστήριξε ότι οι γονείς των ανηλίκων, οι οποίοι συμμετείχαν στην έρευνα στην Κίνα, δεν ήταν ενήμεροι ότι τα παιδιά τους κατανάλωναν γενετικά τροποποιημένο ρύζι.