Από τη «Γλυκιά ζωή» στη «Μεγάλη ομορφιά»

Υπάρχει μια συγκλονιστική σκηνή στη «Μεγάλη ομορφιά», τη νέα εξαιρετική ταινία του Πάολο Σορεντίνο. Σε αυτήν τη σκηνή, ο Τζεπ Γκαμπαρντέλα, ένας αιωνίως κοσμικός, άψογα ντυμένος και χωρίς έμπνευση συγγραφέας, κοιτάζει με απόλυτη αδιαφορία το «Κόστα Κονκόρντια», το κρουαζιερόπλοιο που βυθίστηκε πριν από δύο χρόνια στις ακτές της Τοσκάνης εξαιτίας ενός λάθους του πλοιάρχου του. Ο Τζεπ, τον οποίο υποδύεται ο Τόνι Σερβίλο, παρακολουθεί το βυθισμένο πλοίο, με τον συμβολισμό να είναι εμφανής. Στη «Μεγάλη ομορφιά» ο Σορεντίνο επιχειρεί να απαντήσει σε ένα από τα πιο δύσκολα ερωτήματα που αφορούν την Ιταλία σήμερα: τι συμβαίνει σε αυτήν τη χώρα;

Πώς γίνεται αυτή η χώρα, η οποία έχει μια ομορφιά κι έναν πολιτισμό ζηλευτό σε ολόκληρο τον κόσμο, που έβγαλε έναν Φεντερίκο Φελίνι και μια Αννα Μανιάνι, που εκσφενδονίστηκε από τη φτώχεια στον πλούτο μέσα σε δύο δεκαετίες μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, που βρέθηκε στην πρωτοπορία της τέχνης από την εποχή του Δάντη έως την εποχή του νεορεαλισμού, να έχει φθάσει σε αυτό το τραγικό αδιέξοδο; Πώς μετατράπηκε σε αυτό το περίεργο θερμοκήπιο όπου η συζήτηση που ξεκίνησε χθες στο Κοινοβούλιο περιστρέφεται γύρω από το εάν η εφαρμογή του νόμου, δηλαδή η εκτέλεση της ποινής του πρώην πρωθυπουργού Σίλβιο Μπερλουσκόνι για φοροδιαφυγή, θέτει σε κίνδυνο τη σταθερότητα της χώρας;

Η ταινία του Πάολο Σορεντίνο, που για κάποιους είναι η «Ντόλτσε βίτα» της εποχής του Μπερλουσκόνι, δεν επιχειρεί να απαντήσει σε αυτό το ερώτημα άμεσα. Αντίθετα, ακολουθεί τον Τζεπ σε ένα καλειδοσκοπικό ορφικό ταξίδι με συνταξιδιώτες μια ηλικιωμένη στριπτιζέζ, έναν απελπισμένο θεατρικό συγγραφέα, ξεπεσμένους αριστοκράτες, έναν κενόδοξο καρδινάλιο και έναν άγιο άνθρωπο – όλα αυτά με φόντο τη φωτογενή Ρώμη. Ο ίδιος ο σκηνοθέτης ομολογεί ότι «είναι δύσκολο να είσαι αισιόδοξος σήμερα, είναι δύσκολο να είσαι θετικός». Στην ταινία του περιγράφει έναν κόσμο παγιδευμένο, παραιτημένο, εγκλωβισμένο σε μια κομψή παρακμή, όπου κάποιοι ψάχνουν τη θρησκεία και άλλοι για κοκαΐνη, όπου οι διανοούμενοι μιλούν συνεχώς για το τι πήγε λάθος και όπου η αδράνεια εμποδίζει τη φυγή προς τα εμπρός.

Η «Μεγάλη ομορφιά» δεν είναι μια πολιτική ταινία. Είναι, όμως, η πρώτη εδώ και πολλά χρόνια στην Ιταλία που βάζει στο στόχαστρό της την κουλτούρα της υπερβολής, η οποία χαρακτήρισε την εποχή του Σίλβιο Μπερλουσκόνι. Η «Μεγάλη ομορφιά» έκανε τεράστια αίσθηση στην Ιταλία. Πέρα από τις κριτικές για την αξία της, έδωσε το έναυσμα για μια ευρύτερη διαμάχη τόσο για τη  συμβολή της Κεντροαριστεράς στην παρακμή της χώρας όσο και για την πόλωση που προκάλεσε ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι. «Η συμβολή του Μπερλουσκόνι στη διαμόρφωση αυτού του κλίματος είναι τεράστια», λέει ο Πάολο Σορεντίνο. «Η συμπεριφορά του άφησε το σημάδι της στην Ιταλία. Κι όταν συμπεριφέρεται με αυτόν τον τρόπο κάποιος που βρίσκεται σε αυτή τη θέση, δίνει την άδεια να συμπεριφερθεί με τον ίδιο τρόπο πολύς κόσμος», προσθέτει.

Στο μόνιμο ερώτημα «πώς είναι δυνατόν να παραμένει ακόμη τόσο ισχυρός στην Ιταλία;», ο ιταλός σκηνοθέτης δίνει μια σαφή απάντηση μέσα από την ταινία του: όλοι στην Ιταλία αγαπούν τα πάρτι. Στους τίτλους τέλους της «Μεγάλης ομορφιάς» η κάμερα στρέφεται σε ένα πλοιάριο που διασχίζει τα καφεπράσινα νερά του Τίβερη. Δεν ακούγεται μουσική, μόνο το κρώξιμο των πουλιών. Ο χρόνος σταματάει και τα πάντα είναι όμορφα, όπως μόνο στην Ιταλία μπορούν να είναι…

Από τον Δάντη στην… κόλαση
Πώς γίνεται αυτή η χώρα, η οποία έχει μια ομορφιά κι έναν πολιτισμό ζηλευτό σε ολόκληρο τον κόσμο, που βρέθηκε στην πρωτοπορία της τέχνης από την εποχή του Δάντη έως την εποχή του νεορεαλισμού, να έχει φθάσει σε αυτό το τραγικό αδιέξοδο;