Τα μυστικά μιας όμορφης

Ενα ακόμα κυκλαδονήσι, θα σκεφθείτε δικαιολογημένα. Με καθαρές παραλίες, σαγηνευτική Χώρα, χωριά και μονές με ιστορία  και το ανάλογο κάστρο. Σωστά; Μέχρι στιγμής ναι, όλα αυτά ισχύουν. Ομως το νησί έχει κάτι ακόμα. Αποπνέει ιδιαίτερη γοητεία και χρειάζεται ουσιαστικό ενδιαφέρον και έρευνα μήπως και βρεθεί η αιτία της ξεχωριστής ομορφιάς του.

Ας ξεκινήσουμε λοιπόν με την ιστορία της «λαλούσας» πηγής. Είναι μύθος, λαϊκή παράδοση ή απόδειξη μεταφυσικής ενέργειας, όπως ισχυρίζονται κάποιοι; Το «λάλον ύδωρ» πηγάζει από τον ναό του Αϊ-Γιώργη Βαρσαμίτη και στα γραπτά των παλαιών περιηγητών έχει διασωθεί ως «η Πυθία του Αρχιπελάγους» με τις παράξενες ιστορίες που μεταδόθηκαν από γενιά σε γενιά να φθάνουν μέχρι και τις ημέρες μας. Κάποτε η φήμη της πηγής ξεπερνούσε τα όρια του νησιού ενώ ελάχιστοι ήταν οι Αμοργιανοί που ξεκινούσαν μια σοβαρή δουλειά, σχέση ή μακρινό ταξίδι χωρίς προηγουμένως να «ανοίξουν αγίασμα». Η κατανόηση του χρησμού ήταν σχετικά απλή. Επαιρναν νερό σε ένα φλιτζάνι και ανάλογα με τα στίγματα που εμφάνιζε δινόταν και η ερμηνεία. Εάν είχε κόκκους μαύρης σκόνης τότε σήμαινε σημαντικό συμφέρον, η άσπρη σήμαινε υγεία και η κόκκινη θάνατο.  

Διάφοροι έρχονταν να ανοίξουν το αγίασμα καθώς θάνατοι και σημαντικά γεγονότα είχαν προβλεφθεί, ενώ ακόμα και σήμερα χωρισμένη γυναίκα από τα Κατάπολα ισχυρίζεται πως η διάλυση του γάμου της είχε προβλεφθεί από το αγίασμα.

Σήμερα στον ναό υπάρχει το μικρό πηγάδι από όπου έτρεχε το αγίασμα, το οποίο όμως είναι σκεπασμένο με τσιμέντο που του έριξαν το 1958. Αιτία ήταν το χαλασμένο συνοικέσιο ισχυρού άνδρα της εποχής και αυτός οργισμένος κατάφερε να επηρεάσει τον κλήρο της περιοχής «ότι αυτά δεν είναι χριστιανικά πράματα» και το σκέπασαν. Σήμερα πλέον λίγοι ψάχνουν  τις προβλέψεις του χρησμού, καθώς έχει απαξιωθεί.

Βραχογραφίες και πύργοι

Το επόμενο «μυστικό της όμορφης» βρίσκεται σε ένα σχεδόν έρημο χωριό, τον Ασφοντηλίτη. Εκεί, σε κάποια βράχια, που συνήθως αποτελούν τμήμα κάποιας μάντρας, υπάρχουν εντυπωσιακές και με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά βραχογραφίες. Εχουν ακουστεί διάφορες απόψεις για την προέλευσή τους. Ομως ενώ οι έρευνες έδειξαν ότι οι βραχογραφίες του Ασφοντηλίτη έχουν εμφανείς ομοιότητες με τις βραχογραφίες των σπηλαίων, και συνήθως αναπαριστούν ανδρικές φιγούρες που παίζουν ντόπια όργανα, λίγες γυναικείες φιγούρες, αλλά και πολλούς σταυρούς, μια άλλη είναι η επικρατέστερη. Οτι δημιουργήθηκαν πριν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο από κάτοικο της Αιγιάλης. Αυτός βρέθηκε στον Ασφοντηλίτη όταν εξορίστηκε από τους οικείους του για να ζήσει με τους βοσκούς, επειδή γεννήθηκε με κινητικά προβλήματα των κάτω άκρων. Μάλιστα όταν τον έβλεπαν να σκαλίζει τους βράχους και όταν τον ρωτούσαν τι γράφει απαντούσε «τη διαθήκη μου».  

«Σκάβεις για να φτιάξεις σπίτι και βρίσκεις αρχαία», λένε με έμφαση οι κάτοικοι της Αμοργού και τους επιβεβαιώνει το γεγονός ότι συχνά βρίσκονται διάσπαρτα σε αγρούς και αυλές. Με λίγη προσοχή θα ανακαλύψετε τον αρχαιολογικό πλούτο του νησιού ξεκινώντας από τον λόφο της Μουντουλιάς, ο οποίος βρίσκεται στη νότια πλευρά του λιμανιού των Καταπόλων. Εκεί θα βρείτε μια ολόκληρη πόλη, τη Μινώα. Εναν από τους καλύτερα σωζόμενους τειχισμένους οικισμούς των Προκλασικών Χρόνων στις Κυκλάδες, που μαζί με την Αρκεσίνη και την Αιγιάλη αποτελούν τις αρχαίες πόλεις της Αμοργού. Ο οικισμός ήκμασε από τον 10ο ώς τον 4ο π.Χ. αιώνα, που εγκαταλείφθηκε. Οι ανασκαφές έχουν φέρει στην επιφάνεια σημαντικότατα ευρήματα. Το ενδιαφέρον μάλιστα της αρχαιολόγου Λίλας Μαραγκού την οδήγησε σε μάντρες του νησιού όπου είχαν εντοιχιστεί αγάλματα, σε κατώφλια εκκλησιών με αρχαίες επιγραφές, αλλά και σε ένα κοτέτσι όπου ανακάλυψε 140 επιγραφές και αγάλματα τα οποία ανήκαν στη χαμένη από το 1908 συλλογή του ελληνοδιδασκάλου Εμμανουήλ Ιωαννίδη.

Αξίζει να ανηφορίσετε στην κορυφή του λόφου. Εκεί, εκτός από την αρχαιολογική του αξία θα απολαύσετε και εντυπωσιακή θέα προς τον κόλπο των Καταπόλων.

Υπάρχουν όμως και σημαντικά ευρήματα από την Ελληνιστική Περίοδο. Συγκεκριμένα, σε κάποια τμήματα του νησιού υπάρχουν πύργοι της οι οποίοι μαρτυρούν την ευημερία του εκείνη την εποχή. Ο πιο εντυπωσιακός πύργος βρίσκεται στην Κάτω Μεριά, δίπλα από την εκκλησία της Αγίας Τριάδας, από την οποία πήρε και το όνομά του, ενώ κοντά του ανακαλύφθηκαν και ίχνη αρχαίας δεξαμενής.