Αγκαλιές, ψίθυροι και χειροκροτήματα

^«Σύντροφε, τι θα γίνει; Θα το σηκώσουμε το ΠΑΣΟΚ εκεί όπου ήταν ή θα το ξεφτιλίσουμε κι άλλο;» ρωτά ένας παππούς με μαγκούρα τον Νίκο Σαλαγιάννη στο αίθριο του Ιδρύματος Μείζονος Ελληνισμού. Παρά την προχωρημένη του ηλικία βρέθηκε στην έναρξη του διήμερου Πολιτικού – Επιστημονικού Συμποσίου του ΙΣΤΑΜΕ  για την 3η του Σεπτέμβρη. Ισως και αυτός, όπως και οι περισσότεροι από τους ομιλητές, πήγε για να αναμετρηθεί με το παρελθόν και το μέλλον του κόμματος.

ΤΟ «ΚΑΡΦΙ». Στελέχη ενεργά και παροπλισμένα κυκλοφορούν στον χώρο και μοιράζουν χειραψίες, αγκαλιές και χαμόγελα. Το κοινό δεν τους αντιμετωπίζει πια με δέος. Ακόμη και οι πιστοί που προσήλθαν έχουν απομυθοποιήσει τους σταρ της Μεταπολίτευσης. Δύο κυρίες γύρω στα 40 παρακολουθούν την είσοδο του Χρήστου Παπουτσή. «Τώρα θα σώσει και την παγκόσμια οικονομία…» λέει η μία.

Μόνο ένα όνομα προκαλεί, όποτε ακούγεται, σχεδόν αντανακλαστικά χειροκρότημα: «Ανδρέας Παπανδρέου». Η αίθουσα Ιφιγένεια, όπου διεξάγονται οι ομιλίες, το πρωί είναι ασφυκτικά γεμάτη. Πολλοί παραπονούνται πως είναι μικρή, χωράει μόλις 200 άτομα. Η Αφροδίτη αλ Σάλεχ, σε ρόλο οικοδέσποινας, κάθε τρεις και λίγο κοντοστέκεται για να εξηγήσει ότι οι (προγραμματισμένες για σήμερα) ομιλίες των Σημίτη, Παπανδρέου θα γίνουν στη μεγάλη, χωρητικότητας 1.500 ανθρώπων.

Οταν ξεκινά η πρώτη συνεδρία με τον Ανδρέα Πανταζόπουλο, επίκουρο καθηγητή Πολιτικής Επιστήμης στο Αριστοτέλειο, πολλοί ανατρέχουν στο πρόγραμμα για να δουν ποιος είναι. Παρότι εκφέρει καθαρά ακαδημαϊκό λόγο αρκετοί τον παρακολουθούν ευλαβικά στην οθόνη πλάσμα που έχει τοποθετηθεί απέξω. Οταν μιλάει για «κάθετη και όχι οριζόντια ένταξη των αποκλεισμένων μαζών στην πολιτική και στο κράτος που είχε σαν συνέπεια τη δυσκολία ανάδειξης της κοινωνίας των πολιτών» φαίνεται σαν να τους μπερδεύει…

Εντός και εκτός αιθούσης άλλωστε βρέθηκαν χθες τα πολλά πρόσωπα του ΠΑΣΟΚ. Το απόγευμα ο Σταύρος Μπένος, αν και εμφανώς συγκινημένος, που όπως είπε «είναι σπίτι του», δεν θα διστάσει να αναγνωρίσει ότι το κόμμα του με τις συμβάσεις έργου και η ΝΔ με τα stage «ήταν ολετήρας για τον νόμο Πεπονή», που ίδρυσε το ΑΣΕΠ.

Και θα πάει πολλά βήματα παραπέρα, δηλώνοντας ότι «στη μάχη των μεταρρυθμιστών – εκσυγχρονιστών και χυδαίων λαϊκιστών κέρδισαν, δυστυχώς, οι χυδαίοι». Θα κατακεραυνώσει το «οθωμανικό σύστημα διοίκησης» και θα διηγηθεί μια αποστομωτική προσωπική ιστορία από τα σημερινά ΚΕΠ, το πολιτικό του δημιούργημα. Πήγε να ανανεώσει την άδεια οδήγησης του και χρειάστηκε δύο επισκέψεις κι όχι μία, όπως όταν πρωτολειτούργησαν. Κάποτε, μπορούσαν, λέει, τα παιδιά να τραβούν και φωτογραφίες για τα επίσημα έγγραφα των πολιτών. «Αλλά αντέδρασε ο σύλλογος φωτογράφων…».

Η ΕΝΤΑΣΗ. Κάποιοι βέβαια τον βρήκαν πολύ «αυτοκριτικό». Τα λεγόμενά του λίγο αργότερα θα πυροδοτήσουν μια έκρηξη του Μιλτιάδη Παπαϊωάννου, που προήδρευε του πάνελ. «Δεν είναι αλήθεια ότι τη χώρα την κατέστρεψε το ΠΑΣΟΚ και ο Ανδρέας Παπανδρέου», θα πει με υψωμένο τόνο φωνής. Τον είχε ενοχλήσει η λέξη «ολετήρας». Από το κοινό τού φωνάζουν ότι «δεν είπε αυτό».

Ηταν μια στιγμή που ανέβηκε το θερμόμετρο αλλά αυτό ήταν και το ζητούμενο: να γίνει μια ζωντανή συζήτηση. Και τι άλλο θα μπορούσε να πυροδοτήσει αυτή την άσκηση κομματικής αυτογνωσίας παρά η σχέση του ΠΑΣΟΚ με το κράτος; Η συζήτηση – που ξεκίνησε 39 χρόνια πριν – κρατάει ακόμα.