Ανθρωπιά, το μόνο που μένει

Ο νεορεαλισμός παραμένει σταθερά επίκαιρος. Η επανέκδοση του «Κλέφτη ποδηλάτων» αρκεί για να μας το υπενθυμίσει.

«Κλέφτης ποδηλάτων» (Ladri Di Biciclette). Αν οι γείτονές μας δεν γνώριζαν τέτοια καταστροφική ήττα στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, δεν θα είχαν ανάγκη να εφεύρουν τον νεορεαλισμό. Που αναπτύχθηκε μετά την πτώση του Μουσολίνι και το τέλος του πολέμου, με την πρωτοβουλία των Ρομπέρτο Ροσελίνι, Βιτόριο ντε Σίκα, Τσεζάρε Σαβατίνι και Λουκίνο Βισκόντι.

Αυτή βέβαια δεν ήταν η πρώτη σημαντική ιταλική συνεισφορά στην κινηματογραφία: Δίχως τον «κινετογράφο» που σκάρωσε ο Φιλοτέο Αλμπερτίνι το 1895, η τεχνική εξέλιξη του σινεμά θα ήταν σαφώς πιο… δυσκίνητη. Χάρη σ’ αυτή την πατέντα οι Ιταλοί βρέθηκαν σε θέση απόλυτης κυριαρχίας στον παγκόσμιο κινηματογράφο: Ηταν οι πρώτοι που «έστησαν» ταινίες με στέρεες πλοκές, βασισμένες κι αυτές σε κλασικά θέματα.

Το 1919, η απαγόρευση των ξένων ταινιών σε ιταλικό έδαφος σήμανε έναν δημιουργικό οργασμό στην τοπική παραγωγή. Και το 1937 ο Μουσολίνι και το φασιστικό καθεστώς έχτισαν τα περίφημα στούντιο της Cinecitta, δηλαδή την ιταλική εκδοχή του («κακού») Χόλιγουντ.

Στούντιο που μετατράπηκαν σε νοσοκομεία όταν το 1943 ήρθε το τέλος του πολέμου, όπου οι ιταλοί σκηνοθέτες, σχετικώς απελευθερωμένοι από τη φασιστική λογοκρισία (και λέω σχετικώς γιατί οι φασιστικές ρίζες παρέμειναν στο γραφειοκρατικό καθεστώς – κάποιοι ιστορικοί υποστηρίζουν ότι δεν ξεριζώθηκαν ποτέ), αποπειράθηκαν να συνδυάσουν την επιθυμία τους για έναν ρεαλισμό – τάση ήδη παρούσα κατά τη διάρκεια της φασιστικής περιόδου – με θέματα κοινωνικά, που ο Μουσολίνι και οι παπαγάλοι του δεν ανέχονταν!

Και οι Ιταλοί είχαν ανάγκη να μιλήσουν. Οχι μόνο στον λαό τους, αλλά και στον κόσμο ολόκληρο. Να μιλήσουν για την τραγωδία που τους συνέβη, την πλάνη τους και τη συντριβή τους (ανάγκη που δεν μοιράστηκαν διόλου οι Γερμανοί). Μέσα από τα συντρίμμια η κάμερα οδηγήθηκε στην αλήθεια. Δεν έχεις σκηνικά; Γύρισε στα χαλάσματα! Δεν έχεις ηθοποιούς; Μάζεψε ερασιτέχνες απ’ τον δρόμο!

Σε μια μεταπολεμική Ιταλία λοιπόν, το έτος 1948, ο Βιτόριο ντε Σίκα ξεκινά από την οδύσσεια ενός φτωχοδιάβολου που αναζητεί εργασία. Η τύχη τού χαμογελά και ο άνδρας γίνεται αφισοκολλητής. Χρειάζεται ποδήλατο, αλλά αυτό βρίσκεται στο ενεχυροδανειστήριο. Με τη βοήθεια της γυναίκας του θα επιστρέψει στα χέρια του, αλλά όχι για πολύ: κάποιος θα του το κλέψει. Κάποιος που πιθανότατα το είχε εξίσου ανάγκη μ’ αυτόν – ποιος ξέρει; Ο ήρωας κινδυνεύει να χάσει τη δουλειά του – και την αξιοπρέπειά του.

Μέσα σε όλα αυτά, κεντρική φιγούρα ένα παιδί που μοιάζει να ενηλικιώνεται μέσα σε λίγες ημέρες. Η αισιοδοξία καταπλακώνεται από την πραγματικότητα – και το αντίστροφο, ξανά και ξανά. Η ανθρωπιά όμως δεν μπορεί να ηττηθεί, ακόμη και μέσα στο πιο βαθύ σκοτάδι. Γιατί είναι το μόνο που έχουμε όταν τα πάντα συγκλίνουν στο τίποτα. Κι ας έχει ξεχαστεί πια αυτό στη θλιβερή Ελλάδα του σήμερα.

Βαθμοί: 10

>Οι άλλες ταινίες