Ο Γιάννης Κ. Πρετεντέρης έγραφε στα «ΝΕΑ» (25.6.2013): «Τον Σεπτέμβριο του 1947, στις πιο μαύρες ημέρες του Εμφυλίου, οι δύο ιστορικές παρατάξεις της χώρας αποφάσισαν να συμπράξουν μπροστά στον κίνδυνο της κατάρρευσης του αστικού συστήματος. Ηταν μια σύμπραξη που ξέφευγε από τα ιστορικά δεδομένα και την τρέχουσα πολιτική λογική. Οι Λαϊκοί του Τσαλδάρη και οι Φιλελεύθεροι του Θ. Σοφούλη σχημάτισαν κυβέρνηση, και μάλιστα ο Τσαλδάρης (αν και αρχηγός του μεγαλύτερου κόμματος) παραχώρησε την πρωθυπουργία στον αρχαιότερο Σοφούλη». 
Ηταν από τις πλέον δραματικές περιόδους της Ιστορίας μας. Επάνω στις στάχτες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου η Ελλάδα επρόκειτο να μετατραπεί στο πρώτο πεδίο σύγκρουσης της ψυχροπολεμικής εποχής που ξεκινούσε, βυθιζόμενη σε έναν νέο εθνικό διχασμό. Η σοβαρότερη συνέπεια ήταν η επικράτηση μιας διαχωριστικής γραμμής ανάμεσα στους οπαδούς που ανήκαν στην πλευρά των «εθνικοφρόνων» και στα αριστερά κόμματα και τους «συνοδοιπόρους» τους που, σύμφωνα με την άλλη πλευρά, ανήκαν στο στρατόπεδο των «εχθρών της Ελλάδας».
Εάν έλθουμε στο σήμερα, θα διαπιστώσουμε ότι 
η ρητορική των κομμάτων είναι διχαστική και υπονομεύει κάθε προσπάθεια συναινετικών προσεγγίσεων.  Η προσφυγή στην τρόικα και η υπογραφή των Μνημονίων, με τις δυσμενείς συνέπειες για τη μεγάλη πλειοψηφία, διέλυσαν τον δικομματισμό, που κυβέρνησε τη χώρα από τη Μεταπολίτευση. Ενας ακόμη διχασμός με ρητορική του παρελθόντος: «πατριώτες» όσοι πιστεύουν ως μόνη λύση τα Μνημόνια, «εχθροί της χώρας» όσοι διακηρύσσουν την έξοδο από το ευρώ. Ακόμη, «δωσίλογοι» εκείνοι που αποδέχθηκαν την «υποταγή» στην τρόικα, «πατριώτες» εκείνοι που ζητούν την αποπομπή της!..

«Στις 6 και 14' άρχισε η μυσταγωγία. Γιατί περί αυτού επρόκειτο». Με αυτή τη φράση άρχιζε το ρεπορτάζ του ο Σπύρος Μελάς - ακαδημαϊκός αργότερα - στην εφημερίδα «ΕΜΠΡΟΣ» για τις πρώτες εκλογές μετά τη δικτατορία Μεταξά το 1936. Και συνέχιζε: «Ποτέ άλλοτε η πρωτεύουσα δεν γνώρισε, σε ημέρα εκλογής, αυτή τη βαθιά ησυχία, την απόλυτη τάξη, τον ευγενέστατο αυτοσυγκρατημό. Κανένας θόρυβος έξω από τα τμήματα. Οι ψηφοφόροι σαν να πατούσαν στα βελούδα. Οι ουρές ιδεώδεις. Κανένας διαγκωνισμός, κανένα σπρώξιμο, κανένα καυγαδάκι».

 Ηταν 1η Απριλίου όταν οι πολίτες διάβαζαν αυτή την ειδυλλιακή περιγραφή του Σπύρου Μελά. Στην ίδια σελίδα δημοσιευόταν και μια είδηση στην οποία πολλοί δεν έδωσαν ιδιαίτερη σημασία. Προτού κλείσουν οι κάλπες στο Λιτόχωρο της Πιερίας μια ομάδα ένοπλων ανταρτών έκανε επίθεση στο αστυνομικό τμήμα όπου έδρευε και μια διμοιρία Εθνοφυλακής. Ο απολογισμός: εννέα χωροφύλακες και τρεις εθνοφύλακες νεκροί. Η σπίθα που άναψε τον Εμφύλιο. Μια ενέργεια που ταυτίστηκε με την απόφαση του ΕΑΜ και του ΚΚΕ για αποχή από τις εκλογές.
Η απόφαση του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ, υπό την ηγεσία του Ν. Ζαχαριάδη, ανακοινώθηκε δύο ημέρες πριν από τις εκλογές: «Κάθε τίμιος Ελληνας, κάθε αγνός δημοκράτης μία μόνο απάντηση θα δώσει στο πραξικόπημα: Αποχή από τις ψευτοεκλογές της 31 του Μάρτη...». Είναι γεγονός ότι είχαν αρχίσει διώξεις κατά των κομμουνιστών και των εαμιτών με χιλιάδες θύματα, οι οποίες έμειναν στην ιστορία ως Λευκή Τρομοκρατία. Η απόφαση για αποχή έχει κριθεί ως μέγα λάθος της ηγεσίας του ΚΚΕ. Προφανώς συνδεόταν με την απόφαση του Ζαχαριάδη για ένοπλο αγώνα.
Η Βουλή του 1946
Οι εκλογές διεξήχθησαν με την απλή αναλογική. Νικήτρια αναδείχθηκε η Ηνωμένη Παράταξις Εθνικοφρόνων (ΗΠΕ) με 55,12% και 206 έδρες σε σύνολο 354. Το ισχυρότερο κόμμα της ΗΠΕ, το Λαϊκό, έλαβε 156 έδρες και το δεύτερο, το Κόμμα Εθνικοφρόνων Φιλελευθέρων του Στ. Γονατά, 38 έδρες.
 Απέναντι στην ΗΠΕ η πρώην βενιζελική παράταξη είχε διασπαστεί. Το Κόμμα των Φιλελευθέρων, υπό τον Θ. Σοφούλη, κατήλθε αυτόνομα και έλαβε 14,39% και 48 έδρες. Ο Σοφ. Βενιζέλος, μετά τη διάσπαση, ίδρυσε το Κόμμα Βενιζελικών Φιλελευθέρων και μετείχε στον Συνασπισμό των Κεντρώων, ο οποίος έλαβε το 19,28% των ψήφων και 68 έδρες. Ο Βενιζέλος έλαβε 31 έδρες, 27 το Δημοκρατικό Σοσιαλιστικό Κόμμα του Γ. Παπανδρέου και 9 το Εθνικό Ενωτικό Κόμμα του Π. Κανελλόπουλου. Τέταρτο το Εθνικόν Κόμμα της Ελλάδος υπό τον αρχηγό του ΕΔΕΣ Ναπολέοντα Ζέρβα με 5,96% και 20 έδρες. Oι υπόλοιπες έδρες μοιράστηκαν σε μικρότερα κόμματα.
Στη Βουλή του 1946 μετείχαν 19 κόμματα - τα 10 είχαν από έναν έως πέντε βουλευτές. Κανένα κόμμα δεν διέθετε την απόλυτη πλειοψηφία λόγω του εκλογικού συστήματος και της αποχής. Εως το 1950 σχηματίστηκαν 10 κυβερνήσεις!
Στις εκλογές του 1946 εξελέγησαν και πολιτικοί που επρόκειτο να παίξουν πρωταγωνιστικό ρόλο: Γεώργιος Μαύρος (με το Κόμμα Φιλελευθέρων), Κ. Τσάτσος, με το ίδιο κόμμα, Π. Κανελλόπουλος (αρχηγός του Εθνικού Ενωτικού Κόμματος), Ευ. Αβέρωφ και Κ. Μητσοτάκης (με το Κόμμα Βενιζελικών Φιλελευθέρων) και Σπ. Μαρκεζίνης (με τον συνασπισμό της ΗΠΕ).
Ο Κ. Μητσοτάκης, ο νεότερος βουλευτής, μόλις 27 ετών, δίνει ενδιαφέορυσα ακτινογραφία της Βουλής του 1946: «Η Βουλή εκείνη, αν και μονόπλευρη εμπεριείχε στο εσωτερικό της πολλές και διαφορετικές τάσεις. Από υποστηρικτές των Ταγμάτων Ασφαλείας και της δικτατορίας Μεταξά μέχρι τους κρητικούς Φιλελευθέρους, εμάς (...)».
 Κυβέρνηση
Κ. Τσαλδάρη
Μετά την επικύρωση των αποτελεσμάτων ο αντιβασιλέας, ο Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός, ανέθεσε την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στο Λαϊκό Κόμμα. Ανέκυψε όμως ένα πρόβλημα: ποιος θα ήταν πρωθυπουργός. Το κόμμα είχε τετρακέφαλη ηγεσία: Κ. Τσαλδάρης, Τζων Θεοτόκης, Π. Μαυρομιχάλης και Στ. Στεφανόπουλος. Υπήρχε και δεύτερο πρόβλημα. Το Λαϊκό Κόμμα επέμενε σε άμεση διεξαγωγή δημοψηφίσματος για την επάνοδο του βασιλιά Γεώργιου.
Απόλυτη η διαφωνία Βενιζέλου και Παπανδρέου, που υποστήριζαν ότι έπρεπε να ομαλοποιηθεί η κατάσταση πριν από το δημοψήφισμα.
Μετά μακρές διαπραγματεύσεις, στις 4 Απριλίου δόθηκε προσωρινή λύση με σχηματισμό κυβέρνησης ορισμένου χρόνου υπό τον πρόεδρο του Συμβουλίου της Επικρατείας Παναγιώτη Πουλίτσα. Μετείχαν όλοι οι αρχηγοί - Κ. Τσαλδάρης, Σοφ. Βενιζέλος, Γ. Παπανδρέου, Π. Κανελλόπουλος, Τζων Θεοτόκης, Στ. Στεφανόπουλος, Στ. Γονατάς, Π. Μαυρομιχάλης, Απ. Αλεξανδρής - με ένα ή και δύο υπουργεία.
     Η προσωρινή κυβέρνηση Πουλίτσα διήρκεσε δύο εβδομάδες. Στις 15 Απριλίου το Λαϊκό Κόμμα απέκτησε αρχηγό, τον Κ. Τσαλδάρη. Στις 18 Απριλίου σχημάτισε κυβέρνηση σε συνεργασία με τα κόμματα Εθνικών Φιλελευθέρων και Μεταρρυθμιστικόν. Στη Βουλή θα εμφανισθεί στις 13 Μαΐου. Ο αντιβασιλέας Δαμασκηνός ανέγνωσε τον «Λόγο του Θρόνου» αναγγέλλοντας τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος για το Πολιτειακό την 1η Σεπτεμβρίου.
Στις 6 Ιουνίου ο υπουργός Δημόσιας Τάξης Σπ. Θεοτόκης κατέθεσε τον νόμο για το Γ' Ψήφισμα, το οποίο έθετε εκτός νόμου τους κομμουνιστές. Ψηφίστηκε μόνο από 138 βουλευτές. Απείχαν 181 και κατά ψήφισαν 24. Στις 21 Ιουνίου 1946 ιδρύθηκαν τα πρώτα 11 στρατοδικεία στην Κεντρική και Βόρεια Ελλάδα, στις 16 Ιουλίου έγιναν οι πρώτες εκτελέσεις και στις 26 Ιουλίου εκτελέστηκε η πρώτη γυναίκα, η νεαρή δασκάλα Ειρήνη Γκίνη.
Τα αποτελέσματα του δημοψηφίσματος της 1ης Σεπτεμβρίου 1946 επιβεβαίωσαν τη νοθεία, τη βία και την τρομοκρατία που χρησιμοποιήθηκαν για να ελεγχθεί το αποτέλεσμα. Υπέρ της επανόδου του βασιλιά ψήφισαν 1.136.289 και κατά 524.771. Από αυτούς οι 174.411 προέρχονταν από το Κόμμα των Φιλελευθέρων, στο οποίο είχε επιτραπεί να κυκλοφορήσει ψηφοδέλτια με την ένδειξη «Δημοκρατία». Οι οπαδοί της Αριστεράς έριξαν λευκό.
Ο Γεώργιος Β' επέστρεψε στις 27 Σεπτεμβρίου. Την επομένη οι «Τάιμς» του Λονδίνου έγραφαν: «Ο πιστός μας φίλος ανέρχεται πάλι στον θρόνο του...».  Αμέσως μετά την επιστροφή του οι Βρετανοί, σε συνεργασία με τους Αμερικανούς, άρχισαν να ασκούν πιέσεις για ενιαίο κυβερνητικό αντικομμουνιστικό μέτωπο.
Οι πρώτες διαπραγματεύσεις απέτυχαν, διότι ο Σοφούλης και οι άλλοι κεντρώοι ηγέτες υποστήριζαν την πολιτική του κατευνασμού. Σε επιστολή του προς τον Τσαλδάρη τόνιζε: «Διά της συμφωνίας η οποία θα επέλθη οι μέλλοντες να μετάσχουν εις την σχηματισθησομένην κυβέρνησιν θα αποφασίσουν ότι υπόσχονται να διαβεβαιώσουν τους στασιαστάς διά την ασφάλειαν της ζωής των. Θα ζητήσουν την επάνοδον όσων εξήλθον εις τα βουνά και τον αφοπλισμόν των (...) Θα καθορισθή ότι, εάν παραδοθώσι, θα αμνηστευθή το αδίκημα. Ομοία μεταχείρισις θα γίνη και προς την Αριστεράν όσον και προς την άκραν Δεξιάν».
Οταν τα ηγετικά στελέχη των Λαϊκών διάβασαν την επιστολή αντέδρασαν με οργή. «Μα τι έπαθε ο γέρος», φώναξε ο Μαυρομιχάλης, «θέλει να παραδοθούμε άνευ όρων στον Ζαχαριάδη;». Σε αντιπερισπασμό ο Τσαλδάρης όρκισε και πάλι την κυβέρνησή του στις 12 Οκτωβρίου, χωρίς αλλαγές! Ο στόχος της νέας ορκωμοσίας ήταν η παρουσία του βασιλιά στη Βουλή.   Οι διαπραγματεύσεις για κυβέρνηση συνασπισμού θα επαναληφθούν, αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Στις 4 Νοεμβρίου ο Τσαλδάρης αποφάσισε να προχωρήσει σε ανασχηματισμό  με σημαντικότερη αλλαγή στο υπουργείο Στρατιωτικών: τον Π. Μαυρομιχάλη αντικατέστησε ο Φ. Δραγούμης. Η αλλαγή σηματοδοτούσε την πρόθεση του Τσαλδάρη να προσεγγίσει την πολιτική του Σοφούλη.
Ανατροπή σκηνικού
Δέκα ημέρες μετά τον ανασχηματισμό καταγράφεται στο Σκρα η πρώτη σημαντική μάχη ανάμεσα στον Στρατό και στους αντάρτες. Από την ημέρα εκείνη οι συγκρούσεις επεκτάθηκαν. Ο διοικητής του Γ' Σώματος Στρατού, ο στρατηγός Κ. Βεντήρης, στέλνει στις 27 Νοεμβρίου στο ΓΕΣ δραματική προειδοποίηση: «Αγόμεθα μοιραίως προς δύσκολον θέσιν. (...) Παρά πάσαν χαύνωσιν πρέπει να συνεγερθή το Εθνος και παρά πάσαν αντίδρασιν πρέπει να ευρεθούν τα μέσα. Εάν δεν μας τα δίδουν οι σύμμαχοι, ας απευθυνθώμεν αλλού. Ας πωλήσωμεν ό,τι έχομεν και δεν έχομεν, ας ατονίσωμεν πάσαν άλλην ανάγκην. Τίποτε δεν είναι τόσον επείγον».
Μετά έναν μήνα, στις 27 Δεκεμβρίου 1946, το ΚΚΕ ανακοίνωσε επίσημα τη συγκρότηση του Δημοκρατικού Στρατού με αρχηγό τον Μάρκο Βαφειάδη και έξι γεωγραφικά στρατηγεία στη Μακεδονία, στη Θεσσαλία, στη Ρούμελη και στην Πελοπόννησο. Τη στρατηγική όρισε ο Ζαχαριάδης: «Σκοπός του ΔΣΕ είναι να απελευθερώσει την Ελλάδα από την ξενική κατοχή και τον μοναρχοφασισμό και να εγκαθιδρύσει λαϊκή δημοκρατία».
Την ημέρα εκείνη ο πρωθυπουργός Κ. Τσαλδάρης ήταν στην Ουάσιγκτον, διαπραγματευόμενος την παροχή αμερικανικής βοήθειας. Οι Βρετανοί είχαν ήδη προειδοποιήσει την αμερικανική κυβέρνηση ότι δεν αντέχουν οικονομικά την παραμονή τους στην Ελλάδα και ευχαρίστως παραδίδουν τη σκυτάλη στις ΗΠΑ.
Στις 18 Ιανουαρίου 1947 θα φθάσει στην Αθήνα ο απεσταλμένος της αμερικανικής κυβέρνησης, ο δικηγόρος Πολ Πόρτερ, για να εισηγηθεί τα απαραίτητα μέτρα. Από τον Οκτώβριο του 1946 ο πρόεδρος Τρούμαν είχε ενημερώσει τον βασιλιά ότι η Ουάσιγκτον θεωρούσε την Ελλάδα ζωτικό χώρο. Η αποχώρηση των Βρετανών άρχισε την 1η Απριλίου 1947.
Την παραμονή της έλευσης του Πόρτερ οι κυβερνητικοί εταίροι Στ. Γονατάς και Απ. Αλεξανδρής απέσυραν την εμπιστοσύνη τους από την κυβέρνηση έπειτα από υπόδειξη των Αμερικανών. Ανάγκασαν τους οκτώ πολιτικούς αρχηγούς να «εγκλειστούν» στη Βουλή ώσπου να αποφασίσουν τη συγκρότηση οικουμενικής     . Τα ξημερώματα συμφώνησαν οι επτά: Τσαλδάρης, Βενιζέλος, Παπανδρέου, Γονατάς, Αλεξανδρής, Κανελλόπουλος και Στεφανόπουλος. Πρωθυπουργός ο τραπεζίτης Δημήτριος Μάξιμος. Ο Σοφούλης είχε επιμείνει να είναι ο πρωθυπουργός και έμεινε απέξω. Η κυβέρνηση Μάξιμου έμεινε στην ιστορία ως «επτακέφαλος».
Δόγμα Τρούμαν
Στις 12 Μαρτίου 1947 ο 33ος πρόεδρος των ΗΠΑ Χάρι Τρούμαν σε κοινή συνεδρίαση της Βουλής και του Κογκρέσου εκφώνησε το διάγγελμα που έμεινε στην ιστορία ως Δόγμα Τρούμαν. Τόνιζε: «Αν η Ελλάς περιπέση εις τον έλεγχον μιας ενόπλου μειοψηφίας, το αποτέλεσμα επί της γείτονος Τουρκίας θα είναι άμεσον και σοβαρόν. Σύγχυσις και ανωμαλία θα διαχυθούν εις ολόκληρον την Μέσην Ανατολήν. Ετι μάλλον η εξαφάνισις της Ελλάδος ως ανεξαρτήτου κράτους θα ασκήση βαθείαν επίδρασιν εφ' όλων των χωρών της Ευρώπης. Αν δεν βοηθήσωμεν την Ελλάδα και την Τουρκίαν κατά την μοιραίαν ταύτην ώραν, το αποτέλεσμα θα είναι βαρυσήμαντο διά την Δύσιν και την Ανατολήν». Με το Δόγμα Τρούμαν η Ελλάδα κατέστη προπύργιο του Ψυχρού Πολέμου, ενώ πολιτική και οικονομία τέθηκαν υπό τον έλεγχο των ΗΠΑ.
Δεκαπέντε ημέρες μετά την εξαγγελία του Δόγματος ο Πολ Πόρτερ παρέδιδε την έκθεσή του. Κάποιες επισημάνσεις παραπέμπουν στο σήμερα, αν και έχουν περάσει 66 χρόνια! «Ο ελληνικός λαός», έγραφε, «έχει τη δυνατότητα να εισέλθη εις μιαν περίοδον ανοικοδομήσεως και εσωτερικής ειρήνης. Αν όμως συνεχισθή η σημερινή πολιτική της αμεριμνησίας και της ευκολίας, τότε θα οδηγήση σε οικονομικήν καταστροφήν δι' ολόκληρον τον λαόν. (...) Η έλλειψις εμπιστοσύνης μεταξύ κυβερνητικών παραγόντων και του λαού εις την ικανότητα της Ελλάδος να σώση εαυτήν οικονομικώς και η πίστις ότι όλα αυτά πρέπει να γίνουν με εξωτερικήν βοήθειαν ωδήγησαν εις μίαν τρομακτικήν αδράνειαν. Θα πρέπει να συμφωνήσουν τα αντιτιθέμενα κόμματα, όσα ενδιαφέρονται διά την διατήρησιν της ελληνικής ανεξαρτησίας, να εξομαλύνουν τας διαφοράς των και να εργασθούν διά το κοινόν συμφέρον της χώρας. Αν δεν παύση η εσωτερική πολιτική έντασις, η οικονομία της Ελλάδος είναι αδύνατον να αναρρώση».
Τον Σεπτέμβριο του 1947 ο Πόρτερ έγραψε ένα άρθρο στο περιοδικό «Κόλιερς», πιο επικριτικό από την επίσημη έκθεση. Τόνιζε: «Η κυβέρνηση δεν έχει καμία άλλη πολιτική πρακτική από το να ζητή συνέχεια ξένη βοήθεια για να διατηρή την εξουσία της και να διασώζη συνέχεια τα προνόμια μιας μικρής κλίκας εμπόρων και τραπεζιτών, οι οποίοι αποτελούν την αόρατη εξουσία στην Ελλάδα. Η κλίκα αυτή είναι αποφασισμένη να υπερασπίση με κάθε μέσο τα οικονομικά της συμφέροντα και δεν ενδιαφέρεται καθόλου για το τι μπορεί να στοιχίση αυτό στην οικονομία της χώρας. Τα μέλη αυτής της κλίκας επιθυμούν να διατηρήσουν άθικτο το φορολογικό σύστημα που τους ευνοεί, με αληθινά σκανδαλώδη τρόπο. Αντιτίθενται στον έλεγχο συναλλάγματος, γιατί αυτό θα τους εμποδίση να εξάγουν τα κέρδη τους στις τράπεζες του Καΐρου και της Αργεντινής. Δεν διανοήθηκαν ποτέ να επενδύσουν τα κέρδη τους στη δική τους χώρα...»
Την 1η Απριλίου 1947 πεθαίνει σε ηλικία 57 χρονών από συγκοπή καρδιάς ο βασιλιάς Γεώργιος Β'. Είχε βασιλεύσει τρεις φορές: 1922-1923, 1935-1941 με τη δικτατορία Μεταξά και 1946-1947. Διάδοχος ορκίστηκε ο αδελφός του Παύλος Α', αλλά τη βασιλική εξουσία θα ασκήσει η βασίλισσα Φρειδερίκη, η εγγονή του Κάιζερ.
Ο Παύλος θα κληθεί, τυπικά, να διαχειρισθεί νέα κυβερνητική κρίση. Ουσιαστικά τη διαχείριση θα έχουν οι Αμερικανοί, οι οποίοι και την προκάλεσαν για να προωθήσουν τη λύση Σοφούλη.
Με αφορμή την κλιμάκωση των επιχειρήσεων μεταξύ Στρατού και ανταρτών οι Βενιζέλος, Παπανδρέου και Κανελλόπουλος ζήτησαν στις 23 Αυγούστου αλλαγή στα υπουργεία Στρατιωτικών και Δημόσιας Τάξης για να καταστεί πιο αποτελεσματική η κυβέρνηση στους κρίσιμους αυτούς τομείς. Ο Τσαλδάρης απέρριψε το αίτημα και οι τρεις αρχηγοί παραιτήθηκαν. Ακολούθησε παραίτηση του πρωθυπουργού Μάξιμου και προσπάθεια του βασιλιά Παύλου να μεταπείσει τους τρεις. Τελικά δίνεται η εντολή στον Τσαλδάρη, ο οποίος σχηματίζει ακόμη μία κυβέρνηση!
Στις 30 Αυγούστου φθάνει στην Αθήνα ο Λόι Χέντερσον, διευθυντής των υποθέσεων Εγγύς και Μέσης Ανατολής του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, αποφασισμένος να δώσει λύση. Στη συνάντησή του με Τσαλδάρη και Σοφούλη μόνο διπλωματική γλώσσα δεν μίλησε: «Πρέπει να σχηματίσετε αντιπροσωπευτικότερη κυβέρνηση αμέσως, προτού δούμε στον ορίζοντα  κυβέρνηση Ζαχαριάδη που θα σας πετάξει στη θάλασσα»!
Επειτα από μία εβδομάδα, στις 6 Σεπτεμβρίου, επετεύχθη συμφωνία. Τελευταία στιγμή ο Τσαλδάρης αρνήθηκε να ορκισθεί αντιπρόεδρος με τον Σοφούλη πρωθυπουργό. Ο Χέντερσον πήγε στο σπίτι του Τσαλδάρη. Τον βρήκε στο ντους! Οταν βγήκε, τον ανάγκασε να ντυθεί και τον πήγε στα Ανάκτορα όπου ενώπιον του βασιλιά συμφώνησε σε κυβέρνηση Συνασπισμού Λαϊκών - Φιλελευθέρων, με πρωθυπουργό τον Σοφούλη και εκείνον αντιπρόεδρο και υπουργό Εξωτερικών.
Η κυβέρνηση ορκίστηκε στις 7 Σεπτεμβρίου 1947. Την επομένη εμφανίστηκε στη Βουλή. Ο Σοφούλης προσέφερε στο ΚΚΕ και στον Δημοκρατικό Στρατό αμνηστία, με αντάλλαγμα την παράδοση των όπλων των ανταρτών. Επίσης, προειδοποίησε ότι, εάν δεν επέλθει συμφωνία, «η κυβέρνησις θα πατάξη ταύτην την ανταρσίαν και τους ακολουθούντας και βοηθούντας αυτήν με τον πλέον αμείλικτον τρόπον και με όλα τα εις την διάθεσίν της ηθικά και δυναμικά μέσα, τα οποία της παρέχει η θέλησις του Εθνους να επιβιώση και να εξασφαλίση τας ελευθερίας του».
Ηταν μια πρόκληση προς την ηγεσία του ΚΚΕ και μια ευκαιρία να περιορισθούν οι τραγικές συνέπειες του Εμφυλίου. Η κυβέρνηση είχε αποσπάσει την εμπιστοσύνη των 279 βουλευτών από τους 300 που μετείχαν στην ψηφοφορία. Απείχαν 18 βουλευτές του Νέου Κόμματος του Σπ. Μαρκεζίνη, οι οποίοι είχαν αποχωρήσει από το Λαϊκό Κόμμα, εννέα βουλευτές του Λαϊκού Κόμματος και τέσσερις Φιλελεύθεροι.
Μία ημέρα αργότερα δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως  το ψήφισμα για την αμνηστία. Ο κύβος είχε ριφθεί. Στις 12-15 Σεπτεμβρίου συνήλθε στα βουνά της Πίνδου η 3η Ολομέλεια του ΚΚΕ. Η απόφαση ανέφερε: «Ο ένοπλος αγώνας του Δημοκρατικού Στρατού της Ελλάδας αποτελεί τη μοναδική επιβεβλημένη απάντηση που ο λαός και η Ελλάδα έχουν να δώσουν στους ξένους κατακτητές και τους ντόπιους υποτακτικούς τους». Η προσωπική απάντηση του Ζαχαριάδη δημοσιεύθηκε στις 8 Οκτωβρίου, με πρωτοσέλιδο άρθρο στον «ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗ» με τίτλο «Υπέρ βωμών και εστιών».  
Η στάση του ΚΚΕ
Στις 3 Δεκεμβρίου 1947 το ΚΚΕ θα κάνει ένα ακόμη βήμα προς την οριστική ρήξη με το νόμιμο καθεστώς της χώρας. Θα συγκροτήσει την Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση, με πρόεδρο τον Μάρκο Βαφειάδη και μέλη τους Γιάννη Ιωαννίδη, Πέτρο Ρούσσο, Μιλτιάδη Πορφυρογένη, Βασίλη Μπαρτζιώτα, Δημήτρη Βλαντά, Πέτρο Κόκκαλη και Λεωνίδα Κύρκο. Την ίδια ημέρα ο ΔΣΕ εξαπέλυσε μεγάλη επίθεση εναντίον της Κόνιτσας, την οποία ο Ζαχαριάδης σχεδίαζε για έδρα της κυβέρνησής του. Η επίθεση απέτυχε. Σημαντικό πλήγμα για τον Ζαχαριάδη. Το δεύτερο πλήγμα ήλθε από τη Μόσχα: ο Στάλιν όχι μόνο δεν αναγνώρισε την κυβέρνηση του ΚΚΕ, αλλά παρότρυνε και τους γιουγκοσλάβους «συντρόφους» να μη βοηθούν τους έλληνες παρτιζάνους.
Η πρώτη αντίδραση της κυβέρνησης ήταν να θέσει εκτός νόμου το ΚΚΕ, το ΕΑΜ και την οργάνωση Εθνική Αλληλεγγύη. Προβλεπόταν, ακόμη, η διάλυση πολιτικού κόμματος, σωματείου ή οργάνωσης που θα κριθούν ως συνεργαζόμενα με το ΚΚΕ.
Στο μεταξύ ο Ζαχαριάδης προχωρεί σε αντικατάσταση του Μάρκου Βαφειάδη με τον Γιώργη Γούσια στην ηγεσία των πολεμικών επιχειρήσεων και με τον Δημήτρη Παρτσαλίδη στην προεδρία της Προσωρινής Κυβέρνησης. Θα ακολουθήσουν σημαντικές επιτυχίες του ΔΣΕ, όπως η προσωρινή κατάληψη της Καρδίτσας. Αφού  στρατολόγησε 1.000 άτομα την εγκατέλειψε.
Νέα κυβερνητική κρίση
Η στρατιωτική κρίση ανέδειξε τη σοβούσα κυβερνητική κρίση. Οι Βενιζέλος και Παπανδρέου ζητούσαν τη σύσταση διακομματικής κυβέρνησης. Στις 18 Νοεμβρίου 1948 ο Σοφούλης ανέβηκε στα Ανάκτορα. Υπέβαλε την παραίτησή του και πρότεινε να δοθεί η εντολή στον Τσαλδάρη. Ο αρχηγός του Λαϊκού Κόμματος απέτυχε στην προσπάθεια συγκρότησης διακομματικής κυβέρνησης. Οι Βενιζέλος και Παπανδρέου δήλωσαν ότι θα καταψηφίσουν νέα κυβέρνηση Λαϊκών και Φιλελευθέρων, διότι τη θεωρούν «θανάσιμον κίνδυνον της πατρίδος».
 Στην πλέον κρίσιμη φάση της στρατιωτικής αναμέτρησης με τον ΔΣΕ οι Βενιζέλος και Παπανδρέου έπαιξαν το δικό τους παιχνίδι!
Παρεμβαίνουν οι Αμερικανοί και στις 19 Ιανουαρίου 1949 ανασχηματίζεται η κυβέρνηση υπό τον Σοφούλη με τη συμμετοχή όλων των αντικομμουνιστικών παρατάξεων. Μόνο ο Παπανδρέου αρνήθηκε να μετάσχει.
Η πρώτη απόφαση της νέας κυβέρνησης ήταν ο διορισμός του Αλέξανδρου Παπάγου, τότε αυλάρχη του βασιλιά Παύλου, στη θέση του αντιστρατήγου με αυξημένες αρμοδιότητες. Αμέσως άρχισε να οργανώνει την τελική επίθεση.
Στις 24 Ιουνίου ο Σοφούλης ετοιμαζόταν να μεταβεί στο αεροδρόμιο για να υποδεχθεί τη βασίλισσα Φρειδερίκη, η οποία επέστρεφε από την Ελβετία. Ξαφνικά αισθάνθηκε σοβαρή αδιαθεσία. Πέθανε προτού προλάβει να έλθει ο γιατρός του. Ηταν η τρίτη - και μοιραία - καρδιακή προσβολή μέσα σε διάστημα επτά μηνών.
Η εντολή σχηματισμού κυβέρνησης δίνεται στον Τσαλδάρη. Ο Βενιζέλος, ο οποίος ελέγχει όλους τους Φιλελεύθερους βουλευτές, θέτει ως όρο συμμετοχής στην κυβέρνηση την ανάθεση της πρωθυπουργίας στον υπερκομματικό Αλέξανδρο Διομήδη. Ο Τσαλδάρης αρνείται. Παρεμβαίνει ο αμερικανός πρεσβευτής Χένρι Γκρέιντι και επιβάλλει την ανάθεση της πρωθυπουργίας στον τότε αντιπρόεδρο της κυβέρνησης Σοφούλη, τον Αλέξανδρο Διομήδη.
 Στις 11 Ιουλίου 1949 ο Τίτο κλείνει τα σύνορα προς την Ελλάδα. Ηδη τον περασμένο χρόνο είχε επέλθει ρήξη στις σχέσεις του Τίτο με τον Στάλιν. Το κλείσιμο των συνόρων ήταν μέγα πλήγμα για το ΚΚΕ. Θα διακοπτόταν η παροχή πολεμοφοδίων, δεν θα μπορούσαν επιστρέψουν αντάρτες που βρίσκονταν στη Γιουγκοσλαβία και δεν θα υπήρχε δίοδος διαφυγής σε περίπτωση ολοκληρωτικής ήττας στον Γράμμο και στο Βίτσι, όπου θα κρινόταν το τέλος του Εμφυλίου. Η ολοκληρωτική ήττα ήλθε στις 30 Αυγούστου 1949.
 Ο Ζαχαριάδης και τα επιζήσαντα στελέχη διέφυγαν στην Αλβανία. Την επίσημη λήξη από την πλευρά του Δημοκρατικού Στρατού και του ΚΚΕ ανακοίνωσε στις 16 Οκτωβρίου 1949 ο Παρτσαλίδης με τη δήλωση: «Ο Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας δεν κατέθεσε τα όπλα, μα μονάχα τα έθεσε παρά πόδα. Παραμένει ισχυρός και με ακέραιες τις δυνάμεις του».
Τον Μάρτιο του 1950 ο ελληνικός λαός, διχασμένος από τον Εμφύλιο, θα κληθεί στις κάλπες για να εκλέξει την κυβέρνηση που θα επουλώσει τις πληγές. Αυτό όμως το «παρά πόδα» θα είναι η αφορμή για την επιβολή «ελεγχόμενης δημοκρατίας» από το υπερκράτος: Ανάκτορα, Στρατός, Αμερικανοί, με κατάληξη τη δικτατορία του 1967.
Πόσοι από τους σημερινούς πολιτικούς και πόσο γνωρίζουν και έχουν διδαχθεί από αυτή τη δραματική περιπέτεια της χώρας μας;
                        gromaios@otenet.gr
Ο Γ.  Ρωμαίος είναι συγγραφέας του τετράτομου έργου «Η περιπέτεια του κοινοβουλευτισμού στην Ελλάδα», καθώς και «Η Ελλάδα των δανείων και των χρεοκοπιών» και «Από τον ανήλικο Οθωνα στην καγκελάριο Μέρκελ» (κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Πατάκη).
Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από