Η συνταγή για τη σωστή χρήση των φαρμάκων

Η πολυφαρμακία, η κατάχρηση και η κακή συμμόρφωση των ασθενών στη φαρμακευτική αγωγή τους είναι μόνο μερικά από τα κακώς κείμενα που έχουν εντοπίσει οι επιστήμονες στη σχέση των Ελλήνων με τα φάρμακα.  Στο πλαίσιο αυτό ο Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκων (ΕΟΦ) ξεκίνησε πρόσφατα εκστρατεία ενημέρωσης για την ορθή χρήση των φαρμάκων, ώστε να αφυπνίσει και να πείσει τους πολίτες για αλλαγή της συμπεριφοράς τους. Ενδεικτικό της κακής χρήσης είναι ότι η χώρα μας κατέχει – σύμφωνα με στοιχεία του 2010 – την υψηλότερη θέση στη χρήση αντιβιοτικών σε σχέση με τις λοιπές χώρες τις Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ).  Παράλληλα, «ΤΑ ΝΕΑ» αναζήτησαν πρακτικές συμβουλές σχετικά με τους κινδύνους που κρύβει η κακή αποθήκευση των φαρμάκων, αναζητώντας εκείνα τα σημάδια που μαρτυρούν πιθανές αλλοιώσεις.  Μάλιστα το καλοκαίρι ο κίνδυνος αλλοίωσης είναι μεγαλύτερος, λόγω των υψηλών θερμοκρασιών σε συνδυασμό με τη μη ορθή φύλαξη των φαρμάκων. Σημειώνεται ότι η ζέστη και η υγρασία είναι παράγοντες που μειώνουν τη δράση τους. 

Γιατί χρειάζονται συνταγή γιατρού τα συνταγογραφούμενα φάρμακα;

Ο ειδικός είναι αυτός που γνωρίζει ποιο είναι το κατάλληλο φάρμακο για την πάθηση του ασθενούς του, ποια είναι η δοσολογία που πρέπει να λαμβάνει ανάλογα με την ηλικία του, τυχόν άλλες παθήσεις, αλλεργίες ή άλλα φάρμακα. Οι γιατροί υπογραμμίζουν ότι τα φάρμακα δεν είναι ασφαλή αν λαμβάνονται με λάθος τρόπο ή σε λάθος δόση.

Η υπερβολική χρήση αντιβιοτικών είναι επικίνδυνη;

Οι λοιμωξιολόγοι προειδοποιούν ότι η άσκοπη χρήση των αντιβιοτικών οδηγεί σε αντοχή των μικροβίων, δηλαδή τα μικρόβια γίνονται πιο ισχυρά, με αποτέλεσμα τα αντιβιοτικά να μην είναι πια δραστικά. Το αποτέλεσμα είναι πολλές από τις λοιμώξεις που μέχρι σήμερα θεραπεύονταν χάρη στα αντιβιοτικά να μην μπορούν πλέον να αντιμετωπιστούν.

Να παίρνουμε φάρμακα που μας προτείνουν συγγενείς ή φίλοι;

Μόνο ο ειδικός γιατρός μπορεί να συστήσει ένα φάρμακο ή ο φαρμακοποιός, υπό την προϋπόθεση ότι το σκεύασμα που προτείνει δεν χρειάζεται συνταγή γιατρού.

Αντίθετα, οι φίλοι ή οι συγγενείς μπορεί να γνωρίζουν τη δράση ενός φαρμάκου από την προσωπική τους εμπειρία (γιατί το έχουν πάρει οι ίδιοι για συγκεκριμένο λόγο), είναι όμως βέβαιο ότι δεν είναι σε θέση να γνωρίζουν τις ειδικές ανάγκες του ασθενούς, τις τυχόν αλληλεπιδράσεις του φαρμάκου που προτείνουν με κάποιο άλλο φάρμακο που ήδη λαμβάνει ο άρρωστος ή ακόμη τις πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειές του.

Ποια φάρμακα έχουν παρενέργειες;

Κάθε φάρμακο προορίζεται για να ανακουφίσει ή να θεραπεύσει ορισμένη πάθηση, όμως υπό ορισμένες συνθήκες μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες διαφόρων ειδών: π.χ. αλλεργικές αντιδράσεις, αποτέλεσμα αλληλεπίδρασης μεταξύ φαρμάκων ή μεταξύ φαρμάκων και τροφίμων.

Πού πρέπει να απευθύνεται ένας ασθενής εάν εκδηλώσει παρενέργειες;

Σε αυτά τα ζητήματα τις απαντήσεις τις έχει μόνο ο γιατρός ή ο φαρμακοποιός, και σε αυτόν πρέπει να απευθύνονται όσοι αντιμετωπίζουν κάποιο πρόβλημα.

Είναι επικίνδυνα τα φάρμακα που διακινούνται στο Διαδίκτυο;

Είναι αδύνατον να βεβαιωθεί κανείς για την προέλευση ενός φαρμάκου που προσφέρεται μέσω του Διαδικτύου. Ουδείς μπορεί να γνωρίζει εάν τα προϊόντα αυτά είναι τα εγκεκριμένα φάρμακα που πληρούν όλες τις προδιαγραφές ή εάν είναι παραποιημένα και επικίνδυνα.
Εχουν γίνει μελέτες για 
τα φάρμακα που πωλούνται 
μέσω Ιντερνετ;
Ναι. Σύμφωνα με μελέτες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, περισσότερα από το 50% των φαρμάκων που αγοράζονται από το Διαδίκτυο και ιστοσελίδες που κρύβουν την πραγματική τους διεύθυνση είναι παραποιημένα.
Είναι απαραίτητη η συμβουλή 
του γιατρού για τα φάρμακα; 
Τα φάρμακα που για να τα προμηθευτούν οι ασθενείς χρειάζονται οπωσδήποτε συνταγή γιατρού, περιέχουν την απαραίτητη και κατάλληλη δραστική ουσία για την αντιμετώπιση ή τη θεραπεία της κάθε πάθησης. Γι’ αυτό και είναι σημαντικό να απευθύνονται οι ασθενείς στον γιατρό για να τους εξετάσει και να τους γράψει τη συνταγή για το κατάλληλο φάρμακο και να τους δώσει συγκεκριμένες οδηγίες για τη λήψη του. Αλλωστε, ο γιατρός είναι αυτός που θα δώσει και τις κατάλληλες συμβουλές σε περίπτωση ανεπιθύμητων ενεργειών. 
Υπάρχουν και φάρμακα που δεν χρειάζονται συνταγή γιατρού; 
Ναι. Για τα Μη Συνταγογραφούμενα Φάρμακα (ΜΗΣΥΦΑ), ο φαρμακοποιός μπορεί να βοηθήσει τους πολίτες να επιλέξουν το καταλληλότερο, ανάλογα με την περίπτωση.  
Εχουν τα Μη Συνταγογραφούμενα Φάρμακα παρενέργειες;
Ακόμη και τα φάρμακα που δεν χρειάζονται συνταγή πρέπει να λαμβάνονται με τον σωστό τρόπο (που θα συστήσει ο φαρμακοποιός) γιατί και αυτά τα φάρμακα μπορεί να έχουν ανεπιθύμητες ενέργειες. Για παράδειγμα, μπορεί να επηρεάσουν τη δράση άλλων φαρμάκων που τυχόν παίρνουν οι ασθενείς ή μπορεί να μην είναι κατάλληλα. 
Τι πρέπει να προσέχουν 
οι γονείς; 
Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι τα παιδιά έχουν μεγαλύτερη ευαισθησία στα φάρμακα και λόγω της μικρότερης μάζας του σώματός τους (αυτό επηρεάζει τις δοσολογίες). Επίσης, δεδομένου ότι δεν έχουν «εκτεθεί» σε πολλές ουσίες, οι γονείς και οι γιατροί πρέπει να είναι προσεκτικοί για πιθανή εμφάνιση αλλεργιών. Ο παιδίατρος είναι εκείνος που θα καθοδηγήσει τους γονείς για το φάρμακο που θα δώσουν στο παιδί τους. 
Οι ηλικιωμένοι χρειάζονται 
ειδική μέριμνα;
Οι ηλικιωμένοι συχνά παίρνουν διαφόρων ειδών σκευάσματα για τις διαφορετικές παθήσεις που παρουσιάζονται με την ηλικία. Ετσι μεγαλώνει ο κίνδυνος αλληλεπιδράσεων μεταξύ τους. Επιπλέον, με την ηλικία αλλάζει ο τρόπος απορρόφησης των φαρμάκων (επομένως αλλάζουν οι ενδεδειγμένες δοσολογίες), ενώ ιδιαίτερη προσοχή απαιτούν σοβαρές παθήσεις που είναι πιο συχνές σε μεγάλη ηλικία (διαβήτης, καρδιαγγειακά, μυοσκελετικά προβλήματα κ.ά.).
Πρέπει οι ασθενείς να ρωτάνε τον γιατρό τους για τη συμμετοχή τους στα φάρμακα; 
Είναι σημαντικό οι ασθενείς να ενημερώνουν τον γιατρό για το ασφαλιστικό τους ταμείο ώστε να το λαμβάνει υπόψη του και να επιλέγει – όταν αυτό είναι δυνατό – ένα γενόσημο φάρμακο που έχει τη μικρότερη συμμετοχή για τους ασφαλισμένους. Ενα φθηνό γενόσημο είναι εξίσου αποτελεσματικό με το αντίστοιχο ακριβό πρωτότυπο φάρμακο.
Είναι τα γενόσημα φάρμακα ασφαλή;
Το γενόσημο – δηλαδή, αντίγραφο σκεύασμα – περιέχει την ίδια δραστική ουσία, όπως το εγκεκριμένο πρωτότυπο προϊόν, σε ίδια ποσότητα. Τα γενόσημα προϊόντα παίρνουν άδεια αφού λήξει η περίοδος «αποκλειστικότητας» του πρωτότυπου φαρμάκου.
Πώς ελέγχονται τα γενόσημα; 
Ολα τα φάρμακα, τόσο τα πρωτότυπα όσο και τα γενόσημα, ανεξάρτητα από τη χώρα παραγωγής τους, για να εισαχθούν και να κυκλοφορήσουν στην Ελλάδα, ελέγχονται και εγκρίνονται από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΜΑ) και τον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΟΦ). Ο ΕΟΦ διενεργεί συστηματικά εργαστηριακούς ελέγχους και επιθεωρήσεις. Επιπλέον, μετά την αδειοδότηση και την κυκλοφορία των φαρμάκων, ο ΕΟΦ κάνει εργαστηριακούς δειγματοληπτικούς ελέγχους, τακτικές και έκτακτες επιθεωρήσεις.