Με αφορμή την ΕΡΤ

«Μα καλά, θα πάμε σε εκλογές για την… ΕΡΤ;». Η φράση ήταν κρεμασμένη σε πολλά χείλη αυτές τις ημέρες. Την άκουσα να επαναλαμβάνεται, ως ρητορικό ερώτημα και ειρωνική αποδοκιμασία, πολλές φορές. Κι έχω τρεις παρατηρήσεις ως απάντηση.

Η πρώτη, πως για όποια αιτία ή αφορμή κι αν πηγαίναμε σε εκλογές τώρα, το ίδιο αποδοκιμαστέα θα ήταν. Εχουμε ψηφίσει έξι φορές τα τελευταία έξι χρόνια, δυο φορές μαζεμένες ψηφίσαμε πέρυσι. Και, μολονότι οι εκλογές είναι η αποθέωση της δημοκρατίας και η ύστατη καταφυγή στα αδιέξοδά της, η πυκνή επανάληψη των εκλογών είναι το αντίθετο: μια επικίνδυνη επιβεβαίωση δυσλειτουργικότητας της δημοκρατίας και αδυναμίας υπέρβασης των δυσκολιών της πολιτικής πράξης, με τον τρόπο που το δημοκρατικό πνεύμα επιτάσσει – με συμβιβασμούς.

Η δεύτερη παρατήρηση είναι πως η ΕΡΤ, η δημόσια ραδιοτηλεόραση, μπορεί να είναι μια τόσο κακή αφορμή για εκλογές όσο οποιαδήποτε άλλη, αλλά ασήμαντο θέμα δεν είναι. Και αυτό που από πολλούς ακούω, το «μα καλά, για την ΕΡΤ, με την ασήμαντη τηλεθέαση, την ΕΡΤ που κανείς δεν έβλεπε, με την οποία κανείς δεν ασχολούνταν μέχρι να την κλείσουν;», είναι επιχείρημα δίκοπο. Θα μπορούσε να εκληφθεί και ως απόδειξη της μεγάλης σημασίας του θέματος ΕΡΤ.

Σκεφτείτε το κι έτσι: γιατί, από όλες τις χώρες της Ευρώπης που τη δεκαετία του ’80 αποφάσισαν να εγκαταλείψουν το μονοπώλιο της κρατικής ιδιοκτησίας στη ραδιοτηλεόραση, η Ελλάδα είναι η μόνη, η απολύτως μόνη χώρα, στην οποία η δημόσια τηλεόραση κατέστη περιθωριακή, ασήμαντη, μια περιφρονημένη παρακόρη του κομματισμού και του διεφθαρμένου συνδικαλισμού; Γιατί σε όλη την Ευρώπη η δημόσια τηλεόραση είναι ένα σημείο αναφοράς, που δίνει τον τόνο, χαρακτηρίζει το ήθος και χαράζει τα όρια στο τηλεοπτικό τοπίο συνολικά, και στην Ελλάδα αντιθέτως καταδικάστηκε στην ασημαντότητα; Τι σημαίνει αυτό, όχι για την ποιότητα ή την αξία των ανθρώπων που την υπηρετούν, αλλά για την ποιότητα του πολιτικού προσωπικού που τη διαφεντεύει; Και τι συνέπειες έχει αυτή η «ελληνική τηλεοπτική ανωμαλία» στην ποιότητα του δημόσιου λόγου, στη γλώσσα και στο ήθος με τα οποία διεκδικούνται τα πρωτεία του λόγου στην ελληνική δημόσια σφαίρα;

Τα ερωτήματα, παρεμπιπτόντως, δίνουν, νομίζω, και ένα νήμα για την υπό συζήτηση «μεταρρύθμιση» του δημόσιου φορέα. Το κρίσιμο δεν είναι πόσους απασχολεί ή πόσο κοστίζει η δημόσια τηλεόραση. Το κρίσιμο είναι ποιος τη διοικεί, με ποιους κανόνες και στόχους και πόσο κατοχυρωμένη είναι η λειτουργική της ανεξαρτησία. Από εκεί θα έπρεπε να αρχίζει η περί ΕΡΤ συζήτηση. Αλλά, ως συνήθως, ανάποδα την ξεκινήσαμε.

Και μια τρίτη παρατήρηση. Ειπώθηκε κατά κόρον αυτές τις ημέρες ότι «η ΕΡΤ είναι η αφορμή». Αλλά ποια είναι η βαθύτερη αιτία της πολιτικής κρίσης που προκάλεσε το μαύρο στις οθόνες; Οι σχέσεις μεταξύ των κυβερνητικών εταίρων, ο σεβασμός των μεταξύ τους ισορροπιών και της θεσμικής τους ισοτιμίας, που διαταράχθηκε από τη βοναπαρτική, προκλητικά μονομερή κίνηση Σαμαρά; Προφανώς. Αλλά, πέρα από αυτό το πρόβλημα πολιτικής γεωμετρίας, που πρέπει να διευθετηθεί, υπάρχει κι ένα βαθύτερο, υπαρξιακό πρόβλημα της πολιτικής, που εδώ αναδεικνύεται: η χρόνια – και επιβεβαιωμένη ξανά – αδυναμία του ελληνικού πολιτικού συστήματος να καταστρώσει ένα σχέδιο μεταρρύθμισης και να το φέρει εις πέρας, με σύστημα, μακρόπνοο προγραμματισμό, αποτελεσματικότητα, σεβασμό στη νομιμότητα και αδιαφορία για τα μικροσυντεχνιακά κόστη που κάθε μεταρρύθμιση φέρνει μαζί της.

Γιατί επελέγη το κλείσιμο της ΕΡΤ ως απάντηση στην αδυναμία έγκαιρης ολοκλήρωσης ενός μηχανισμού αξιολόγησης των δημόσιων υπηρεσιών και του προσωπικού τους; Και γιατί αυτή ανακοινώθηκε σαν κεραυνός, χωρίς σχέδιο για την επόμενη ημέρα και τον διάδοχο φορέα; Και γιατί οδηγήθηκαν μεμιάς όλοι οι εργαζόμενοι στην απόλυση – όλοι δίχως αξιολόγηση, και οι πολλοί άξιοι και φιλότιμοι και ταλαντούχοι, μαζί με τα ευάριθμα κομματικά ρουσφέτια; Και τι άλλο αποδεικνύουν αυτοί οι χειρισμοί παρά τη βαθιά ριζωμένη αδυναμία της πολιτικής να διευθύνει ένα αληθινά μεταρρυθμιστικό εγχείρημα;

Αν η λύση που θα δοθεί – όπως όλοι ελπίζουμε – στο πρόβλημα επιτρέπει να ελπίζουμε σε υπέρβαση αυτής της αδυναμίας, αν η δημόσια τηλεόραση γίνει ένα υπόδειγμα μεταρρύθμισης, θα πούμε χαλάλι την μπόρα που μας μούσκεψε καλοκαιριάτικα. Αλλιώς…