Σκηνικά αθάνατης δημιουργίας

Σκισμένοι καμβάδες, εκατοντάδες μισοτελειωμένα σωληνάρια με χρώμα, εφημερίδες, στοίβες από αλλόκοτες φωτογραφίες, μπουκάλια σαμπάνιας και ένα καβαλέτο. Ολα σκεπασμένα με ένα πέπλο πηκτού χρώματος και πολλή σκόνη. Είναι ο κόσμος του εμβληματικού, αν και αυτοδίδακτου, βρετανού ζωγράφου Φράνσις Μπέικον. Χάος ίσως αναμενόμενο για τον αλκοολικό καλλιτέχνη, του οποίου το ατελιέ δεν βρισκόταν αρχικά στο Δουβλίνο, όπου φιλοξενείται ως μνημείο σήμερα, αλλά στο Σόχο του Λονδίνου. Και μπορεί να μην έζησε πολύ στην πρωτεύουσα της Ιρλανδίας, ωστόσο ο τελευταίος σύντροφος και κληρονόμος του αποφάσισε να το δωρίσει στο Δουβλίνο. Αποτέλεσμα; Μια στρατιά από συντηρητές και αρχαιολόγους ανέλαβε να μεταφέρει από τους λερωμένους τοίχους έως τη… σκόνη στην ιρλανδική πρωτεύουσα.

Καρφωμένα στο πάτωμα πρέπει να είναι τα μάτια όσων μπουν στο ατελιέ του Τζάκσον Πόλοκ, στο Λονγκ Αϊλαντ. Στην αγροικία του 19ου αιώνα – ο ζωγράφος έζησε εκεί από το 1945 έως το 1956 – εκείνο που αξίζει πολλά εκατομμύρια είναι το δάπεδο, καθώς σώζει τα ίχνη από την τεχνική του dripping – του σταξίματος – με την οποία ζωγράφιζε τους αφηρημένους πίνακές του, ένας εκ των οποίων είναι ο δεύτερος ακριβότερος πίνακας που έχει πωληθεί, έναντι 140 εκατ. δολαρίων.

Πινέλα και καμβάδες θα βρείτε σε όλα σχεδόν τα ατελιέ. Στο ατελιέ του Πιερ Ογκίστ Ρενουάρ, κατά κοινή ομολογία, το σημαντικότερο έκθεμα είναι το αναπηρικό καροτσάκι και οι κουβέρτες που έριχνε στα πόδια του – δείγμα της θέλησής του να συνεχίσει να ζωγραφίζει ακόμη και όταν η υγεία του δεν τον βοηθούσε.

Αλλόκοτο το σκηνικό και στο στούντιο-κρεβατοκάμαρα στο Μπλε Σπίτι της Φρίντα Κάλο στο Μεξικό, όπου δίπλα στα πινέλα της βρίσκονται η στάχτη της και ο ζωγραφισμένος γύψινος κορσές της.

Δύο είναι τα κρυμμένα μυστικά σε εκείνο του Πολ Σεζάν στην Εξ-αν-Προβάνς. Το πρώτο βρίσκεται στα ράφια, εκεί που δίπλα στα διακοσμημένα αγγεία τα οποία αποτελούσαν «μοντέλα» για τον ζωγράφο που σήμανε τη μετάβαση από τον ιμπρεσιονισμό στον κυβισμό ποζάρουν και τα κρανία που πρωταγωνίστησαν στις νεκρές φύσεις του. Και μια δεύτερη ματιά επιβάλλεται στο βιβλίο επισκεπτών, όπου ανάμεσα σε άλλες υπογραφές μπορεί να ανακαλύψει κάποιος εκείνη της Μέριλιν Μονρόε.

Ενα λαγουδάκι που όταν το κουρδίσεις ζωγραφίζει είναι ένα από τα αντικείμενα που δεν θα περίμενε να βρει κάποιος στο ατελιέ του Γιάννη Τσαρούχη δίπλα στο καβαλέτο, στα πινέλα του και στα βάζα. Θα βρει ακόμη και τα έπιπλα που συχνά απεικονίζονται στα έργα του. (Το σπίτι-ατελιέ του Γιάννη Τσαρούχη στην Πεύκη είναι κλειστό)

Τι μπορεί να γυρεύει μια θήκη για πούρα σε ένα ατελιέ; Ο Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας τη χρησιμοποιούσε για να μεταφέρει τα πινέλα του. Και μαζί με τα μπαστούνια του, τη συλλογή του με τις ξυλόγλυπτες φιγούρες και τους πίνακες πάνω σε καβαλέτα – σαν αφημένα για να στεγνώσουν – μας ταξιδεύουν στον ζωγραφικό κόσμο του σπουδαίου δημιουργού της γενιάς του ’30 που ζωντανεύει στο ατελιέ του, στον πέμπτο όροφο του κτιρίου της οδού Κριεζώτου 3.

Ο χρόνος μοιάζει να έχει σταματήσει στην οδό Γουέμπστερ 5α, εκεί όπου ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της γενιάς του ’30, ο Σπύρος Βασιλείου, «γέννησε» περισσότερους από 5.000 πίνακες και 150 και πλέον σκηνογραφίες σε επτά δεκαετίες. Και δεν είναι μόνο η λάμπα και η ραπτομηχανή – πρωταγωνιστούν στους πίνακές του – που βρίσκονται σε πρώτο πλάνο, τα φύλλα μιας ντουλάπας πάνω στα οποία έχει ζωγραφίσει την οικογένειά του, αλλά και η παρέλαση της καλλιτεχνικής Αθήνας της δεκαετίας του ’60 – από την Αλίκη Βουγιουκλάκη και την Τζένη Καρέζη έως τον Γιάννη Τσαρούχη και τον Μίκη Θεοδωράκη – στις φωτογραφίες ντοκουμέντα από τα θρυλικά κούλουμα που οργάνωνε το ζεύγος Βασιλείου (Γουέμπστερ 5α, Ακρόπολη).

Στο κρυμμένο ανάμεσα σε πολυκατοικίες ατελιέ του Γιάννη Παππά – του δημιουργού των ανδριάντων του Χαρίλαου Τρικούπη και του Ελευθερίου Βενιζέλου έξω από τη Βουλή – αξίζει να ανακαλύψει κάποιος ο πρώτο γλυπτό που έπλασε σε ηλικία 14 ετών, την πινακίδα με τον αριθμό του σπιτιού του στην Αλεξάνδρεια, οικογενειακές φωτογραφίες διά χειρός Nelly’s και το πανύψηλο πρόπλασμα από γύψο του έφιππου Μεγάλου Αλεξάνδρου (Ανακρέοντος 38, Ζωγράφου).