[Γνώμη] Στην Πλατεία της Διαίρεσης

Οι διαδηλώσεις που συγκλονίζουν την Κωνσταντινούπολη και πολλές ακόμη πόλεις της Τουρκίας αντικατοπτρίζουν την οργή τριών ριζικά διαφορετικών πρωταγωνιστών. Ο πρώτος, και μακράν σημαντικότερος, συνασπίζει τους διανοούμενους και τους νέους αριστερών ή οικολογικών ευαισθησιών που απορρίπτουν τη θέληση του κυβερνώντος κόμματος AKP να επιβάλει την κυριαρχία του πάνω στο σώμα, στον χρόνο και στον χώρο.

Η ριζοσπαστική Αριστερά είναι ο δεύτερος πρωταγωνιστής της σκηνής. Ασήμαντη σε εκλογικό επίπεδο, διαθέτει εντούτοις μια ισχυρή ιστορική κληρονομιά, σημαδεμένη από δεκαετίες αγώνων και καταστολής. Σε ένα κοινωνιολογικό επίπεδο τροφοδοτείται επίσης από την περιθωριοποίηση της κοινότητας των Αλεβιτών (15%-20% του πληθυσμού), που υπήρξε θύμα πολυάριθμων πογκρόμ σε ένα όχι μακρινό παρελθόν.

Οφείλουμε, τέλος, να αναφερθούμε στο εθνικοσοσιαλιστικό ρεύμα, κάποια πρόσωπα του οποίου προέρχονται από μια παλιά ριζοσπαστική Αριστερά. Προχωρώντας σε μια μεταφορά αρχών του σοσιαλισμού στον υπερεθνικισμό, το ρεύμα αυτό θεωρεί τους Τούρκους ως ένα έθνος και μία τάξη καταπιεσμένη από άλλες «εθνοτάξεις» – την αρμενική, την ελληνική, την εβραϊκή ή ακόμη την κουρδική – και υπαρξιακά απειλούμενη από τους ευρωαμερικανικούς «ιμπεριαλισμούς». Βρίσκοντας τα είδωλά του στο πρόσωπο του Μουσταφά Κεμάλ (1881-1938) και του Ταλαάτ πασά (1874-1921), αρχιτέκτονα της γενοκτονίας των Αρμενίων, επιχειρεί να μετατρέψει αυτό το κύμα αγανάκτησης σε μια «εθνική έκρηξη» εναντίον των εσωτερικών και των εξωτερικών «εχθρών».

Η αρχή της εκλογικής πλειοψηφίας, που ο Ερντογάν αποδέχεται ως μοναδικό δυνατό συνώνυμο της δημοκρατίας, προσκρούει σήμερα στις πραγματικότητες μιας κοινωνίας που δεν είναι πλέον σε θέση να κατανοήσει. Η κυβέρνησή του μας υπενθυμίζει πως η εξουσία πληρώνει πάντα ακριβά τη βούλησή της να κυβερνήσει ηγεμονικά με επιστημολογικές κρίσεις που την αφήνουν άοπλη απέναντι στις αμφισβητήσεις που η ίδια γεννάει.

Πλατεία της Διαίρεσης: έτσι θα μπορούσαμε να μεταφράσουμε πιστά το όνομα της Πλατείας Ταξίμ, που έχει τις ρίζες του στο μοίρασμα των υδάτων της πόλης και εξέφρασε αργότερα την πολιτική της διχοτόμησης που η Αγκυρα ήθελε να εφαρμόσει στην Κύπρο τη δεκαετία του 1950. Πολλά χρόνια μετά τη βίαιη τουρκική εισβολή στο νησί, η Ταξίμ γίνεται σήμερα το θέατρο όπου εκδηλώνονται μέσα στη βία οι διαιρέσεις μιας κοινωνίας την οποία πάψαμε να θέλουμε ομοιογενή εδώ και δεκαετίες.

Ο Χαμίντ Μποζαρσλάν είναι διευθυντής ερευνών στη γαλλική Ανωτάτη Σχολή Κοινωνικών Επιστημών (EHESS) και συγγραφέας του βιβλίου «Η Ιστορία της Τουρκίας από την Αυτοκρατορία έως τις ημέρες μας» (εκδ. Tallandier)