Σκηνοθέτης στης φυλακής τα σίδερα

Θα μπορούσε κάποιος να τον παρομοιάσει με γεωργό. Οργώνει και κάνει σπορά σε μια έως πρόσφατα χέρσα γη που τη βλέπει να ζωντανεύει και να καρποφορεί.

Πλέον η θεατρική ομάδα των Φυλακών Αυλώνα είναι ένα ετερόκλητο σύνολο με ισχυρή συνοχή των μελών του που αν και ερασιτεχνικό επιδεικνύει επαγγελματισμό σε τέτοιο επίπεδο που «κάλλιστα υπό άλλες συνθήκες θα μπορούσε να σταθεί με αξιώσεις σε οποιαδήποτε θεατρική σκηνή έξω».

Στο μεταξύ η θεατρική ομάδα του ΕΚΚΝ Αυλώνα που έχει δώσει περισσότερες από 20 παραστάσεις στη βιβλιοθήκη της φυλακής, δίπλα από τα μαγειρεία, στο ισόγειο με τα έργα «Αφετηρία» αλλά και σε άλλα σωφρονιστικά καταστήματα (Κορυδαλλού, Ελαιώνα), ενώ βιντεοσκοπημένη προβλήθηκε την περασμένη εβδομάδα στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κάρολο Παπούλια, μεταξύ των θεατών, προετοιμάζεται για την επόμενη θεατρική δουλειά της, το εικαστικό δρώμενο «Επιστροφή».

ΔΙΓΛΩΣΣΟΣ ΣΤΗΝ ΑΥΣΤΡΑΛΙΑ. Το βιογραφικό του, ενδιαφέρον και πλούσιο. Μεταξύ άλλων έχει συμμετοχές σε παραγωγές του εξωτερικού.  Το κουβάρι της ζωής του Στάθη Γράψα αρχίζει να ξετυλίγεται από τη Μελβούρνη της Αυστραλίας το 1969. Παιδί μεταναστών, μεγάλωσε με διπλή ταυτότητα. Το πρωί στο σχολείο μιλούσε αγγλικά και από το μεσημέρι στο σπίτι ελληνικά. Οι λευκαδίτες γονείς του, Μιχάλης και Βασιλική, ανέθρεψαν εκείνον και τη (μεγαλύτερη) αδελφή του Νικολέττα προσφέροντας επιλογές. Από μικρός έκανε χορό, έπαιζε στο θέατρο, έμαθε μπουζούκι, έπαιζε ποδόσφαιρο. Πρόγραμμα πολύ συνηθισμένο για τα παιδιά, μακριά από την πατρίδα. Κοντοστέκεται. Ποια πατρίδα όμως; Πατρίδα του η Αυστραλία.

Η Ελλάδα είναι η πατρίδα των γονιών του. Στην Αυστραλία ήταν ο Ελληνας και στην Ελλάδα ο Αυστραλός. Σε κάθε περίπτωση ο ξένος.

Εκεί ξεκίνησε, όπως λέει, και μια εσωτερική αναζήτηση, για το πώς νιώθει και πού. Κατέληξε ότι δεν έχει σημασία το πού και το πώς, αλλά να νιώθει καλά εφόσον μπορεί να προσφέρει.

Στα 14 του έκανε την πρώτη ταινία του και του φαινόταν παράξενο σε ένα γύρισμα σε ιππόδρομο που τον πλησίαζαν άλλα παιδιά ζητώντας αυτόγραφα. Το δαιμόνιο μέσα του πολλαπλασίαζε τις φλόγες που τον έκαιγαν. «Αυτό είναι ηθοποιός;» αναρωτιόταν.

Στα 26 του, με σπουδές θεάτρου στην Strasberg Theatre Company αλλά και μάρκετινγκ και στελεχική θέση στη Ηewlett Packard παραιτήθηκε, εγκατέλειψε τη μεταπτυχιακή του, χώρισε με την τότε κοπέλα του και βρέθηκε με υποτροφία στη σχολή Κώστα Καζάκου στην Αθήνα, με την προϋπόθεση να επιστρέψει στη Μελβούρνη μόλις ολοκληρώσει τον τριετή κύκλο σπουδών του. Ο Κώστας Καζάκος τού εξασφάλισε στέγη και εργασία στη γραμματεία της σχολής. Τι κι αν είχε κάνει θεατρικές σπουδές στην Αυστραλία και είχε εμπειρία, ξανακάθησε στα θρανία. Επειτα ήρθαν οι συνεργασίες με Κώστα Καζάκο, Θόδωρο Τερζόπουλο  (θέατρο Αττις), Στάθη Λιβαθινό (Πειραματική Σκηνή του Εθνικού).

Τα τελευταία δυόμισι χρόνια εργάζεται εθελοντικά με τους εγκλείστους του Ειδικού Καταστήματος Κράτησης Νέων Αυλώνα στο πλαίσιο πιλοτικού προγράμματος για θεατρικό εργαστήρι, σε συνεργασία με το δημοτικό σχολείο της φυλακής και αρωγούς τούς δασκάλους Νίκο Αρμένη και Γιώργο Τσουνή. Ο ίδιος νιώθει ότι χτίζει γέφυρες ανάμεσα σε αλλοεθνείς και αλλόθρησκους

Στο μεταξύ η συμμετοχή του ως μέλους ΜΚΟ σε πρόγραμμα θεατρικών εργαστηρίων για ορφανά και άστεγα παιδιά στο Βελιγράδι (2001) αμέσως μετά τον πόλεμο στη πρώην Γιουγκοσλαβία επέδρασε καταλυτικά. «Τότε κατάλαβα ότι ηθοποιός είναι και κάτι άλλο». Ο σπόρος είχε πέσει νωρίτερα χάρη σε σεμινάριο στην Αγγλία «για το πώς ο ηθοποιός μπορεί να προσφέρει στην κοινωνία».

Στην Αθήνα πια δεν του αρκούσε να παίζει σε θεατρικές παραγωγές, όσο καλές κι αν ήταν, αν δεν μπορούσε να εκφράσει εκείνα που τον απασχολούσαν, αν η τέχνη του δεν συμβάδιζε με την εποχή της. Αναζητούσε τρόπο συμμετοχής στο θέατρο μέσα από ανθρωπιστική προσέγγιση. Επιθυμία του, λέει, να προσφέρει στον ξεχασμένο.

Το 2010 εντόπισε στην αναζήτησή του το Ειδικό Κατάστημα Κράτησης Νέων Αυλώνα. Εκανε αίτηση στο υπουργείο Δικαιοσύνης για να συστήσει ένα θεατρικό εργαστήρι σε συνεργασία με το δημοτικό σχολείο της φυλακής. Η απάντηση ήταν θετική.Οι πρώτες συστάσεις έγιναν με επισκέψεις του Στάθη Γράψα, άτυπα, στο σχολείο. Οταν ξεκίνησε τις επισκέψεις, αρχικά κάθε Δευτέρα, ήταν πλέον ένα πρόσωπο οικείο. Βρήκε νέους με τους οποίους μπορούσε να επικοινωνήσει. Παράλληλα εργαζόταν ως ηθοποιός. Οι επισκέψεις πύκνωναν. Γνωρίστηκαν περισσότερο. Εγινε δικός τους. Στόχος του δεν ήταν η οργάνωση θεατρικής ομάδας που θα παρουσίαζε δουλειά της σύντομα, αλλά η συστηματική επαφή με τα παιδιά. Στα βλέμματά τους διέκρινε τη βασική ανάγκη του ανθρώπου να επικοινωνήσει με κάποιον που θα του αφιέρωνε λίγο χρόνο ουσιαστικό «και όχι για να τον εκμεταλλευτεί, να τον παραπλανήσει και να τον πουλήσει». Καλούσε έναν έναν ζητώντας να του πουν αυθορμήτως την πρώτη λέξη που τους ερχόταν στον νου: «δικαστήριο», «φυλακή», «μητέρα», «παιδιά», «γυναίκα», «οικογένεια», «έξω».

Η λίστα καταρτίστηκε και οι λέξεις άρχισαν να εκφράζονται με τη γλώσσα του σώματος.

Ο Αλέξης, ο Μιράβα, ο Γιώργος, ο Μαραντόνα, ο Σεντουβάν, ο Στρατής, ο Τζεβαϊντίμ, ο Δήμητρης, ο Χουσεΐν, ο Σερκάν, ο Αχμάντ, μαζί με το Στάθη Γράψα έχτιζαν την «Αφετηρία» τους. Ταυτόχρονα έχτιζαν γέφυρες μεταξύ τους. Τούρκοι με Κούρδους, Αφγανοί με Πακιστανούς, Ελληνες με Τούρκους και Αλβανούς. Εχτιζαν γέφυρες και με τον ψυχισμό τους.

Κάποια στιγμή σε πρόβα ένας αλγερινός κρατούμενος τον πλησίασε, ακούμπησε τις παλάμες στα μάτια του και τις έδειξε υγρές (από τα δάκρυα) με βλέμμα γεμάτο απορία. «Εκείνη την ώρα βρήκε την επαφή με τον εσωτερικό του κόσμο, που τον είχε παραμερίσει» ήταν η «διάγνωση» του Στάθη Γράψα.

«ΕΝΕΡΓΟΣ ΠΟΛΙΤΗΣ». Μετά την πρώτη παράσταση ήρθε η απογείωση. Ενας έγκλειστος, που είχε άλλα 16 χρόνια ειρκτής μπροστά του, έκανε σαν μικρό παιδί. Χοροπηδούσε. Με πρόσωπο φωτισμένο από χαρά. Και απευθυνόμενος στον Γράψα φώναζε: «Εεε, εσύ κι εγώ. Δεκαέξι χρόνια μαζί, εδώ, θέατρο!». Η καλύτερη ανταμοιβή για την εθελοντική προσφορά του Στάθη Γράψα ο οποίος το τελευταίο διάστημα είναι άνεργος. Μιλά για τα παιδιά του Αυλώνα και το σώμα του πάλλεται. Εκεί στις κινήσεις των χεριών του, στις εκφράσεις του προσώπου του είναι οι 60 ηθοποιοί των Φυλακών Νέων Αυλώνα, αλλά και όλοι οι συγκρατούμενοί τους. Οι έγκλειστοι ηθοποιοί έχουν ήδη αρχίσει πρόβες για την «Επιστροφή», το νέο πολλαπλών αναγνώσεων εικαστικό δρώμενο το οποίο επεξεργάζονται με τον Στάθη Γράψα που μπορεί να σημαίνει και τη δική του επιστροφή.

Ηθοποιός ακτιβιστής, καλός Σαμαρείτης, δάσκαλος, φιλάνθρωπος, τι τον προσδιορίζει τελικά; Καμία από αυτές τις ταμπέλες. Ενεργός πολίτης, μου στέλνει την απάντησή του με ηλεκτρονικό μήνυμα.

Επε
Τότε κατάλαβα ότι ηθοποιός είναι και κάτι άλλο 
για τη συμμετοχή του ως μέλους Μ.Κ.Ο. σε θεατρικά εργαστήρια για ορφανά και άστεγα παιδιά στο Βελιγράδι, μετά τον πόλεμο στη Γιουγκοσλαβία