Θλιβερή πρωτιά της Ελλάδας στις νέες μολύνσεις τοξικομανών από τον ιό HIV

Προβληματισμό, ανησυχία, αλλά και συγκρατημένη αισιοδοξία για το «τοπίο» των ναρκωτικών στην Ευρώπη, προκαλεί η ετήσια έκθεση του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για τα ναρκωτικά, που ανακοινώθηκε σήμερα στη Λισαβόνα.

Πρώτοι στις μολύνσεις των χρηστών ναρκωτικών από τον ιό HIV

Η Ελλάδα εξακολουθεί να έχει, μαζί με τη Ρουμανία, τη θλιβερή πρωτιά νέων μολύνσεων HIV ανάμεσα στους χρήστες ενέσιμων ναρκωτικών ουσιών, ενώ η έκθεση κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για την ανεξέλεγκτη μετάδοση της ηπατίτιδας C, οι συνέπειες της οποίας θα φανούν στην υγεία των χρηστών μετά από αρκετά χρόνια.

Η χώρα μας, μαζί με άλλες βαλκανικές χώρες, γίνεται η νέα πύλη εισόδου της κοκαΐνης στην Ευρώπη, καθώς, τα τελευταία χρόνια, αυξήθηκαν οι κατασχέσεις της ουσίας στην περιοχή.

Η χρήση κοκαΐνης, παρότι δείχνει ελεγχόμενη στην Ευρώπη, γίνεται όλο και πιο συχνά αιτία για επείγουσες εισαγωγές στα νοσοκομεία.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το στοιχείο που αναφέρει ότι συνθετικά ναρκωτικά, όπως η μεθαμφεταμίνη, πλέον, συναντώνται και σε χώρες, ανάμεσά τους και η Ελλάδα, όπου παραδοσιακά δεν υπήρχαν.

Τουλάχιστον 73 «νέα ναρκωτικά» τα οποία παρασκευάζονται από ουσίες ελεύθερες στο εμπόριο και διαφημίζονται ως νόμιμα διεγερτικά μέσω διαδικτύου, εντοπίστηκαν μέσα στο 2012 και αποτελούν τον νέο πονοκέφαλο των διωκτικών αρχών στη Γηραιά Ήπειρο.

Η κάνναβη, παρότι παλαιά ουσία, εξακολουθεί να προτιμάται από το 1% των ενηλίκων Ευρωπαίων, οι οποίοι κάνουν καθημερινή χρήση της, με σημαντικές συνέπειες στην ψυχική υγεία τους, όπως παρατηρεί η έκθεση.

Η χρήση, αλλά και η προσφορά ηρωίνης μειώνεται στις περισσότερες χώρες, λόγω των προβλημάτων υγείας που συνεπάγεται για τους χρήστες, αλλά και των προγραμμάτων υποκατάστασής της.

Ενθαρρυντικές είναι οι διαπιστώσεις της έκθεσης για την πρόληψη των θανάτων μετά από χρήση, με τη χορήγηση αντίδοτου και τη σωστή ενημέρωση για τις πρώτες βοήθειες που μπορεί να δώσει κάποιος σε έναν χρήστη που κινδυνεύει. Επίσης, αισιόδοξο είναι το γεγονός, ότι όλο και περισσότεροι χρήστες σε ολόκληρη την Ευρώπη ζητούν βοήθεια για απεξάρτηση. Όμως, το κάνουν σε μία δύσκολη στιγμή για τις οικονομίες των περισσότερων χωρών, οι οποίες σχεδιάζουν και κάνουν περικοπές, που, όπως εκτιμούν οι υπεύθυνοι οργανισμού της ΕΕ για τα ναρκωτικά, θα κληθούν να πληρώσουν πολύ περισσότερο στο άμεσο μέλλον, σε κοινωνικό επίπεδο αλλά και μέσα από τα συστήματα υγείας τους.

Το τοπίο των ναρκωτικών στην Ευρώπη αλλάζει

Η νέα ευρωπαϊκή έκθεση για τα ναρκωτικά χαρακτηρίζει «ρευστό» το πρόβλημα στην Ευρώπη.

Στην έκθεση υπάρχουν κάποια ενθαρρυντικά στοιχεία, αλλά και ανησυχία, καθώς ανακύπτουν νέες απειλές οι οποίες θέτουν υπό αμφισβήτηση παγιωμένες πολιτικές και πρακτικές για την αντιμετώπιση του συγκεκριμένου προβλήματος.

Η ευρωπαία επίτροπος Εσωτερικών Υποθέσεων, Σεσίλια Μάλμστρεμ, δήλωσε ικανοποιημένη αλλά και θορυβημένη από τα ευρήματα της έκθεσης του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για τα Ναρκωτικά. «Με χαροποιεί το γεγονός ότι χάρη στις αποφασιστικές πολιτικές κατά των ναρκωτικών και στα πρωτοφανή υψηλά επίπεδα των θεραπειών απεξάρτησης, η χρήση ηρωίνης, κοκαΐνης και κάνναβης φαίνεται να φθίνει σε κάποιες χώρες. Είμαι, όμως, θορυβημένη από το γεγονός ότι το ένα τέταρτο των ευρωπαίων ενηλίκων — 85 εκατομμύρια άνθρωποι — έχει κάνει χρήση παράνομων ουσιών και ότι διαχρονικά η χρήση ουσιών στην Ευρώπη παραμένει υψηλή. Προβληματίζομαι, επίσης, με την αγορά διεγερτικών, η οποία χαρακτηρίζεται από μία ανελέητη προσφορά νέων ουσιών που συνεχώς διαφοροποιούνται. Το γεγονός ότι τον τελευταίο χρόνο ανιχνεύθηκαν 70 νέες ουσίες αποδεικνύει ότι οι πολιτικές κατά των ναρκωτικών πρέπει να προσαρμοστούν στις μεταλλασσόμενες αγορές».

Η αγορά των ναρκωτικών εμφανίζει, πλέον, «μεγαλύτερη ευελιξία και δυναμισμό» και «στηρίζεται λιγότερο σε φυτικής προέλευσης ουσίες, οι οποίες διανύουν μεγάλες αποστάσεις για να φθάσουν στους ευρωπαίους καταναλωτές» διαπιστώνει η έκθεση, σημειώνοντας ότι «νέοι κινητήριοι μοχλοί της αλλαγής αποδεικνύονται η παγκοσμιοποίηση και η πρόοδος της τεχνολογίας των πληροφοριών, με το διαδίκτυο να δημιουργεί διαφορετικούς τρόπους διασύνδεσης των χρηστών με τους προμηθευτές ναρκωτικών».

Ο διευθυντής του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για τα Ναρκωτικά, Wolfgang Gotz, ανέφερε ότι θα πρέπει να αναπροσαρμόζουμε τις πρακτικές μας, εάν θέλουμε να παραμείνουν εστιασμένες στις αναδυόμενες τάσεις και μοντέλα χρήσης, τόσο των νέων, όσο και των παλαιότερων ουσιών, καθώς «η νέα στρατηγική της ΕΕ για τα ναρκωτικά, την περίοδο 2013-20, καλείται να αντιμετωπίσει το πρόβλημα μέσα σε μία κατάσταση χαρακτηριζόμενη από ρευστότητα, με την αγορά των ναρκωτικών μέσα σε ένα ραγδαία μεταβαλλόμενο πλαίσιο».

Περίπου 77 εκατομμύρια ευρωπαίοι, ηλικίας 15 έως 64 ετών, έχουν κάνει χρήση κάνναβης τουλάχιστον μία φορά στη ζωή τους, εκ των οποίων 20 εκατομμύρια έκαναν χρήση την περασμένη χρονιά. Στοιχεία από πρόσφατη μελέτη δείχνουν, ότι η χρήση της παραμένει υψηλή παρά τις σταθεροποιητικές τάσεις που διαφαίνονται σε ολόκληρη την Ευρώπη. Επίσης, παρατηρείται αυξανόμενη διαφοροποίηση των προϊόντων κάνναβης που διατίθενται στην αγορά.

Τα τελευταία στοιχεία δείχνουν ότι η φυτική κάνναβη (μαριχουάνα), ενίοτε υψηλής δραστικότητας, εξαπλώνεται στην Ευρώπη, καθώς σχεδόν όλες οι χώρες αναφέρουν, πλέον, εγχώρια καλλιέργεια του προϊόντος. Η μεγαλύτερη απειλή αφορά την υγεία των 3 εκατομμυρίων ευρωπαίων (περίπου 1% των ευρωπαίων ενηλίκων) που υπολογίζεται ότι κάνουν χρήση της ουσίας σε καθημερινή ή σχεδόν καθημερινή βάση.

Παρήγορο είναι το γεγονός ότι στην Ευρώπη ο αριθμός των χρηστών που ξεκίνησαν θεραπεία απεξάρτησης από την κάνναβη, αυξήθηκε κατά ένα τρίτο τα τελευταία χρόνια, ανεβαίνοντας από τις 45.000 το 2006 στις 60.000 το 2011, καθιστώντας την κάνναβη τη συχνότερα αναφερόμενη ουσία μεταξύ των χρηστών που ξεκινούν θεραπεία για πρώτη φορά.

Σε μία νέα ανάλυση παρουσιάζονται τα χαρακτηριστικά των ατόμων που κάνουν συχνή και επικίνδυνη χρήση κάνναβης. Πρόκειται, κυρίως, για νέους άνδρες που κάνουν χρήση, στο πλαίσιο της παρέας, με φίλους τους και λιγότερο για γυναίκες και άνδρες άνω των 40 ετών. Επίσης, η χρήση της δείχνει να σχετίζεται σε μικρό βαθμό με την ανεργία, ενώ διαφαίνεται ότι οι χρήστες κάνναβης αντιμετωπίζουν ψυχικές διαταραχές, συχνότερα από τον γενικό πληθυσμό.

Η θλιβερή πρωτιά για την Ελλάδα

Οι νέες μολύνσεις με τον ιό HIV ανάμεσα στους χρήστες ενέσιμων ναρκωτικών, αυξήθηκαν στην Ελλάδα περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη χώρα της Ευρώπης, κατάσταση η οποία μπορεί να συγκριθεί μόνο με τη Ρουμανία, όπως προκύπτει από τη νέα έκθεση. Παράλληλα, εκτιμάται ότι και οι μολύνσεις απο Ηπατίτιδα C είναι ιδιαίτερα αυξημένες ανάμεσα στους χρήστες και αποτελεί, πλέον, ένα σοβαρό πρόβλημα δημόσιας υγείας, όχι μόνο για την Ελλάδα, αλλά για το σύνολο της Ευρώπης.

Η ηπατίτιδα C, η οποία μεταδίδεται μέσω της κοινής χρήσης βελονών και άλλων συνέργων, όπως προκύπτει από τα εθνικά δείγματα, έχει μολύνει ποσοστό 18% έως 80% των χρηστών, οι οποίοι δεν αναζητούν ιατρική βοήθεια.

Γνωστή και ως «σιωπηλή επιδημία» η ηπατίτιδα C μπορεί να μη διαγνωσθεί για μεγάλο διάστημα, ενώ πολλοί από τους πάσχοντες εμφανίζουν ήπια ή καθόλου συμπτώματα για 20 χρόνια ή περισσότερο.

«Η έξαρση του ιού HIV/AIDS στους χρήστες ενέσιμων ναρκωτικών, που εμφανίστηκε στο τέλος του 2010, συνεχίστηκε με αμείωτο ρυθμό όλο το 2011 και το 2012» επισημαίνει η επιστημονική υπέυθυνη του Ελληνικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Ψυχικής Υγείας (ΕΚΤΕΠΝ), Μ. Τερζίδου.

Παράλληλα, όπως τεκμηριώνεται και από τη βιβλιογραφία, «η οικονομική κρίση επιδρά στον τρόπο χρήσης, καθώς διάφορες ουσίες εναλλάσσονται στην καθημερινότητα του χρήστη, ανάλογα με την τιμή τους και τα διαθέσιμα χρήματα. Επιπλέον, με λιγότερα χρήματα αγοράζεται μικρότερη ποσότητα ηρωίνης και επιστρατεύεται η ενέσιμη χρήση ως πιο δραστική» καταλήγει η κ. Τερζίδου.

Θετικό είναι το γεγονός ότι οι αρνητικές επιπτώσεις της ενδοφλέβιας χρήσης στη δημόσια υγεία κινητοποίησαν τους αρμόδιους, και παρά την οικονομική κρίση στην Ελλάδα και τις περικοπές, έλαβαν άμεσα μέτρα για την ελαχιστοποίηση των συνεπειών από την ενδοφλέβια χρήση και λειτούργησαν νέες μονάδες χορήγησης υποκατάστατων.

Η χρήση μεθαμφεταμίνης, που συνήθως καταγράφεται στη Δημοκρατία της Τσεχίας και τη Σλοβακία, δείχνει να εξαπλώνεται, καθώς πλέον υπάρχουν ενδείξεις προβληματικής χρήσης στη Γερμανία, την Ελλάδα, την Κύπρο και την Τουρκία.