Κέντρο «Αλέξανδρος Φλέμινγκ» για τη λειτουργία του ΤΝF

Βάρη, 15 Μαΐου 2013. Στο τέλος του 19ου αιώνα ο W. Coley κατάφερε για πρώτη φορά να καταπολεμήσει όγκους σε ασθενείς χορηγώντας βακτηριακές τοξίνες που επήγαγαν παράγοντες του ανοσιακού συστήματος, ικανούς να προκαλέσουν αιμορραγική νέκρωση στους όγκους. Το 1975 ανακαλύφθηκε ότι η βασική πρωτεΐνη που ήταν υπεύθυνη για τη διαδικασία της νέκρωσης ήταν ο TNF. Παρά τις αρχικές ενθαρρυντικές ενδείξεις, η θεραπευτική απευθείας χορήγηση μεγάλων ποσοτήτων TNF αποδείχτηκε τοξική όχι μόνο για τον όγκο, αλλά και για τον ασθενή, και έκτοτε οι προσπάθειες αξιοποίησης του TNF ως αντικαρκινικού φάρμακου ατόνησαν.

Όμως οι έρευνες πάνω στη λειτουργία του ΤNF στη φυσιολογία και την παθολογία δεν σταμάτησαν. Κεντρικό ρόλο στην ανάδειξη ιδιοτήτων του μορίου στην παθοφυσιολογία ενός φάσματος νοσημάτων έπαιξε ένα ελληνικό εργαστήριο, το οποίο με την καθοδήγηση του βιολόγου ερευνητή Γιώργου Κόλλια μελέτησε επί σειρά ετών τη λειτουργία του TNF σε ανοσολογικές και μολυσματικές ασθένειες. Ο TNF δείχθηκε ότι αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες της ανοσολογικής εποπτείας και της προστασίας από βακτηριακές μολύνσεις, ενώ η απορρύθμισή του μπορούσε να οδηγήσει σε ασθένειες όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα, οι φλεγμονώδεις εντερίτιδες, το σηπτικό σοκ κα. Αποφασιστική ήταν η συμβολή  του ελληνικού εργαστηρίου το 1991 στην ανάδειξη και μετέπειτα ανάπτυξη της θεραπευτικής χρήσης αντισωμάτων εναντίον του TNF για την καταπολέμηση χρόνιων φλεγμονωδών νοσημάτων όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα και η νόσος του Crohn.

Πρόσφατα και σε συνέχεια αυτών των μακροχρόνιων προσπαθειών, το εργαστήριο του κ. Κόλλια στο Ερευνητικό Κέντρο Βιοϊατρικών Επιστημών “Αλέξανδρος Φλέμιγκ”, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Ghent του Βελγίου και την εταιρία-τεχνοβλαστό του Κέντρου Φλέμιγκ Biomedcode Hellas ΑΕ, ανέδειξε νέες καινοτόμες προσεγγίσεις για την αντιμετώπιση της συστημικής τοξικότητας του TNF χωρίς ελάττωση της αντικαρκινικής δράσης του. Σε μελέτες που δημοσιεύονται σήμερα στην ηλεκτρονική έκδοση της έγκριτης επιστημονικής επιθεώρησης Journal of Clinical Investigation, οι ερευνητές διερεύνησαν τους κυτταρικούς μηχανισμούς της συστημικής τοξικότητας που επάγει ο TNF στον οργανισμό και ανακάλυψαν ότι αυτοί έχουν διαφορές  από τους αντίστοιχους μηχανισμούς που επιφέρουν νέκρωση των όγκων. Η σημαντικότερη διαφορά εντοπίστηκε στην ευαισθησία των δύο μηχανισμών στη δράση του ΤΝF όταν μειώνονται τα επίπεδα του βασικού υποδοχέα του (p55TNFR). Mείωση των επιπέδων του υποδοχέα αποτρέπει τη συστημική τοξική δράση του TNF, ενώ παράλληλα επιτρέπει την αποτελεσματική νέκρωση του όγκου. Οι ερευνητές εκμεταλλεύτηκαν το εύρημα αυτό για να αντιμετωπίσουν την ανάπτυξη πειραματικών μελανωμάτων σε ποντικούς χορηγώντας ΤNF και μειώνοντας παράλληλα τα επίπεδα του υποδοχέα (γενετικά ή μέσω αντισωμάτων). Η προσέγγιση αυτή οδήγησε σε νέκρωση των όγκων χωρίς παρενέργειες για τον οργανισμό.

Οι νέες αυτές ανακαλύψεις πρόκειται να δοκιμαστούν και σε άλλα πρότυπα καρκινικών όγκων και στη συνέχεια να γίνουν προσπάθειες να μεταφραστούν σε κλινικές μελέτες για την αντιμετώπιση όγκων σε ασθενείς. Οι ερευνητές ελπίζουν στη μελλοντική εφαρμογή ενός προτύπου εξατομικευμένης ιατρικής, όπου μετά από καταγραφή των επιπέδων του υποδοχέα του TNF (p55TNFR) στον ασθενή, θα μπορεί να χορηγείται εξατομικευμένη αγωγή περιορισμού του υποδοχέα σε κατάλληλα επίπεδα, έτσι ώστε ο TNF να δρα με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα ως αντικαρκινική θεραπεία.

Σχετική δημοσίευση

VanHauwermeirenF., ArmakaM., KaragianniN., KranidiotiK., VandenbrouckeR.E., LogesS., VanRoyM., StaelensJ., PuimègeL., PalaganiA., VandenBergheW., VictoratosP., CarmelietP., LibertC., KolliasG. 2013.  Safe TNF-based antitumor therapy following p55TNFR reduction in intestinal epithelium. J Clin Invest. doi:10.1172/JCI65624.

Xρηματοδότηση

Η μελέτη αυτή συγχρηματοδοτήθηκε από τη Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας μέσω του προγράμματος ERC-06 (ΕΣΠΑ 2007-2013, ΕΚΤ), και από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή μέσω των προγραμμάτων FP7 INFLACARE (# 223151) και IMI BTCure (#115142).