[Κιόσκι] Ο «μακρινός μακρινός» Ναμπόκοφ

Επισήμως το μάθημα λεγόταν «Ευρωπαϊκή Λογοτεχνία του 19ου αιώνα». Ο τοπικός Τύπος, όμως, το είχε βαφτίσει «Dirty Lit» («Πρόστυχη Λογοτεχνία»). Η Λολίτα του Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ δεν είχε εκδοθεί ακόμη. Αλλά το βασικό θέμα του μαθήματος, το οποίο δίδασκε ο ίδιος, ήταν η μοιχεία στην Αννα Καρένινα και στη Μαντάμ Μποβαρί. Ο Ναμπόκοφ παρέδιδε το μάθημά του στο Ithaca College. Στην πρώτη σειρά των εδράνων καθόταν πάντοτε η γυναίκα του, την οποία είχε συστήσει ως βοηθό του. Στους φοιτητές του είχε ξεκαθαρίσει ότι δεν θα τους αποκαλούσε ποτέ με το όνομά τους αλλά με τον αριθμό του καθίσματός τους.

Ο δημοσιογράφος Εντουαρντ Τζέι Επστάιν, που διηγείται αυτή την ιστορία στη λογοτεχνική επιθεώρηση The New York Review of Books, ήταν το νούμερο 121. Οι αριθμοί σε ρόλο ονομάτων δεν ήταν ο μόνος όρος που είχε θέσει ο Ναμπόκοφ. Η παραμικρή απουσία θα έπρεπε να δικαιολογείται πάντα από τον γιατρό της σχολής. Κι έπειτα, οι φοιτητές δεν έπρεπε να ξέρουν τίποτε για το ιστορικό πλαίσιο του μυθιστορήματος και να μην ταυτίζονται με τους λογοτεχνικούς ήρωες. Το μυθιστόρημα, τους έλεγε, είναι καθαρή επινόηση και ο μοναδικός σκοπός του συγγραφέα να γοητεύσει τον αναγνώστη.

Ο Επστάιν δεν είχε κανένα ενδιαφέρον για τη λογοτεχνία – πόσω μάλλον για την ευρωπαϊκή. Εψαχνε ένα μάθημα που θα γινόταν Δευτέρα, Τετάρτη, Παρασκευή για να μπορεί να έχει ελεύθερα τα Σάββατά του. Κάτι οι βόλτες στη λίμνη, κάτι το σινεμά, κάποιο φλερτ και οι λοιπές χαρές της φοιτητικής ζωής, του στέρησαν τον χρόνο για να διαβάσει έστω και μία σελίδα από την Αννα Καρένινα. Το ξαφνικό τεστ του Ναμπόκοφ, με το οποίο ζητούσε από τους φοιτητές του να περιγράψουν τον σταθμό του τρένου όπου η Καρένινα συναντά για πρώτη φορά τον Βρόνσκι, τον βρήκε εντελώς απροετοίμαστο. Ο φοιτητής 121 κατέφυγε στην κινηματογραφική Αννα Καρένινα με τη Βίβιαν Λι. Παρά το γεγονός ότι είχε δει την ταινία έξι χρόνια νωρίτερα, το 1948, η οπτική του μνήμη τον βοήθησε να περιγράψει με ακρίβεια την κινηματογραφική σκηνή.

Οταν τον φώναξε ο Ναμπόκοφ στο γραφείο του, ο Επστάιν πήγε έντρομος γιατί στο μεταξύ είχε διαπιστώσει ότι ο σκηνοθέτης της ταινίας είχε προσθέσει στον σταθμό στοιχεία που δεν υπήρχαν στο μυθιστόρημα. Αντίθετα, όμως, είδε τον Ναμπόκοφ περιχαρή. Επιτέλους, είχε μπροστά του τη ζωντανή απόδειξη της θεωρίας του ότι οι μεγάλοι συγγραφείς δημιουργούν στους αναγνώστες περισσότερες εικόνες από αυτές που περιγράφουν. Ή αυτό έκανε τον Επστάιν να πιστέψει. Γιατί αμέσως μετά και κάπως αναπάντεχα πρότεινε στον φοιτητή του να παρακολουθεί και να του περιγράφει τις Παρασκευές τις νέες ταινίες που έβγαιναν κάθε Τετάρτη στους τέσσερις κινηματογράφους της Ιθάκης και τους οποίους ο Ναμπόκοφ είχε βαφτίσει ο «κοντινός κοντινός», ο «κοντινός μακρινός», ο «μακρινός κοντινός» και ο «μακρινός μακρινός». Τη Λολίτα του την είχε βαφτίσει ήδη.