Τα πέντε πρόσωπα του κυπριακού δράματος

Οι Κύπριοι προσπαθούν να καταλάβουν πώς κατέρρευσε εν μια νυκτί ο παράδεισός τους! Οι ουρές στις τράπεζες, το κούρεμα των καταθέσεων, οι μειώσεις μισθών και συντάξεων, η δραματική πτώση του βιοτικού τους επιπέδου, τα κοινωνικά παντοπωλεία, οι στρατιές των ανέργων είναι φαινόμενα που όταν τα έβλεπαν στην τηλεόραση να συμβαίνουν σε άλλες χώρες του ευρωπαϊκού Νότου δεν διανοούνταν ότι θα ερχόταν η σειρά τους να ζήσουν αυτό το δράμα, ενδεχομένως με πολύ χειρότερη πλοκή…

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΡΙΣΤΟΦΙΑΣ

Φρόντισε να μη σκάσει η βόμβα στα χέρια του

Ο τέως πρόεδρος φρόντισε να μη σκάσει η βόμβα στα χέρια του, μεταθέτοντας με διάφορους χειρισμούς την έκρηξη ώσπου να φύγει από τη σκηνή. Παρακολουθεί τώρα από τις κουίντες το δράμα και προσπαθεί – με κατά καιρούς δηλώσεις – να αποσείσει από πάνω του τις ευθύνες. Ομως η δραματική επιδείνωση των αριθμών της οικονομίας έγινε τα τελευταία πέντε χρόνια, επί προεδρίας του. Είναι γνωστό ότι παρέλαβε πλεονάσματα και παρέδωσε τη χώρα υπό χρεοκοπία. Στην αρχή πίστευε ότι η κρίση που είχε ξεσπάσει στην Ευρώπη θα άφηνε την Κύπρο αλώβητη. Αγνοούσε τις προειδοποιήσεις και είχε βάλει σε καραντίνα τον τέως διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας Αθανάσιο Ορφανίδη, διότι τον θεωρούσε νεοφιλελεύθερο. Οταν πλέον, το 2011, άρχισε η γεωμετρική επιδείνωση της κυπριακής οικονομίας, θεώρησε ότι επρόκειτο για μια εχθρική επίθεση των νεοφιλελεύθερων κύκλων και των αγορών εναντίον του ιδίου και της Κύπρου και αποφάσισε να αντισταθεί. Διακήρυξε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ότι είναι «υπερήφανος κομμουνιστής» και επιτέθηκε στις αγορές μιλώντας για «κλεφταράδες της υφηλίου». Κατέφυγε εκεί όπου κατέφευγε ήδη από τον καιρό του «ψυχρού πολέμου» η Κύπρος, όταν είχε δυσκολίες στο Κυπριακό. Στη Μόσχα. Το Κρεμλίνο ανταποκρίθηκε και έδωσε ένα δάνειο 2,5 δισ. ευρώ. Με αυτά τα χρήματα και στεγνώνοντας την αγορά με εσωτερικό δανεισμό κατάφερε να αποφύγει τη στάση πληρωμών και την έκρηξη.

Διόρισε δικό του διοικητή στην Κεντρική Τράπεζα (τον Πανίκο Δημητριάδη), ο οποίος σιγοντάριζε την επίθεσή του εναντίον των τραπεζών ως αποκλειστικών υπευθύνων της κρίσης, αλλά ήταν ο ίδιος που είχε δώσει το ΟΚ για το κούρεμα των κυπριακών τραπεζών (4,5 δισ. ευρώ) στο ελληνικό PS1.

Το καλοκαίρι του 2012 η Λαϊκή Τράπεζα βρισκόταν στο χείλος του γκρεμού και επρόκειτο να καταρρεύσει. Τα ταμεία είχαν στεγνώσει. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα προειδοποιούσε ότι θα κλείσει τη στρόφιγγα της ρευστότητας. Ετσι ο τέως πρόεδρος αναγκάστηκε να κάνει αίτηση για ένταξη στον Μηχανισμό Στήριξης. Τον «λογαριασμό» όμως που ετοίμασε η τρόικα ο κ. Χριστόφιας τον έβαλε στο συρτάρι. Δεν θα ήταν αυτός, ο «άνθρωπος του λαού», που θα επέβαλλε αντιλαϊκά μέτρα. Δεν του πήγαινε και ως ιδιοσυγκρασία. Πήρε ξανά τον δρόμο για τη Μόσχα, αλλά αυτή τη φορά το παιχνίδι ήταν πολύ μεγαλύτερο. Το ποσό που χρειαζόταν ξεπερνούσε τα 5 δισ. και (κυρίως) η Μόσχα δεν ήταν διατεθειμένη να χαλάσει τα σχέδια του μεγαλύτερου οικονομικού της εταίρου, της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Οι Ρώσοι ήταν πρόθυμοι να βοηθήσουν, αλλά στο πλαίσιο του Μνημονίου της τρόικας. Διαφορετικά, δεν είχε ρούβλια. Ο τέως πρόεδρος κατάλαβε τότε ότι ο κόσμος έχει αλλάξει και ότι οι ψυχροπολεμικές λογικές δεν είχαν πλέον πέραση.

Εβγαλε – ύστερα από τέσσερις μήνες – από το συρτάρι το σχέδιο Μνημονίου της τρόικας, χάραξε κόκκινες γραμμές και συμφώνησε ένα πακέτο μέτρων που, αν τα συγκρίνει κανείς με όσα καταστροφικά συντελούνται σήμερα, ήταν «μικρές θυσίες».

Κράτησε όμως τα μεγάλα προβλήματα των τραπεζών και τις διαρθρωτικές αλλαγές κάτω από το χαλί, ανέπαφες. Εκανε ό,τι μπορούσε για να διανύσει τους τελευταίους μήνες της θητείας του «ειρηνικά», επιρρίπτοντας τις ευθύνες στην τρόικα, στους Γερμανούς, στους νεοφιλελεύθερους κύκλους, στις αγορές και στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Οταν ο κ. Χριστόφιας έφευγε από το Προεδρικό Μέγαρο όλα είχαν επιδεινωθεί. Το δημόσιο χρέος είχε εκτοξευθεί. Η καθυστέρηση φόρτωνε δισ. το άνοιγμα των τραπεζών και το κυπριακό χρέος, οι τράπεζες κατέρρεαν και η ρευστότητά τους περιοριζόταν.

Κατά την τελετή παράδοσης της εξουσίας ο τέως πρόεδρος έδωσε στον κ. Αναστασιάδη μερικούς τόμους με τα πρακτικά συνεδριάσεων του Υπουργικού και του Εθνικού Συμβουλίου. Τίποτε όμως από τον Αρμαγεδδώνα που πλήττει σήμερα την Κύπρο δεν ήταν εκεί μέσα γραμμένο.

Ηξερε τι θα ακολουθούσε;

ΝΙΚΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ

Η μεγαλύτερη πρόκληση της ζωής του

Η Ιστορία συμπεριφέρθηκε στον νέο Πρόεδρο της Κύπρου με τα πρόσωπα του Ιανού. Εκεί που ήταν έτοιμος να τερματίσει ευδοκίμως την καριέρα του στην πολιτική οι εξελίξεις τον έφεραν στην προεδρία της Κυπριακής Δημοκρατίας με ένα ποσοστό 58%. Μερικές ημέρες όμως μετά τον θρίαμβό του στις κάλπες έσκασε στα χέρια του η βόμβα της κυπριακής οικονομίας. Είχε αρχίσει την προεκλογική του εκστρατεία πολύ γρήγορα, σχεδόν έναν χρόνο πριν από τις εκλογές, και σε αυτόν τον φιλελεύθερο πολιτικό άρεσε να τονίζει ότι είχε καταστρώσει ένα ολοκληρωμένο σχέδιο διακυβέρνησης για την ανασυγκρότηση του κυπριακού κράτους και την αντιμετώπιση των προβλημάτων της οικονομίας.

Οποιο όμως και αν ήταν αυτό το σχέδιο, πολύ απείχε από το τι βρήκε μπροστά του στην πρώτη Σύνοδο Κορυφής που πήρε μέρος και στα Eurogroup που καθόρισαν τη μοίρα της Κύπρου και την ατζέντα της δικής του διακυβέρνησης. Γνωστός για τον εκρηκτικό του χαρακτήρα, λέγεται ότι είπε στους κ. κ. Μπαρόζο και Ρόμπαϊ, σε μία από τις συναντήσεις τους τη νύχτα της απόφασης: «Μαζέψτε την για να τα βρούμε». Εννοούσε την Κριστίν Λαγκάρντ, η οποία απαιτούσε κούρεμα καταθέσεων 60%. Αποδέχθηκε το δίλημμα Μνημόνιο ή χρεοκοπία και παρά το γεγονός ότι δημοσίως μίλησε για εκβιασμούς αποδέχθηκε και την πρώτη απόφαση του Eurogroup, την οποία απέρριψε η κυπριακή Βουλή. Για τον κ. Αναστασιάδη, με πολλούς φίλους στο Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (όπου ανήκει και η κυρία Μέρκελ, η οποία είχε επισκεφθεί την Κύπρο για να ενισχύσει την προεκλογική του εκστρατεία), δεν υπάρχει άλλος δρόμος από την ευρωζώνη, έστω και με τις θυσίες που απαιτούνται σήμερα. Δεν είναι λύση, λέει, η επιστροφή στη λίρα ή η έξοδος από την ευρωζώνη. Οι αναταράξεις και οι ζημιές θα ήταν μεγαλύτερες.

Η μεγαλύτερη πρόκληση της ζωής του είναι να διαχειριστεί την κρίση. Με δύο διαγγέλματα μέσα σε μία εβδομάδα επιχείρησε να μεταδώσει αυτοπεποίθηση και κουράγιο στους Κυπρίους, αλλά προϋπόθεση και για τα δύο είναι οι δικοί του χειρισμοί. Αν αιφνιδιάστηκε στην αρχή από τον κυνισμό των μέτρων της κ. Λαγκάρντ και του κ. Σόιμπλε, έμαθε μέσα σε έναν μήνα πόσο σκληρές και πόσες πολλές είναι οι θυσίες που ζήτησε και θα ζητήσει από τους Κυπρίους.

Το στοίχημα για τον κ. Αναστασιάδη είναι αν θα μπορέσει να διαχειριστεί τις παραμέτρους της κρίσης, την αυξανόμενη φτώχεια, την εκτόξευση της ανεργίας, το γκρέμισμα του βιοτικού επιπέδου, το άσχημο ξύπνημα από την κατάρρευση του «κυπριακού ονείρου». Ολα αυτά πολλαπλασιάζουν τη λαϊκή δυσαρέσκεια, εντείνουν τον ευρωσκεπτικισμό και ευνοούν τους πολιτικούς του αντιπάλους, που έως χθες κυβερνούσαν αλλά σήμερα ζητούν δημοψήφισμα και θέτουν προς συζήτηση ακόμη και θέμα εξόδου από το ευρώ. Παρόμοιες κρίσεις στον ευρωπαϊκό Νότο έχουν, όπως όλοι γνωρίζουμε, συμπαρασύρει προέδρους και πρωθυπουργούς.

Θα τα καταφέρει ο κ. Αναστασιάδης;

Η εκστρατεία του απαιτούσε προετοιμασία

Οταν ο τέως πρόεδρος Δ. Χριστόφιας δήλωνε στα τέλη του περασμένου έτους ότι ολοκληρώθηκε το Μνημόνιο και απομένει η υπογραφή, ο γερμανός υπουργός Οικονομικών έκανε μια δήλωση που ηχούσε παράξενα. Ελεγε ότι «η ουσιαστική συζήτηση στο Eurogroup δεν έχει αρχίσει ακόμη».

Αποκαλύφθηκε τρεις μήνες μετά τι είχε στο μυαλό του. Το σχέδιό του για το καινούργιο δόγμα του Βερολίνου, του κουρέματος καταθέσεων δηλαδή, απαιτούσε χρόνο, προετοιμασία και νέες συζητήσεις. Η εκστρατεία που ήθελε την Κύπρο ως κέντρο ξεπλύματος μαύρου χρήματος, κυρίως ρώσων ολιγαρχών, ξεδιπλώθηκε μέσα από τα φύλλα του γερμανικού Τύπου, υιοθετήθηκε από την Κομισιόν και το ΔΝΤ και χρησιμοποιήθηκε ως δαμόκλειος σπάθη για την αποδοχή του καινούργιου «μοντέλου». Μαζί του όχι μόνον οι συνήθεις ύποπτοι, αλλά και ο Γάλλος κ. Μοσκοβισί, ο οποίος μάλιστα υπερθεμάτισε στις απόψεις του γερμανού συναδέλφου του, χαρακτηρίζοντας την Κύπρο «οικονομία – καζίνο». Δεν είναι τυχαίο ότι στο κρίσιμο Eurogroup κατά το οποίο ελήφθησαν οι αποφάσεις ο κ. Σόιμπλε δεν μίλησε και πολύ. Η παρουσία του ήταν διακριτική. Οι κακές γλώσσες των Βρυξελλών λένε ότι αυτό έγινε επειδή όλοι οι άλλοι γνώριζαν τι ακριβώς ήθελε ο γερμανός υπουργός Οικονομικών!

Δεν παραιτείται παρά τα όσα του καταλογίζουν

Η Βουλή ανέβαλε για την ερχόμενη εβδομάδα τη συζήτηση ενός ψηφίσματος που ζητεί από τον Πρόεδρο Αναστασιάδη να κινήσει τις διαδικασίες για παύση του διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας. Το Προεδρικό Μέγαρο έχει με πολλούς τρόπους επιδείξει τη δυσαρέσκειά του και αφήνει ακάλυπτο τον Πανίκο Δημητριάδη. Του καταλογίζουν έλλειψη ικανότητας να διαχειριστεί την κρίση αλλά και λάθος αποφάσεις πριν από την απόφαση του Eurogroup που επιδείνωσαν την κατάσταση της κυπριακής οικονομίας. Ο ίδιος δηλώνει ότι δεν πρόκειται να παραιτηθεί διότι απολαμβάνει της εμπιστοσύνης της… Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Γνωρίζει ότι η θέση που κατέχει συνιστά ανεξάρτητη Αρχή και οι νομικές δυνατότητες παύσης του είναι λίγες.

Καθηγητής στο Λέστερ της Βρετανίας, ο κ. Δημητριάδης διορίστηκε από τον κ. Χριστόφια στη θέση του διοικητή ως αντίβαρο του Αθ. Ορφανίδη, του οποίου η θητεία είχε λήξει. Αν ο τέως πρόεδρος θεωρούσε τον κ. Ορφανίδη νεοφιλελεύθερο ο κ. Δημητριάδης ήρθε για να ευθυγραμμιστεί με την πολιτική του ΑΚΕΛ. Η κυβέρνηση και το κυβερνών κόμμα, στην προσπάθειά τους να αποδείξουν ότι δεν είχαν ευθύνες για τον κατήφορο της κυπριακής οικονομίας, εξαπέλυσαν πρωτοφανή εκστρατεία κατά των κυπριακών τραπεζών ως αποκλειστικών υπευθύνων της κρίσης. Ο κ. Δημητριάδης ήταν από τα πρώτα βιολιά και εξηγούσε γιατί οι κυπριακές τράπεζες έπρεπε να μικρύνουν, αυτό δηλαδή που γίνεται σήμερα διά πυρός και σιδήρου.

Του καταλογίζουν μάλιστα ότι – στην προσπάθειά του να βοηθήσει τον τέως πρόεδρο – οι όροι εντολής στην Pimco, που είχε αναλάβει να υπολογίσει το ποσό ανακεφαλαιοποίησης των κυπριακών τραπεζών, εκτόξευσαν το άνοιγμά τους στα 10 δισ. Η τρόικα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο έκαναν τους υπολογισμούς τους με αυτό το ακραίο σενάριο.

Οι χειρισμοί του μετά το Μνημόνιο βρέθηκαν και αυτοί στο στόχαστρο. Οι πολίτες πληροφορούνταν τα… μεσάνυκτα εάν θα λειτουργούσαν οι τράπεζες την επομένη. Επαυσε τα συμβούλια και τους διευθυντές της Τράπεζας Κύπρου και της Λαϊκής ισχυριζόμενος ότι ήταν απόφαση της τρόικας, αλλά οι Βρυξέλλες τον διέψευσαν. Εκμηδένισε με απόφασή του τις μετοχές των παλαιών μετόχων της Τράπεζας Κύπρου, αλλά τα κυπριακά δικαστήρια σταμάτησαν την εφαρμογή της με προσωρινό διάταγμα…

Ο κ. Δημητριάδης βρίσκεται στο στόχαστρο και για έναν άλλο, πολύ σοβαρό λόγο. Οπως ο ίδιος παραδέχθηκε σε δημόσιες δηλώσεις του, εδώ και μήνες η Λαϊκή Τράπεζα έπνεε τα λοίσθια αλλά την έβαλαν στον αναπνευστήρα (δανειζόμενοι από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα) μέχρι να γίνουν… εκλογές και να έρθει νέα κυβέρνηση για να πάρει αποφάσεις, με αποτέλεσμα, το ποσό έκτακτης ρευστότητας που δανείστηκε η Λαϊκή από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να φθάσει στα 9,4 δισ. ευρώ. Οσο δηλαδή είναι το ποσό που θα βάλουν οι δανειστές της Κύπρου.

Σκληρή και ανυποχώρητη για το «κούρεμα»

Η διευθύντρια του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου έπαιξε το χαρτί τής μη βιωσιμότητας του κυπριακού χρέους, ήταν σκληρή και ανυποχώρητη. Σε όλη τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων η ίδια και η εκπρόσωπός της επέμεναν ότι η μη βιωσιμότητα του κυπριακού χρέους οδηγούσε σε πολύ ψηλό ποσοστό κουρέματος, της τάξης του 60%. Απειλούσε μάλιστα ότι σε αντίθετη περίπτωση ο Οργανισμός δεν θα… διακινδύνευε να συμμετάσχει με χρήματα στο πακέτο διάσωσης.

Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμη και σήμερα, μετά τη συμφωνία στο Eurogroup, το ποσοστό κουρέματος παραμένει ακόμη άγνωστος Χ, καθώς οι διαπραγματεύσεις μεταξύ κυβέρνησης και τρόικας συνεχίζονται. Η κυπριακή πλευρά πριν από το Eurogroup μιλούσε για 25%, μετά για 30%. Λίγες ημέρες αργότερα ο υπουργός Οικονομικών κ. Σαρρής δήλωσε επισήμως ότι μπορεί να είναι και 40%. Πού θα φθάσει το τελικό ποσοστό είναι άγνωστο.

Λέγεται ότι ο κύπριος Πρόεδρος σε κάποια στιγμή των κρίσιμων επαφών τη νύχτα του Eurogroup είπε στην κ. Λαγκάρντ: «Θα φύγω και θα το μετανιώσετε…».