Ενας Κομαντάντε με δύο πρόσωπα

Δύο ημέρες μετά τον θάνατο του Ούγκο Τσάβες ο πρώην δήμαρχος του Λονδίνου Κεν Λίβινγκστον μίλησε για τον εκλιπόντα πρόεδρο της Βενεζουέλας στο ραδιόφωνο του BBC. Οταν του ζητήθηκε να σχολιάσει την προτίμηση του Τσάβες σε ηγέτες που δεν διακρίνονταν για τα δημοκρατικά τους ιδεώδη, όπως ο Ρόμπερτ Μουγκάμπε, ο Μουαμάρ Καντάφι, ο Μπασάρ αλ Ασαντ και ο Αλεξάντερ Λουκασένκο, ο Κόκκινος Κεν έδωσε μια μάλλον αδύναμη απάντηση: «Κοιτάξτε, το θέμα είναι ότι όταν είσαι επικεφαλής μιας κυβέρνησης πρέπει να έχεις επαφές και με τέτοια καθεστώτα». Και πρόσθεσε: «Εάν οι πρόεδροι συναντούσαν μόνο καλούς ανθρώπους η ατζέντα τους με τα ραντεβού θα ήταν σχεδόν άδεια». Στην πραγματικότητα ο Ούγκο Τσάβες δεν έκανε την ανάγκη φιλότιμο. Στα μάτια του «παλιάτσος» ήταν μόνο ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών. Στον Ασαντ έβλεπε «έναν από τους απελευθερωτές του νέου κόσμου», στον Καντάφι «τον Μπολίβαρ της Λιβύης», στον Μουγκάμπε «έναν πραγματικό μαχητή της ελευθερίας» και στη Λευκορωσία του Λουκασένκο «ένα πρότυπο κοινωνικό κράτος».

Κανένας από αυτούς δεν δήλωσε ποτέ σοσιαλιστής. Και η αλήθεια είναι ότι ο σοσιαλισμός δεν ευτύχησε στα χέρια του Τσάβες. Το 90% των συνεταιρισμών χρεοκόπησαν, η γραφειοκρατία δεν σταμάτησε ποτέ να βασιλεύει, η διαφθορά εκτοξεύθηκε στα ύψη. Παρά τις κρατικοποιήσεις, η Βενεζουέλα παρέμεινε μια άκρως καπιταλιστική χώρα. Τι είναι επομένως εκείνο που γοήτευσε τον Κεν Λίβινγκστον; Η άλλη πλευρά του φεγγαριού. Ο Ούγκο Τσάβες ήταν ο πρώτος ηγέτης της Βενεζουέλας, έπειτα από πολλές δεκαετίες, που ενίσχυσε τα φτωχά οικονομικά στρώματα, χρηματοδότησε την εκπαίδευση και τις υπηρεσίες Υγείας. Αυτό ήταν τελικά ο τσαβισμός: ο Τσάβες ήταν το μοναδικό πρόβλημα και η λύση κάθε προβλήματος. Ως πρόβλημα επικρίθηκε αυστηρά. Και ως λύση έκανε πολλούς φίλους.

ΤΟ ΧΟΛΙΓΟΥΝΤ. Τρεις από αυτούς προέρχονταν από την καρδιά του τέρατος: το Χόλιγουντ. «Σήμερα ο λαός των Ηνωμένων Πολιτειών έχασε έναν φίλο που ποτέ δεν ήξερε ότι είχε. Και οι φτωχοί σε όλον τον πλανήτη έχασαν έναν προστάτη», δήλωσε ο ηθοποιός Σον Πεν. Ο σκηνοθέτης Ολιβερ Στόουν, που είχε γυρίσει ένα ντοκιμαντέρ για τον εκλιπόντα, δήλωσε ότι πενθεί τον θάνατο «ενός μεγάλου ήρωα για την πλειονότητα του λαού του και για εκείνους που αγωνίζονται να βρουν μια θέση στον κόσμο». Ο συνάδελφός του Μάικλ Μουρ, που είχε συναντήσει τον Τσάβες στο Φεστιβάλ Κανών του 2009, έγραψε στο twitter ότι οι ΗΠΑ ετοιμάζονταν να τον ανατρέψουν με πραξικόπημα επειδή διαφωνούσαν με την πετρελαϊκή πολιτική του.

ΛΟΓΟΤΕΧΝΕΣ. Στον χώρο της λογοτεχνίας, ο μεγαλύτερος θαυμαστής του Τσάβες ήταν ο Πορτογάλος Ζοζέ Σαραμάγκου. Ο νομπελίστας συγγραφέας και δηλωμένος κομμουνιστής είχε εντυπωσιαστεί από τον τρόπο που άγγιζε ο Τσάβες την καρδιά του λαού κι εκείνος του ανταπέδωσε τη φιλοφρόνηση ζητώντας του να γράψει τον πρόλογο στη λαϊκή έκδοση του «Δον Κιχώτη». Αντίθετα, ο Χιλιανός Ρομπέρτο Μπολάνιο τοποθετούσε τον Τσάβες – μαζί με τον Φιντέλ Κάστρο – στην κατηγορία των «τυράννων μπανανίας». Μόνο ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες άφησε περιθώριο στην αμφιθυμία. Ο κολομβιανός συγγραφέας είχε ταξιδέψει με τον Τσάβες στην Αβάνα τον Ιανουάριο του 1999. Τον είχαν μαγνητίσει «το ατσαλένιο σώμα του, η άμεση εγκαρδιότητά του, η χάρη του καθαρού Βενεζουελάνου». Οταν επέστρεψαν στο Καράκας ο Μάρκες έγραψε ένα άρθρο. Ο τίτλος του ήταν «Το αίνιγμα των δύο Τσάβες».

ΑΙΝΙΓΜΑ.