Το τζίνι και η συγκατοίκηση

«Kάθε φορά που η Γερμανία δυνάμωνε αυτό είχε ως αποτέλεσμα την αποσταθεροποίηση της Ευρώπης. Και κάθε φορά που ο Βαγγέλης Βενιζέλος αισθάνεται ισχυρός αυτό ταρακουνάει ελαφρώς τις ισορροπίες στην κυβέρνηση». Η παρατήρηση αυτή ενός υπουργού που είναι ταυτόχρονα και γνώστης της νεότερης ευρωπαϊκής ιστορίας αποτυπώνει την κατάσταση στη συμπολίτευση την επομένη του Συνεδρίου του ΠΑΣΟΚ. Μόνο που δεν διασκεδάζουν όλοι με αυτό που συμβαίνει. 
Η αλήθεια είναι ότι η κορυφαία εσωκομματική διαδικασία στην οποία υπεβλήθη το πράσινο Κίνημα είχε προβληθεί ως χρονικό ορόσημο στο μυαλό πολλών ή, εν πάση περιπτώσει, ως σημείο τομής των σχεδιασμών πολλών παικτών· αρχής γενομένης από το Μέγαρο Μαξίμου. Πριν από τα Χριστούγεννα ο Αντώνης Σαμαράς είχε έναν προβληματισμό: αν όχι τη στήριξη, πάντως την υπεράσπιση του Βενιζέλου ως κρίσιμου παράγοντα για τη σταθερότητα της κυβέρνησής του. 

Η ΤΡΙΚΥΜΙΑ. Στη φάση εκείνη ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ φαινόταν να απειλείται πολλαπλώς. Ηταν στόχος μιας επίμονης φημολογίας, στην οποία είχαν υποκύψει κυβερνητικά στελέχη και επώνυμα πρόσωπα της πολιτικής αγοράς, που τον έφερνε «να έχει κάνει τσαπατσουλιές στην υπόθεση της λίστας Λαγκάρντ». Αυτό δεν απασχολούσε ούτε τον Πρωθυπουργό, αλλά ούτε και το υπουργείο Οικονομίας, που από σχετικά νωρίς είχαν εικόνα ότι η εκ νέου αποστολή της λίστας από το Παρίσι δεν θα έθιγε τον Βενιζέλο. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Γιάννης Στουρνάρας έλεγε πως αρνήθηκε να λάβει ενημέρωση για το περιεχόμενο της λίστας, στο θέμα όμως του προέδρου του ΠΑΣΟΚ ήταν καθησυχαστικός. 
Αντιθέτως, η αγωνία αφορούσε την πολιτική απίσχναση του Βενιζέλου. Αυτός φαινόταν να χάνει κρίσιμα ερείσματα εντός του ΠΑΣΟΚ – με κορυφαίο περιστατικό την πολιτική του αποξένωση με τον Κώστα Σκανδαλίδη. Είχε επίσης να αντιμετωπίσει την έξοδο Λοβέρδου και την ανοιχτή ανταρσία βουλευτών, η οποία υπήρχε ο κίνδυνος να επεκταθεί. Στο τέλος του 2012 το ΠΑΣΟΚ ήταν ο μεγάλος ασθενής της κυβέρνησης των τριών. 
Στις συναντήσεις Σαμαρά – Βενιζέλου – Κουβέλη ο τρίτος φαινόταν έτοιμος να υπερφαλαγγίσει τον δεύτερο. Και, βεβαίως, όλοι οι φόβοι αφορούσαν το Συνέδριο. Ο Βενιζέλος δεν μπορούσε να το αποφύγει – θα κατάφερνε όμως να το ελέγξει; Την ίδια ώρα το ΠΑΣΟΚ φαινόταν να διχάζεται – ειδικά στη μέση και στην κορυφή – για το θέμα της συμμετοχής στην κυβέρνηση. Ηταν ο βασικός λόγος διαφωνίας του Βενιζέλου με τους Λοβέρδο και Χρυσοχοΐδη πέρυσι τον Ιούνιο. Αν όμως αυτοί ήθελαν να μπουν στο υπουργικό σχήμα, διάφοροι άλλοι – όπως ο Σκανδαλίδης, αλλά και ο Ρέππας – πίεζαν να βγει το ΠΑΣΟΚ από την κυβέρνηση και να τη στηρίζει απέξω. Ηταν η αριστερή στροφή που φάνηκε προς στιγμήν να παρασύρει και στελέχη της Ιπποκράτους, όπως η Φώφη Γεννηματά. Και μια διελκυστίνδα που θα μπορούσε να διαλύσει το ΠΑΣΟΚ. 
Κάπως έτσι ο ανασχηματισμός της κυβέρνησης αναβλήθηκε για μετά το Συνέδριο του ΠΑΣΟΚ. Για να έχει ελεύθερο εσωκομματικό πεδίο κινήσεων ο Βενιζέλος. Γιατί ο ανασχηματισμός δεν ενδιέφερε τον Φώτη Κουβέλη. Και γιατί – κακά τα ψέματα – τον ανασχηματισμό δεν τον πολυήθελε μέσα του ο ίδιος ο Σαμαράς. Εμπειρος πολιτικός, ο Πρωθυπουργός ήξερε ότι είναι το είδος της πολιτικής άσκησης που μπορεί να δημιουργήσει πολύ περισσότερα προβλήματα από όσα πάει να λύσει. 

ΤΟ «ΧΑΡΤΙ» ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ. Την επαύριον του Συνεδρίου όλα αυτά φαίνονται παρωχημένα και αποδεικνύεται για άλλη μία φορά πόσο η πολιτική είναι απρόβλεπτη. Αντί να κριθεί η επιβίωση του Βενιζέλου, το Συνέδριο ήταν πεδίο αντιπαράθεσης των βενιζελικών για το πώς θα μοιραστεί η εσωκομματική εξουσία. Αντί του διλήμματος της συμμετοχής στην κυβέρνηση, ο Βενιζέλος επιχείρησε να θέσει ο ίδιος δίλημμα στον Κουβέλη τραβώντας το χαρτί της Κεντροαριστεράς. Η πρόταση από την Ιπποκράτους είναι για κοινή κάθοδο στις εκλογές, για συμπόρευση στο μοντέλο της Ελιάς, για ανάδειξη προσώπου που να ηγηθεί μέσα από κοινές προκριματικές ΠΑΣΟΚ και ΔΗΜΑΡ α λα ιταλικά. Η αλήθεια είναι ότι η απρόσμενα θετική ανταπόκριση στην ανάδειξη συνέδρων του ΠΑΣΟΚ άνοιξε ξανά την όρεξη για αναβάπτιση στη βάση. 
Οπως συμβαίνει συχνά στην πολιτική, εκεί που το πρόβλημα ήταν η διάσωση του Βενιζέλου τώρα ο πονοκέφαλος είναι η διαχείρισή του. Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ προεξόφλησε ήδη δημόσια τον ανασχηματισμό και προδιέγραψε τα της συμμετοχής στελεχών του Κινήματος στη νέα κυβέρνηση. Η δημόσια αυτή τοποθέτηση διέρρηξε ένα ταμπού: ο ανασχηματισμός είναι προνομία του Πρωθυπουργού. Μπορεί να τον πιπιλίζει το πολιτικό ρεπορτάζ, αλλά ερωτηθέντες οι υπουργοί μιας κυβέρνησης πάντα το επιβεβαιώνουν με όρους υποταγής στον πρόεδρό της. Αυτά όμως αφορούν νορμάλ και όχι τρικομματικές κυβερνήσεις. Ασυγκράτητος, ως συνήθως, ο Βενιζέλος άνοιξε λοιπόν θέμα ανασύνθεσης της κυβέρνησης. Οπότε αναγκάστηκε το σύστημα του Πρωθυπουργού να το μισοκλείσει, μη έχοντας άλλη επιλογή. Είναι ακριβώς η ισχυροποίηση Βενιζέλου, η οποία – α λα γερμανικά – ταρακούνησε την κυβέρνηση. Αυτό συνέβαινε και τον περασμένο Ιούλιο, όταν ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ είχε αποκλίνουσα άποψη για το πακέτο μέτρων και έπαιρνε διαρκώς από τα μούτρα τον Γιάννη Στουρνάρα στις συσκέψεις στο Μαξίμου. 
Ωστόσο η ισχυροποίηση Βενιζέλου δεν είναι μόνο θέμα εντυπώσεων αλλά και ουσίας. Ο Σαμαράς δεν έχει, ας πούμε, κανένα πρόβλημα να δει τον Γιάννη Μανιάτη να παίρνει τη θέση του Ευάγγελου Λιβιεράτου στο ΥΠΕΚΑ. Ο δεύτερος έχει ψήσει το ψάρι στα χείλη της κυβέρνησης σε διάφορα θέματα. Ο πρώτος είχε αφήσει πολύ καλές εντυπώσεις χειριζόμενος τα θέματα των υδρογονανθράκων ως υφυπουργός ΠΕΚΑ. Εχει την εμπιστοσύνη του Σαμαρά, τον οποίο ενημέρωνε συχνά-πυκνά – συνήθως κατ’ οίκον στην Κηφισιά. Και κάποιοι επιμένουν να υπενθυμίζουν ότι από την Αργολίδα, όπου ο Μανιάτης πολιτεύεται με το ΠΑΣΟΚ, κατάγεται η Γεωργία Σαμαρά και έχει εκεί ισχυρή τοπική οικογενειακή παρουσία. 
Αν όμως η υποδοχή κάποιων στελεχών του ΠΑΣΟΚ στην κυβέρνηση είναι απρόσκοπτη, η είσοδος του Βενιζέλου στο σχήμα ως αντιπροέδρου είναι πιο λεπτό ζήτημα. Ουδείς μπορεί ευθέως να του πει ότι δεν είναι επιθυμητό.  Αλλά με δεδομένη την πληθωρική του προσωπικότητα και τις εντυπώσεις που αυτομάτως θα δημιουργηθούν, ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα άλλαζε ισορροπίες. Επί καιρώ ο Βενιζέλος έλεγε, δίνοντας και κατ’ ιδίαν διαβεβαιώσεις, ότι δεν το ήθελε. Οπως όμως γίνεται συνήθως, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ απλώς συγκρατείται, ώσπου να ενδώσει. Το κλίμα από την Ιπποκράτους είναι ότι δεν θα έλεγε πλέον όχι σε μια θέση αντιπροέδρου. 

ΤΑ ΔΥΟ «ΟΧΙ». Αυτό που «σώζει» την κατάσταση από πλευράς Μαξίμου είναι η σταθερή απόφαση του Φώτη Κουβέλη να μην μπει στην κυβέρνηση. Ο αρχηγός της ΔΗΜΑΡ δεν ενδιαφέρεται να γίνει αντιπρόεδρος. Ή μάλλον δεν το θέλει. Η Αγίου Κωνσταντίνου είναι ικανοποιημένη από την πολιτική της τοποθέτηση. Και δεν θέλει να την αλλάξει. Οπως δεν θέλει να αλλάξουν οι Αντώνης Μανιτάκης και Αντώνης Ρουπακιώτης. Οι εξελίξεις στο μέτωπο Ακη – και κυρίως η ποινική δίωξη για τα πόθεν έσχες Δούκα, Βουλγαράκη και Γιάννου – επιβεβαιώνουν ότι η Δικαιοσύνη θα έχει σημαντικό ρόλο να παίξει σε μια πολιτική φάση που έχει σαφώς χαρακτηριστικά μετάβασης. Αρα η πρόνοια του Κουβέλη – που ανήκει στους νομικούς της πολιτικής – να τοποθετηθεί στο Δικαιοσύνης πρόσωπο εμπιστοσύνης του αλλά όχι και στέλεχος με τη στενή έννοια, δηλαδή βουλευτής, της ΔΗΜΑΡ δικαιώνεται. Για τη στρατηγική της Αγίου Κωνσταντίνου όμως ο Μανιτάκης έχει ακόμη μεγαλύτερη αξία. Η θέση της ΔΗΜΑΡ για τις απολύσεις ή, τέλος πάντων, τις αλλαγές στο Δημόσιο είναι το διακριτό της πλεονέκτημα απέναντι τόσο στο ΠΑΣΟΚ όσο και στον ΣΥΡΙΖΑ. 
Σε ό,τι αφορά τον ΣΥΡΙΖΑ, το κόμμα Κουβέλη εμφανίζεται να μην είναι απολιθωμένο σε υπεράσπιση συντεχνιακών λογικών του παρελθόντος στο Δημόσιο. Δηλαδή η Αγίου Κωνσταντίνου δέχεται ότι κάτι πρέπει να αλλάξει. Λειτουργεί όμως ως θεματοφύλακας του ότι οι αλλαγές δεν μπορεί να αποτελούν άνευ όρων υποχώρηση στη φιλελεύθερη λογική του ΔΝΤ που θέλει χιλιάδες απολύσεις. Οι έξοδοι πρέπει να εντάσσονται σε ένα γενικό σχέδιο αναδιάρθρωσης – ακόμη δεν το έχουμε δει! – και, εν πάση περιπτώσει, να αφορούν «κακούς» δημόσιους υπαλλήλους. Δηλαδή επίορκους λειτουργούς του Δημοσίου, πρόσωπα που υπέπεσαν σε παραπτώματα ή προσελήφθησαν με πλαστά στοιχεία – τα γνωστά.
Η ΔΗΜΑΡ εμφανίζεται λοιπόν να έχει πάρει επάνω της το θέμα του Δημοσίου· κάτι που δεν έχει περάσει απαρατήρητο στην Ιπποκράτους, εξού και τα κατά καιρούς ξεσπάσματα του Βενιζέλου ότι δεν θα πειραχτεί ούτε τρίχα από το κεφάλι κανενός δημοσίου υπαλλήλου. Αυτονοήτως, στο θέμα του Δημοσίου η ΔΗΜΑΡ διαφοροποιείται και από τον κεντρικό πυρήνα της κυβέρνησης όπου εμμέσως πλην σαφώς αφήνεται να εννοηθεί ότι Σαμαράς και Στουρνάρας είναι κοντά στις φιλελεύθερες αντιλήψεις της τρόικας· αυτοί βλέπουν και τους τροϊκανούς άλλωστε, τους οποίους για λόγους αρχής δεν βλέπει ο Κουβέλης. 
Ο κίνδυνος, φυσικά, είναι να επαναληφθεί αυτό που έγινε με τα εργασιακά τον Σεπτέμβριο. Να πιέσει δηλαδή υπερβολικά η τρόικα και να μπει σε δίλημμα η ΔΗΜΑΡ, ενδεχομένως ακόμη και να υποχρεωθεί να αποσύρει τον Μανιτάκη. Ωστόσο καλά πληροφορημένες κυβερνητικές πηγές (της ΝΔ) επισημαίνουν ότι η τρόικα είναι σε φάση χαλάρωσης των πιέσεων τουλάχιστον έως τις γερμανικές εκλογές. Αρα η ΔΗΜΑΡ έχει πολιτικό χώρο. Οπως έχει πολιτικό χώρο και στο θέμα της Κεντροαριστεράς που άνοιξε ο Βενιζέλος. Κάποιοι – κακά τα ψέματα – στην Αγίου Κωνσταντίνου δεν είναι τόσο αρνητικοί στην προοπτική αυτή. Υπάρχει όμως χρόνος έως τις ευρωεκλογές – κατά τον νόμο Ραγκούση, πάνε μαζί με τις αυτοδιοικητικές –, έως τον Ιούνιο του 2014. Και στην πολιτική, αν έχεις χρόνο, τον χρησιμοποιείς όσο σου επιτρέπεται.