[Ανάλυση] To φάντασμα της Κατοχής

ΣOK! Με αυτή τη λέξη περιγράφεται η αίσθηση που προκάλεσε η ποινή που επέβαλε το Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων στον Βασίλη Παπαγεωργόπουλο. Ισόβια; Το πράγμα θύμισε λίγο τον «Ανθρωπο με το σιδηρούν προσωπείον» και άλλες ιστορίες από τον Μεσαίωνα με διάφορους ευγενείς που, από ένα γύρισμα της τύχης, βρέθηκαν να σαπίζουν στο κάτεργο με μακριά άσπρα μαλλιά. Ωστόσο, πίσω από τις εντυπώσεις και τα μυθιστορήματα, υπάρχει η πραγματικότητα. Αν ο Παπαγεωργόπουλος έφυγε από την αίθουσα του δικαστηρίου κρύβοντας τα συναισθήματά του πίσω από την επιφανειακή ψυχραιμία και τις χειροπέδες στους καρπούς του κάτω από μια κομψή μπεζ γκαμπαρντίνα, αυτό δεν έγινε τυχαία ούτε προέκυψε εξ ουρανού. Είναι αποτέλεσμα μιας ανεπαίσθητης αλλά ουσιαστικής αλλαγής της δημόσιας ατμόσφαιρας.

Παρ’ όλα αυτά, εν αρχή ην τα νομικά. Οπως πάντα στα δικαστήρια. Ο Παπαγεωργόπουλος και όσοι κάθησαν μαζί του στο εδώλιο των κατηγορουμένων δικάστηκαν και καταδικάστηκαν με αναφορά τον Νόμο 1608. Αυτός δεν είναι τυχαίος. Θεσπίστηκε μετά την Κατοχή για τιμωρία των καταχραστών του Δημοσίου. Αντιλαμβάνεται κανείς ότι στην Ελλάδα της πείνας και της μαύρης αγοράς – για να μη μιλήσει κανείς για τα αίσχη του Εμφυλίου – τα ισόβια ήταν ποινή «λάιτ» σε σύγκριση με το εκτελεστικό απόσπασμα. Αυτήν προβλέπει ο νόμος, αν δεν υπάρχουν ελαφρυντικά. Και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο το δικαστήριο αρνήθηκε το ελαφρυντικό του πρότερου έντιμου βίου και κάθε άλλη ευνοϊκή περίσταση στον Παπαγεωργόπουλο. Ο 1608 βρικολάκιασε λοιπόν. Και είναι λογικό. Η Ελλάδα του Μνημονίου είναι, δυστυχώς, μια σύγχρονη εκδοχή της μετακατοχικής Ελλάδας. Αυτό αφορά τη φτώχεια και τη μισαλλοδοξία, αλλά και τη σιωπηρή οργή της κοινής γνώμης.

Υπουργός της κυβέρνησης Παπανδρέου θυμάται ότι κάποια στιγμή οι νομικοί του σύμβουλοι τού υπέδειξαν την ύπαρξη του 1608. Είναι λίγο σαν ένα τυφέκιο Ενφιλντ, ξεχασμένο κάπου στο σπίτι από παλιούς πολέμους. Καλάσνικοφ δεν είναι – όπως η νομοθεσία για το ξέπλυμα, ένα μοντέρνο νομικό εργαλείο που επιτρέπει την υπέρβαση των προβλημάτων της παραγραφής, αφού μετατρέπει το έγκλημα σε διαρκές. Η βολή όμως από το Ενφιλντ κόβει στη μέση. Είναι η περίπτωση Παπαγεωργόπουλου. Η υπεξαίρεση εις βάρος του Δημοσίου τιμωρήθηκε με όρους Κατοχής. Πρόκειται, βεβαίως, για μια δραματική αναστροφή. Γιατί από το 1980 και μετά – όταν μπήκαμε στην ΕΟΚ και άνοιξαν οι κρουνοί των χρημάτων – το να μπαίνει χέρι στο ταμείο ήταν περίπου εθνικό πολιτικό σπορ. Κακά τα ψέματα – ο πλουτισμός, όχι στην ίδια κλίμακα, διαχεόταν από την κορυφή προς τη βάση. Από το 2010 και μετά όμως το Μνημόνιο τα άλλαξε όλα και η τοξικότητά του λειτούργησε γρήγορα. Γιατί; Διότι δημιούργησε μια τιμωρητική ατμόσφαιρα.

Την επιτάχυνε – με επιπόλαιο και σε αυτή την περίπτωση τρόπο – ο Γιώργος Παπανδρέου με ατάκες του στυλ, «κάποιος να πάει φυλακή». Πού να ‘ξερε ότι έφτιαχνε το έδαφος για να πάει μέσα ο Ακης. Ωστόσο, εκεί είχαμε προφυλάκιση. Στην περίπτωση Παπαγεωργόπουλου, έχουμε δικαστική απόφαση. Με την επιφύλαξη ότι η δίκη Τσοχατζόπουλου οσονούπω θα γίνει, δεν μπορεί παρά να πει κανείς ότι η υπόθεση του πρώην δημάρχου είναι ορόσημο όχι τόσο για τα ποινικά όσο για τα πολιτικά χρονικά. Εστω κι αν εκτιμάται ότι σε δεύτερο βαθμό θα αναγνωριστούν ελαφρυντικά και θα μειωθεί σε 25 χρόνια – που κι αυτά λίγα δεν είναι.