Οταν ο Γιώργος συνάντησε τον Γιώργο

Για μια περίοδο ήταν ένα από τα τρία ισχυρά «Γ» του νέου ΠΑΣΟΚ: Γιώργος Παπανδρέου, Γιάννης Ραγκούσης και  Γιώργος Παπακωνσταντίνου. Από όλα τα στελέχη, πρακτικά μόνο αυτός είχε την ευχέρεια να επικοινωνεί ανά πάσα στιγμή με τον πρόεδρο και μετέπειτα πρωθυπουργό: πρώτα ως πορτ παρόλ και στη συνέχεια ως υπουργός Οικονομικών. Γιώργος και Γιώργος. Μετά το πουλόβερ άρχισε να ξηλώνεται. Πρώτα έχασε άδοξα τον θρόνο του τσάρου, μετά έχασε τη θέση στη Βουλή και τώρα κινδυνεύει να χάσει την πολιτική του αξιοπρέπεια, ίσως και την ελευθερία του.

Η άνοδος και η πτώση του πρώην υπουργού Οικονομικών είναι ένα αφήγημα στο οποίο η αρχή και το τέλος απέχουν μόνο μερικά χρόνια μεταξύ τους.

Ο Γιώργος Παπακωνσταντίνου εξελίχθηκε στην πολιτική σκηνή μάλλον  απρόβλεπτα. Κανένας από όσους τον ήξεραν τα προηγούμενα χρόνια δεν μπορούσε να φανταστεί ότι ο ανιψιός του Μιχάλη Παπακωνσταντίνου – στενού συνεργάτη του Κ. Μητσοτάκη για πολλά χρόνια -, με συντηρητικές, αν όχι νεοφιλελεύθερες, απόψεις για την οικονομία, θα μπορούσε να σταδιοδρομήσει στο ΠΑΣΟΚ, πόσω μάλλον να γίνει ο οικονομικός του εγκέφαλος.  

Αλλωστε έως τότε δεν είχε δείξει διάθεση να μπει στην πολιτική και φέρεται να είχε αρνηθεί επανειλημμένως κρούσεις από τη ΝΔ να πάρει τη θέση του  θείου του στο ψηφοδέλτιο της Κοζάνης. Προτιμούσε καριέρα διεθνούς οικονομολόγου και η δουλειά του στον ΟΟΣΑ τού πήγαινε καλύτερα από την ψηφοθηρία στον Βελβεντό και στα Σέρβια.

Το 2004 ο Γιώργος Παπανδρέου τον βρήκε γενικό διευθυντή στο ΠΑΣΟΚ. Τον είχε τοποθετήσει από το 2003 ο Κώστας Σημίτης, για να συνδράμει τον Μιχάλη Χρυσοχοΐδη που ήταν τότε κραταιός γραμματέας του κόμματος και ένας από τους μύστες – μαζί με τον Χάρη Παμπούκη και τον Νίκο Θέμελη – της διαδικασίας που θα περνούσε τη σκυτάλη στον Παπανδρέου.

Η διεύθυνση των κεντρικών γραφείων του ΠΑΣΟΚ δεν είναι κανένα σπουδαίο αξίωμα, προϋποθέτει όμως καλή γνώση του κομματικού μηχανισμού και την  εμπιστοσύνη του αρχηγού. Ο Γιώργος τον αντικατέστησε με τον Γιάννη Παπακωνσταντίνου, αλλά τον κράτησε δίπλα του ως οικονομικό σύμβουλο. Με αυτή την ιδιότητα κατάφερε να υπερκεράσει τον Ηρακλή Πολεμαρχάκι αλλά και τη χορεία των ξένων που έχριζε συμβούλους του ο νέος πρόεδρος του Κινήματος.

Με τον Γ. Παπανδρέου έδεσαν για λόγους που καταλαβαίνουν καλύτερα όσοι ξέρουν τον πρώην πρωθυπουργό. Πολλοί πάντως έβλεπαν ότι ο Παπακωνσταντίνου μπορούσε να εξελιχθεί σε αντι-Βενιζέλο στο εσωτερικό του ΠΑΣΟΚ σε ό,τι αφορά τον λόγο και την ευστροφία, και αυτό εξυπηρετούσε τον νεοπαπανδρεϊσμό.

Το τυπικό της ενσωμάτωσης ήταν το παραδοσιακό: πρώτα προσκλήθηκε στον πρωινό καφέ της εποχής, με τη Βάρτζελη, τον Αθανασάκη, τον Γερουλάνο κ.ά.  Πέρασε το τεστ και ο Παπανδρέου άρχισε να του τηλεφωνεί τις πιο απίθανες ώρες και να ζητάει τη γνώμη του για τα πάντα. Δεν το άφησε να περάσει ανεκμετάλλευτο και φρόντισε να τον εντυπωσιάζει.

Το 2004 είχε αποτύχει να εκλεγεί βουλευτής στην Κοζάνη, αλλά το 2007 η μετακόμιση της Αννας Διαμαντοπούλου στην Αθήνα τού ανοίγει τον δρόμο και εκλέγεται, χωρίς να βρει στον δρόμο του τον πανίσχυρο δήμαρχο της πόλης Πάρη Κουκουλόπουλο, που πολιτεύτηκε τελικά το 2009. Ηταν η πρώτη και τελευταία φορά που έγινε μέλος της Βουλής.

Την άνοιξη του 2008 ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, αρκετά ενισχυμένος μετά την εξουδετέρωση των βενιζελικών, αποφάσισε να μετακινήσει τον εκπρόσωπο Τύπου Γιάννη Ραγκούση – προσωπική του ανακάλυψη – στη θέση του γραμματέα του κόμματος και έψαχνε κάποιον που να στέκεται εξίσου επάξια  απέναντι στο ιμπέριουμ του Θ. Ρουσόπουλου. Η μπίλια κάθησε στον Γ. Παπακωνσταντίνου, που ανέλαβε να είναι η φωνή και το πρόσωπο του «ΠΑΣΟΚ του Γιώργου«, σε μια εποχή όπου η πρωθυπουργία έδειχνε ακόμη μακρινή.

Νέος, ετοιμόλογος, με προσωπική συγκρότηση, πολύ άνετος επικοινωνιακά, με εμφάνιση γιάπη και καλά ελληνικά , αλλά και με ύφος δημόσιας παρουσίας που απέπνεε σιγουριά και αποφασιστικότητα, ανταποκρίθηκε πλήρως – με την ατάκα «τελεία και παύλα» σήμα κατατεθέν του λόγου του. Πέτυχε όχι μόνο στο πόντιουμ της Χαρ. Τρικούπη, αλλά και στην πολιτική διαχείριση των μεγάλων θεμάτων, ιδίως όσων περιείχαν σκανδαλολογικό περιεχόμενο. Καθώς επίσης και στη διείσδυση στα μέσα ενημέρωσης, συμπεριλαμβανόμενων των  μπλογκ που ως νέο είδος απαιτούσαν και ανάλογη αντιμετώπιση.  

 Κάποια στιγμή παραλίγο να τον καταπιεί το εγχείρημά του, καθώς απειλήθηκε  και η δική του εμπλοκή στην υπόθεση του Βατοπεδίου, την οποία το ΠΑΣΟΚ αναδείκνυε ως σκάνδαλο των σκανδάλων, λόγω μιας επαφής που είχε μαζί του επιχειρηματίας της Κοζάνης που φερόταν ως εμπλεκόμενος. Το απέφυγε και η συμβολή του στην άνοδο του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία υπήρξε ουσιαστική. Αυτό του έδωσε προβάδισμα απέναντι στη Λούκα Κατσέλη, η οποία είχε παραδοσιακούς δεσμούς με την οικογένεια Παπανδρέου και ήταν πιο έμπειρη οικονομολόγος.

 Στις ευρωεκλογές του 2009 τοποθετήθηκε επικεφαλής στο ευρωψηφοδέλτιο ως «πρόσωπο που γράφει» και βεβαίωνε ότι «πάει στο Στρασβούργο για να μείνει». Εμεινε μόνο πέντε μήνες καθώς στις 7 Οκτωβρίου του ίδιου χρόνου ορίστηκε, ως εξωκοινοβουλευτικός πλέον, υπουργός Οικονομικών.  

Από εκείνη τη στιγμή η πορεία του Γιώργου Παπακωνσταντίνου αρχίζει να αποκτά στοιχεία τραγικής ειρωνείας, κατά την έννοια της αρχαίας τραγωδίας, όπου ο ήρωας βρίσκεται μπλεγμένος στη μοίρα του αλλά το αγνοεί και νομίζει ότι θα νικήσει.

Ο Γ. Παπανδρέου έχει κάνει τις πρώτες συζητήσεις με τον Ντομινίκ Στρος-Καν  για να προσφύγει στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και απλώς ήθελε κάποιον να «τρέξει» τις διαδικασίες εμπλοκής. Αυτός ο κάποιος δεν μπορούσε να είναι άλλος από το νέο απόκτημα στον αστερισμό των νεοπαπανδρεϊκών. Ο Παπακωνσταντίνου είχε το «πλεονέκτημα» ότι οι προσωπικές απόψεις και οι ιδεολογικές θέσεις του δεν του δημιουργούσαν καμία αναστολή απέναντι στο  ΔΝΤ.

Ετσι, είναι αυτός – και σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, μόνο αυτός – που υλοποιεί τις επιλογές Παπανδρέου. Είναι δίπλα του σε κάθε επαφή, γνωρίζει – όσο μπορεί να γνωρίζει κανείς με τους Παπανδρέου – κάθε κίνηση· και μετέχει σε όλη τη διαπραγμάτευση, όσο ήταν διαπραγμάτευση. Ο ίδιος δεν έχει κανένα πρόβλημα με αυτό που γίνεται: πιστεύει ακράδαντα, όπως και ο πρωθυπουργός, ότι δεν υπάρχει άλλη οδός σωτηρίας της χώρας.

Αλλά ταυτόχρονα είναι υποχρεωμένος να προφυλάξει τα νώτα του ιδίου και του Γ. Παπανδρέου από το.. ΠΑΣΟΚ, τα παλαιά στελέχη του οποίου δεν διανοούνται ότι μπορεί να χτυπήσει την πόρτα του ΔΝΤ μια δική τους κυβέρνηση. Ετσι, όχι μόνο δημοσίως, αλλά και στις πρώτες συνεδριάσεις του Συμβουλίου υπουργών στις οποίες  μετέχει δεν διστάζει να δηλώσει ότι «το  προεκλογικό πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ είναι αδιαπραγμάτευτο».

Αυτό το  πρόγραμμα ωστόσο προβλέπει παροχές, και κάποιες από αυτές συμπεριλαμβάνονται στον πρώτο προϋπολογισμό που καταθέτει ο Παπακωνσταντίνου. Οσοι ξέρουν τα δημοσιονομικά της Ελλάδας και πως όπου να ‘ναι θα τεθεί υπό διεθνή οικονομικό έλεγχο μένουν άφωνοι. Στελέχη του ΠΑΣΟΚ, όπως ο Αλ. Παπαδόπουλος, ζητούν μέτρα προτού κλείσει το 2009 ενώ η Β. Παπανδρέου κάνει ειδικό διάβημα στο υπουργείο.

Ο ίδιος φορτώνει την κακοδαιμονία των δημοσιονομικών στους προηγούμενους συνεχίζοντας την προεκλογική όξυνση κατά της ΝΔ, που έκανε έναν υπουργό των κυβερνήσεων Καραμανλή να λέει αυτές τις ημέρες:«Με τόσα που μας  καταλόγιζε τότε,  ντρέπομαι που χαίρομαι για όσα υφίσταται τώρα». Αυτό το σκηνικό κράτησε ώσπου να ακουστεί η φοβερή κραυγή του Γιούνκερ «the game is over» και να αρχίσουν να τραβάνε οι δημοσιογράφοι τον Παπανδρέου από το μανίκι στο Νταβός.

 Αργότερα του καταλογίστηκε ότι «μαγείρεψε τα στοιχεία», ή αδράνησε σκόπιμα, ώστε η προσφυγή στο ΔΝΤ να καταστεί αναπόφευκτη. Αυτό δεν  αποδείχθηκε ποτέ. Ωστόσο η αλήθεια είναι ότι έσπευσε να υιοθετήσει από την πρώτη στιγμή την πρόβλεψη για το έλλειμμα του 2009. Και ενώ είχε μπροστά του χρόνο για μέτρα που θα το αναχαίτιζαν σχετικά, το υπουργείο Οικονομικών απλώς καταρτίζει προγράμματα προσαρμογής που απορρίπτονται το ένα μετά το άλλο από την Κομισιόν. Μια δήλωση που παρομοίαζε την ελληνική οικονομία με τον «Τιτανικό» τον κυνηγάει ακόμη.

Για εκείνη την περίοδο έγιναν πολλές συζητήσεις και το θέμα της σκόπιμης  διόγκωσης του ελλείμματος έφτασε ώς τη Δικαιοσύνη και από εκεί στη Βουλή, αλλά στην Εξεταστική Επιτροπή οι κατηγορίες απορρίφθηκαν. Ωστόσο ο Αντώνης Σαμαράς  φρόντιζε να τον κρατάει σε αναμμένα κάρβουνα, υποσχόμενος να συστήσει νέα Εξεταστική Επιτροπή.Εν πάση περιπτώσει, όταν το Μνημόνιο «έκλεισε», ο Παπακωνσταντίνου ήταν ο μόνος υπουργός που γνώριζε πλήρως το περιεχόμενό του και θα υπογράψει  χωρίς δυσκολία την επίσημη εκδοχή του: «Δανειακή σύμβαση διευκόλυνσης μεταξύ της Ελληνικής Δημοκρατίας…» κ.λπ. Για αυτό το ιστορικό κείμενο  υπήρξε μόνο μια γενική συζήτηση σε μία από τις «άτυπες συνεδριάσεις» του Υπουργικού Συμβουλίου και η τυπική επικύρωση σε μια ολιγόλεπτη κανονική συνεδρίαση, προτού πάει στη Βουλή για έγκριση από τους βουλευτές του ΠΑΣΟΚ – που δεν είχαν ιδέα τι ψηφίζουν – και από την Ντόρα Μπακογιάννη.

Λίγες εβδομάδες αργότερα ο Γιώργος Παπακωνσταντίνου πήρε όλο το παιχνίδι επάνω του εξασφαλίζοντας τη συγκατάθεση της Βουλής με μια τροπολογία που τον καθιστούσε αποκλειστικό διαχειριστή του Μνημονίου και των αναθεωρήσεών του, χωρίς  την έγκριση του Κοινοβουλίου. Πίστευε ότι ελέγχει τα πάντα.

Ηταν η κορύφωση της ισχύος του, η οποία ωστόσο δεν κράτησε περισσότερο από ενάμιση χρόνο. Για αυτό  το διάστημα του καταλογίζουν ότι επέβαλε την παντοδυναμία του με αλαζονεία, υπερβαίνοντας  ακόμη και τον πρωθυπουργό, με τους συνεργάτες του οποίου διατηρούσε «σχέσεις αγάπης και μίσους, αλλά  κυρίως μίσους», όπως λέει σήμερα πρόσωπο κοντά στον Γ. Παπανδρέου. Ωστόσο η επιρροή του σε στελέχη εκείνης της εποχής περιορίστηκε στον Κώστα Θέο, μέλος του πρωθυπουργικού Γραφείου. Κατ’ εφαρμογήν του Μνημονίου και ενώ κάποιοι υπουργοί αρνούνται στην αρχή ακόμη και να συνεργαστούν με την τρόικα, επέβαλε βαριές φορολογίες για να μειώσει το έλλειμμα,  πράγμα που πέτυχε, αλλά με βαρύ κοινωνικό τίμημα. Ωστόσο διαβεβαίωνε ότι η ανάπτυξη και η έξοδος στις αγορές είναι θέμα χρόνου και δεν πρόκειται να υπάρξουν νέες επιβαρύνσεις.Οταν  τα πράγματα με το Μνημόνιο άρχισαν να στραβώνουν, ίσχυσε ο κανόνας: όταν η ομάδα δεν πάει καλά, την πληρώνει ο προπονητής και όχι ο πρόεδρος. Τον Ιούλιο του 2011 ο πανίσχυρος τσάρος έχασε τη θέση του, αλλά όχι και το ύφος του, όπως  έλεγαν όσοι συνεργάζονταν μαζί του στο υπουργείο Περιβάλλοντος πλέον.  

Στις εκλογές του 2012 θα δοκιμάσει την τύχη του στο Υπόλοιπο Αττικής, αλλά  θα χάσει από την Εύη Χριστοφιλοπούλου. Από εκεί και πέρα η ραγδαία αποδιάρθρωση του μηχανισμού που είχε δημιουργηθεί γύρω από τον Γ. Παπανδρέου έπληξε στην κοινή γνώμη πρώτα αυτούς που είχαν και τη μεγαλύτερη ισχύ στις κυβερνήσεις του. Εκτός Βουλής, ο Γ. Παπακωνσταντίνου άρχισε να κινείται μεταξύ Αθήνας και  Ολλανδίας – από  όπου κατάγεται η  σύζυγός του, με την οποία έχουν δύο παιδιά .Όμως  η λίστα Λαγκάρντ ήταν η αχίλλειος πτέρνα την οποία ούτε ο ίδιος δεν φαίνεται να είχε συνειδητοποιήσει .

Οταν οι υποψίες για την αλλοίωση της λίστας έπεσαν επάνω του, ο  Γιώργος Παπανδρέου πήρε τις αποστάσεις του με την κλασική δήλωση: «Ολα στο φως». Τις  τελευταίες ημέρες λέγεται ότι προσπάθησε να τον βοηθήσει, αλλά δεν μπορούσε πλέον να κάνει πολλά. Η καλογραμμένη ομιλία και το ευπρεπές ύφος του στη Βουλή την Πέμπτη δεν άλλαξαν την τύχη του. Ετσι, στα 52 χρόνια του και με μια πολιτική διαδρομή που τον πήγε ψηλά μέσα σε λίγα χρόνια, ο άλλοτε ισχυρός υπουργός «άλλους έσωσεν, εαυτόν ου δύναται σώσαι».