Η βίλα που ξεχάστηκε στη γραφειοκρατία

Δεν είναι η πρώτη φορά που το τριώροφο νεοκλασικό στη συμβολή των οδών Αχαρνών και Χέυδεν απασχολεί κόσμο. Γονείς μαθητών, δημοτικοί υπάλληλοι, αρχιτέκτονες και ένας διπλωμάτης ανησυχούσαν για την τύχη της βίλας Αμαλία πολύ προτού αυτή εκκενωθεί από την Αστυνομία. Οι προτάσεις τους όμως – αλλά και οι μελέτες τους – χάνονταν επί χρόνια σε γραφειοκρατικές χαραμάδες ή σκόνταφταν στην οικονομική αδυναμία των τοπικών Αρχών και στο πολιτικό κόστος.

Η βίλα Αμαλία περιλαμβάνει δύο τριώροφα κτίρια που μοιράζονται την ίδια αυλή. Χτίστηκαν στα τέλη του 19ου αιώνα με μικρή χρονική διαφορά μεταξύ τους (αυτό πάνω στη συμβολή Αχαρνών και Χέυδεν ολοκληρώθηκε τελευταίο) και ανήκαν στον τότε νομικό σύμβουλο του κράτους Μιλτιάδη Ράλλη, προπάππο του νυν έλληνα πρεσβευτή στο Βερολίνο Δημήτρη Ράλλη. Λέγεται ότι τα αρχιτεκτονικά σχέδια βασίστηκαν σε προσχέδιο του Τσίλερ. Σύμφωνα με μία εκδοχή, ένα από τα δύο κτίρια αποτέλεσε για κάποια περίοδο κατοικία του πρεσβευτή Περικλή Αργυρόπουλου.

Από το 1932 έως το 1973 το ένα από τα δύο κτίρια του οικοπέδου στέγασε το 2ο Γυμνάσιο Αρρένων. Εκεί φοίτησαν, μεταξύ των άλλων, ο σκηνοθέτης Θεόδωρος Αγγελόπουλος, ο εικαστικός Αλέκος Φασιανός, ο Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Αναστάσιος, ο Λευτέρης Παπαδόπουλος. Το άλλο κτίριο μετά τον θάνατο του Μιλτιάδη Ράλλη πέρασε σε κάποιο από τα παιδιά του ώσπου και εκείνο πέθανε και η έπαυλη έμεινε κενή για μερικά χρόνια. Στο μεταξύ το γυμνάσιο μετακόμισε αλλού αφού οι αίθουσες στη βίλα Αμαλία ήταν μικρές και δεν επαρκούσαν για τον αριθμό των μαθητών του, που όλο και αυξανόταν.

Σύμφωνα με τον σχετικό φάκελο που έχει ο Δήμος Αθηναίων, το 1974 απαλλοτριώνονται και τα δύο κτίρια από τον Οργανισμό Σχολικών Κτιρίων (ΟΣΚ) και έκτοτε – παρά τις κατά καιρούς προθέσεις ή μελέτες – δεν αξιοποιούνται. Το 1987 η βίλα Αμαλία χαρακτηρίζεται διατηρητέο σε απόφαση που υπογράφει ο τότε αναπληρωτής υπουργός Περιβάλλοντος Εμμ. Παπαστεφανάκης (ΦΕΚ Αρ. Φύλλου 1169). Βάσει της απόφασης απαγορεύεται «κάθε αφαίρεση, αλλοίωση ή καταστροφή των επιμέρους αρχιτεκτονικών ή καλλιτεχνικών διακοσμητικών στοιχείων» των κτιρίων. Τρία χρόνια μετά τα ερειπωμένα κτίρια καταλαμβάνονται από ομάδες αναρχικών.

«ΦΕΡΤΕ ΤΑ ΜΑΤ». Ο αντιδήμαρχος Δημοτικής Αστυνομίας και παλαιό στέλεχος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Γιώργος Αναγνωστόπουλος θυμάται ότι την περίοδο 1997-98 είχε συζητηθεί στον Δήμο Αθηναίων η αξιοποίηση της βίλας Αμαλία. «Το θέμα όμως δεν λύθηκε και αφέθηκε ως εκκρεμότητα», λέει. Μετά τον σεισμό του ’99 η Ενωση Γονέων του Α’ Δημοτικού Διαμερίσματος ζητά από τον ΟΣΚ τη μεταστέγαση του 32ου Δημοτικού Σχολείου στη βίλα Αμαλία. «Φέρτε πρώτα τα ΜΑΤ για να βγάλετε τους καταληψίες», ήταν η απάντηση που εισέπραξε από τους υπευθύνους η Νέλλη Παπαχελά, μέλος της Ενωσης Γονέων τότε, δημοτική σύμβουλος σήμερα.

Το 2007 δημοσιεύεται σε ΦΕΚ (αρ. Φύλλου 183) απόφαση που αλλάζει τους όρους δόμησης στη βίλα Αμαλία και επιτρέπει τη χρήση των δύο κτιρίων ως εξαθέσιου λύκειου. Συγκεκριμένα επιτρέπεται η νέα διαρρύθμισή τους, η ενοποίησή τους εσωτερικά, η κατάργηση της στέγης στο κτίριο της οδού Αχαρνών 80 και η αντικατάστασή της με δώμα, η τοποθέτηση ανελκυστήρων.

Αυτές οι εργασίες άλλωστε είχαν προβλεφθεί έπειτα από αρχιτεκτονική μελέτη και απόφαση του Τεχνικού Συμβουλίου του ΟΣΚ από τον Ιανουάριο του 2006.

Δύο χρόνια μετά την αλλαγή των όρων δόμησης και τη δημοσίευσή τους στο ΦΕΚ η κυριότητα της σχολικής περιουσίας περνάει από τον ΟΣΚ στους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Οπως επισημαίνει όμως η κ. Παπαχελά, από το 2009 έως και το 2010 το θέμα της βίλας Αμαλία πέφτει ξανά σε γραφειοκρατικό κενό αφού δεν είναι ξεκάθαρο σε ποιον ανήκει. Ο τότε νομάρχης δεν είχε υπογράψει τη διαπιστωτική πράξη που θα ξέμπλεκε το γραφειοκρατικό κουβάρι.

Τελικά το ζήτημα λύνεται με τον Καλλικράτη και ο Δήμος Αθηναίων καθίσταται μοναδικός υπεύθυνος φορέας για τη βίλα Αμαλία και τα υπόλοιπα σχολικά κτίρια που βρίσκονται στην επικράτειά του. Την ίδια χρονιά ο ΟΣΚ στέλνει έγγραφο στον Δήμο Αθηναίων, με το οποίο ενημερώνει και επίσημα ότι η βίλα Αμαλία έχει καταληφθεί από αγνώστους (η κατάληψη συμπλήρωνε τότε 20 χρόνια). Το 2011 η νομική υπηρεσία του δήμου εισηγείται στην οικονομική επιτροπή την υποβολή μηνυτήριας αναφοράς κατά των καταληψιών. Το θέμα δεν συζητήθηκε ουσιαστικά. Τρεις φορές αναβλήθηκε και τελικά ματαιώθηκε η σχετική διαδικασία. Αυτές τις συζητήσεις επιβεβαιώνει στα «ΝΕΑ» και ο αντιδήμαρχος Γιώργος Αναγνωστόπουλος.

 «Δεν ήταν προτεραιότητα του δήμου τότε η βίλα Αμαλία», λέει η κ. Παπαχελά. Εξηγεί ότι αυτό συνέβαινε γιατί ήδη στην περιοχή επικρατούσε κλίμα αναταραχής και η δημοτική Αρχή δεν ήθελε να το δυναμιτίσει. Η βίλα Αμαλία λειτούργησε ως ο αντίθετος πόλος στην εξάπλωση της Χρυσής Αυγής στις γειτονιές πέριξ της Πλατείας Βικτωρίας. Παράλληλα χτιζόταν καινούργιο κτίριο στην οδό Ηπείρου για να στεγάσει το πρώην 2ο Γυμνάσιο Αρρένων και σύμφωνα με την κ. Παπαχελά, ο δήμος δεν είχε την οικονομική δυνατότητα να αξιοποιήσει το οικόπεδο. Είχαν περάσει έξι χρόνια από την αρχιτεκτονική μελέτη του ΟΣΚ. Παρά τις συντηρήσεις των καταληψιών, τα κτίρια είχαν υποστεί σοβαρές φθορές στη δίνη των χρόνων. Σε πρόσφατη επίσκεψή τους στον χώρο μετά την επέμβαση της Αστυνομίας μέλη της δημοτικής Αρχής διέκριναν προβλήματα στη στατικότητα της ξύλινης σκάλας.

Η κ. Παπαχελά όμως έζησε τη βίλα Αμαλία και ως κάτοικος της περιοχής. «Δεν βρίσκονταν μέσα όλα αυτά τα χρόνια τα ίδια άτομα με τον πρώτο καιρό», λέει. «Παλιά ο χώρος ήταν πιο ανοιχτός στον κόσμο. Τα τελευταία χρόνια όμως έγινε πιο κλειστός. Με τη γειτονιά δεν υπήρχε ουσιαστική σχέση, πέρα από κάποιο χαριστικό παζάρι ρούχων ή κάποια εκδήλωση για τους μετανάστες. Δεν αισθάνθηκα ποτέ ενοχλημένη, αλλά θεωρώ ότι ένας δημόσιος χώρος πρέπει να είναι προσβάσιμος όλους».