[Διαστάσεις] H ψυχολογία καταρρέει

Ας πάρουμε την περίπτωση της Βρετανίας. Από το 2011, η κυβέρνησή της προωθεί την ανεξάρτητη εργασία, ενισχύει την ελαστικότητα της αγοράς εργασίας (δηλαδή κάνει πιο εύκολες τις απολύσεις ώστε να γίνουν στη συνέχεια πιο εύκολες και οι προσλήψεις) και πολλαπλασιάζει τα κίνητρα για την επιστροφή των ανέργων στην αγορά εργασίας. Σήμερα, με βάση τα τελευταία στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα η Eurostat, η ανεργία στη χώρα αυτή είναι μόλις 7,8% και ο ρυθμός δημιουργίας θέσεων εργασίας ήταν στο τέλος του τρίτου τριμήνου του 2012 +1,7% (έναντι -0,7% στην ευρωζώνη).

Να συμπεράνουμε ότι η λύση για την ανεργία είναι η όσο το δυνατόν μεγαλύτερη φιλελευθεροποίηση της αγοράς εργασίας; Οχι αναγκαστικά. «Δεν υπάρχει καμιά απόδειξη ότι οι μεταρρυθμίσεις της αγοράς εργασίας και η ελαστικότητα αυξάνουν το επίπεδο της δραστηριότητας», τονίζει στη Μοντ η οικονομολόγος Μαριόν Κοσάρ, από το γαλλικό Παρατηρητήριο οικονομικών συγκυριών. Επιπλέον, οποιαδήποτε παρέμβαση σε αυτή την κατεύθυνση εν μέσω της κρίσης θα μπορούσε να αποδειχθεί καταστροφική. Είναι αλήθεια ότι το περίφημο «flexicurity», δηλαδή ο συνδυασμός ελαστικότητας και ασφάλειας, έχει αποδώσει καρπούς στη Δανία, όπου η ανεργία πριν από την κρίση ήταν 3,3% και σήμερα δεν ξεπερνά το 7,9%. Η λογική αυτού του μοντέλου είναι ότι δεν μπορεί να προστατεύονται μόνο όσοι έχουν δουλειά και να πετιούνται οι υπόλοιποι, και κυρίως οι νέοι, σε επισφαλείς θέσεις. Οπως λέει όμως η Κοσάρ, «οι εργαζόμενοι βρίσκονται σήμερα σε κατάσταση αδυναμίας. Υπάρχει ο κίνδυνος να επιδεινωθεί η θέση των προστατευόμενων μισθωτών χωρίς να βελτιωθεί των υπολοίπων». Να υπάρξει δηλαδή μεγαλύτερη ελαστικότητα χωρίς μεγαλύτερη ασφάλεια.

Υπάρχει βέβαια και η αντίθετη άποψη. Πολλοί οικονομολόγοι λένε ότι η μεταρρύθμιση της αγοράς εργασίας δεν πρέπει να καθυστερήσει και ότι αν τα μέτρα δεν έχουν δώσει ακόμη αποτελέσματα σε χώρες όπως η Ισπανία και η Πορτογαλία αυτό οφείλεται στο ότι είναι ακόμη πολύ νωρίς: σύμφωνα με μια έκθεση του ΟΟΣΑ, χρειάζονται πέντε με δέκα χρόνια για να υπάρξουν αποτελέσματα. Στο μεταξύ, όμως, εγκυμονεί ο κίνδυνος να καταρρεύσει η συλλογική ψυχολογία. Οι άνεργοι χάνουν τις ελπίδες τους. Οι νέοι διαπιστώνουν ότι δεν γίνεται καμιά επένδυση στο μέλλον τους και οδηγούνται σε απόγνωση. Ταυτόχρονα, η αύξηση των ανισορροπιών στο εσωτερικό της Ευρώπης (η ανεργία στην Αυστρία είναι 4,5% ενώ στην Ισπανία 26,5%) ασκεί πιέσεις στο ευρώ. Και όσο η εικόνα της εργασίας δεν βελτιώνεται, οι αγορές διαμερισμάτων, αυτοκινήτων και άλλων αντικειμένων αυτού του είδους θα παραμένουν στάσιμες, με αποτέλεσμα η ύφεση να διαιωνίζεται.

Μέσα σε αυτό το ζοφερό κλίμα ποια χώρα δίνει έναν τόνο αισιοδοξίας; Η Ελλάδα! «Τον τελευταίο καιρό παρατηρείται βελτίωση του οικονομικού κλίματος στην Ιταλία, στην Ισπανία και την Πορτογαλία, πουθενά όμως η βελτίωση δεν είναι τόσο εντυπωσιακή όσο στην Ελλάδα», λέει στη Γουόλ Στριτ Τζέρναλ ο Γκρεγκ Φουζέσι, ένας οικονομολόγος από την J.P.Morgan Chase. Σε άλλη χώρα ζούμε ή κάτι δεν καταλαβαίνουμε;