Καταγράφοντας την ελληνικότητα

Πρόκειται για ένα λεύκωμα κινηματογραφικό και τηλεοπτικό, ραδιοφωνικό και ηχητικό, φωτογραφικό και εικαστικό.

Για ένα λεύκωμα του πιο πρόσφατου ελληνικού πολιτισμού, στις σελίδες του οποίου συγκατοικούν προσωπικότητες όπως ο Θεόφιλος και ο Νίκος Καζαντζάκης, ο Οδυσσέας Ελύτης και η Δόμνα Σαμίου, ο Παντελής Πρεβελάκης και ο Γιώργος Σεφέρης, ο Γιάννης Ρίτσος, ο Ιάκωβος Καμπανέλλης, ο Στρατής Τσίρκας και άλλοι πολλοί. Για  ένα λεύκωμα ιστορικό, στο οποίο χωράνε και ο Στρατηγός Μακρυγιάννης και ο Ελευθέριος Βενιζέλος και η Μάχη της Κρήτης και η Μονή Αρκαδίου και τα πανέμορφα Χανιά.

Πρόκειται για ένα λεύκωμα-αρχείο ζωής δύο ανθρώπων, του Γιώργου και της Ηρώς Σγουράκη, οι οποίοι έθεσαν στόχο τους την ανάδειξη εξαιρετικών πτυχών της ελληνικότητας και της ελληνικής πολιτιστικής ταυτότητας μέσω της τέχνης της καταγραφής.

Καταγραφής τηλεοπτικής κυρίως. Ως σκηνοθέτες και δημιουργοί 750(!) ταινιών πνευματικού και πολιτισμικού χαρακτήρα για την ελληνική τηλεόραση, ο Γιώργος και η Ηρώ Σγουράκη αποτύπωσαν σε φιλμ και βίντεο γεγονότα, χώρους, ιστορικά στοιχεία και κυρίως πρόσωπα.

Από το τεράστιο καταγραφικό έργο τους ξεχωρίζει το «Μονόγραμμα» ή αλλιώς μια εκπομπή που μέσω της τριακονταετούς προβολής της από την κρατική τηλεόραση παρουσίασε σε ένα ευρύτερο κοινό 280 προσωπικότητες του νεότερου ελληνικού πνεύματος.

Ωστόσο σε τούτο το λεύκωμα οι προσωπικότητες είναι ακόμη περισσότερες και καταφέρνουν να μεταδώσουν στον αναγνώστη το κλίμα μιας ολόκληρης εποχής. Ξεκινώντας από το Μεγάλο Σάββατο, 9 Απριλίου 1977, με μια εκπομπή θρησκευτικού χαρακτήρα στην οποία ο Πέτρος Φυσσούν, η Δήμητρα Γαλάνη, ο Νίκος Ξυλούρης και ο Μανώλης Μητσιάς τραγουδούν ύμνους του Ρωμανού του Μελωδού (σε μετάφραση του Νίκου Καρούζου) και καταλήγοντας στην πρόσφατη βράβευσή τους από την ΕΡΤ για τα 30 χρόνια του «Μονογράμματος» οι Σγουράκηδες, όπως χαρακτηριστικά τους αποκαλεί ο Μίκης Θεοδωράκης, μας παρουσιάζουν τα θεμέλια ενός πνεύματος αμιγώς ελληνικού.

Μέσα από την παράθεση σύντομων αναφορών για το σύνολο των εκπομπών που δημιούργησαν ο αναγνώστης έχει τη δυνατότητα να περπατήσει μαζί με τον Νίκο Χατζηκυριάκο-Γκίκα στα σοκάκια της Υδρας θαυμάζοντας τα «βαψίματα σε όλη τους τη λαμπρότητα: τα μαβιά, τις ώχρες, τα τριανταφυλλιά στους τοίχους». Μερικές σελίδες παρακάτω θα σταθεί σε έναν βράχο στο Καρλόβασι της Σάμου μαζί με τον Γιάννη Ρίτσο και κάποια στιγμή θα κάνει τραμπάλα με τον Γιάννη Τσαρούχη.

Θα τραγουδήσει μοιρολόγια από τη Μάνη, θα μάθει για τις μεταπολεμικές εκτοπίσεις γυναικών και θα διαβάσει τη δήλωση του Γιώργου Σεφέρη κατά της δικτατορίας. Θα μάθει επίσης ότι ο στόχος του Μάνου Χατζιδάκι ήταν «να επικοινωνήσει, να διοχετευθεί και να εξαφανιστεί» και θα ακούσει τον Κωνσταντίνο Καραμανλή να υπενθυμίζει στους Ευρωπαίους ότι «ακόμα και η ονομασία της Ευρώπης προέρχεται από την Ελλάδα». Θα χορέψει μαζί με την Τζέσυ Παπουτσή και τον Κωνσταντίνο Τζούμα στο «αντισόου» Τηλεκλάμπ και μετά θα επισκεφθεί το αρχαίο Νεκροταφείο της Αττικής στον Κεραμεικό.