Το γκέτο στην περιφέρεια της Μανίλα λέγεται Αρωμα, και φυσικά πρόκειται για ευφημισμό. Το όνομά του το οφείλει στη δυσωδία που αναδύεται από τα σκουπίδια που μαζεύουν οι κάτοικοί του από γειτονικές συνοικίες για να τα πουλήσουν στις εταιρείες ανακύκλωσης. Σε αυτό το γκέτο των ρακοσυλλεκτών γεννήθηκε η Τζέσα Μπαλότε, μια Σταχτοπούτα του μπαλέτου. Η ζωή της άλλαξε όταν ήταν δέκα ετών. Και αντίθετα από τον Αγγλο Μπίλι Ελιοτ, ο δικός της δρόμος προς το μπαλέτο δεν άνοιξε από μια ξεροκέφαλη δασκάλα χορού, αλλά από την πιο διάσημη μπαλαρίνα των Φιλιππίνων κι ένα πρόγραμμα υποτροφιών που εμπνεύστηκε η ίδια. Η Τζέσα δεν οφείλει πολλά σε κάποια κυρία Ουίλκινσον, χοροδιδασκάλισσα σε ένα χωριό ανθρακωρύχων της Βορειοανατολικής Αγγλίας, αλλά στη Λίζα Μακούζα, τη δόξα του κλασικού χορού των Φιλιππίνων. Εκείνη η οντισιόν το 2008 άλλαξε μια για πάντα τη ζωή της Τζέσα. Στα τέσσερα χρόνια που έχουν περάσει από τότε η 14χρονη μπαλαρίνα έχει συμμετάσχει σε διάφορες παραστάσεις, μεταξύ των οποίων «Λίμνη των Κύκνων», «Πινόκιο», «Δον Κιχώτης» και «Σταχτοπούτα». Τον περασμένο Αύγουστο ήταν μια από τις φιναλίστ στον τελικό του Πανασιατικού Διαγωνισμού Μπαλέτου που φιλοξενήθηκε στο Χονγκ Κονγκ. Καθόλου άσχημα για ένα κορίτσι που ξεκίνησε να χορεύει στα δέκα του χρόνια και όχι από τη νηπιακή ηλικία.
Υποτροφίες. Το πρόγραμμα της Λίζα Μακούζα προσφέρει σε παιδιά των γκέτο την απαραίτητη υποτροφία για μαθήματα μπαλέτου, τα οποία διαρκούν επτά χρόνια. Για την Τζέσα ήταν σαν να τράβηξε έναν τυχερό λαχνό. Περίπου 25 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν στις Φιλιππίνες σε συνθήκες απόλυτης φτώχειας, πολλοί από αυτούς σε άθλια γκέτο όπως το Αρωμα. Περισσότεροι από 3.000 Φιλιππινέζοι εγκαταλείπουν κάθε μέρα τη χώρα τους για να αναζητήσουν μια καλύτερη ζωή κάπου αλλού. Η ζωή που είχε μπροστά της η Τζέσα ήταν στο κυνήγι των απορριμμάτων ανακύκλωσης. Ο πατέρας της και η μητέρα της μάζευαν πλαστικά και μπουκάλια από τη γειτονική συνοικία Κιάπο ή αναζητούσαν μεταλλικά αντικείμενα στην αυτοσχέδια χωματερή της περιοχής. Την ίδια δουλειά έκανε και η Τζέσα έως την ημέρα που συμμετείχε στην οντισιόν του προγράμματος υποτροφιών της Μακούζα, η οποία έχει ιδρύσει και σήμερα διευθύνει τη Σχολή Μπαλέτου της Μανίλα με τη βοήθεια του μεγιστάνα συζύγου της Φρεντ Ελιζάλντε. Το πρόγραμμα υποτροφιών της Λίζα Μακούζα δεχόταν αρχικά 40 παιδιά που έδειχναν ιδιαίτερη κλίση στο κλασικό μπαλέτο. Σήμερα το πρόγραμμα έχει 55 φοιτητές, ηλικίας από 9 έως 18 ετών. Στη σχολή του μπαλέτου πηγαίνουν αμέσως μετά το σχολείο. Εκεί συναντούν άλλους 55 φοιτητές που πληρώνουν δίδακτρα.
Οι τοίχοι στο σπίτι της Τζέσα, στο γκέτο, είναι από καραβόπανο. Εκεί τη βρήκε ο απεσταλμένος του πρακτορείου Ασοσιέιτεντ Πρες. Σε μια γωνιά είδε τις ροζ πουέντ που φοράει η Τζέσα στα μαθήματα και στις παραστάσεις, σε ένα παλιό τραπεζάκι πρόσεξε μια φωτογραφία από τη «Λίμνη των Κύκνων» και αποκόμματα εφημερίδων που μιλούν γι’ αυτό το κορίτσι που από ρακοσυλλέκτρια έγινε μπαλαρίνα. Ο σάκος με τα πράγματα που παίρνει στη σχολή είναι ακουμπισμένος δίπλα σε δεκάδες πλαστικά μπουκάλια που περιμένουν να πάρουν τον δρόμο τους για την ανακύκλωση.
Η εκπαίδευση. Η Τζέσα και τα άλλα παιδιά που συμμετέχουν στο πρόγραμμα υποτροφιών εκπαιδεύονται με βάση τη μέθοδο της φημισμένης ρωσικής Ακαδημίας Βαγκάνοβα. Οι καλές επιδόσεις στο μπαλέτο πρέπει να συνοδεύονται απαραιτήτως από καλές επιδόσεις στο σχολείο. Καθένα από τα παιδιά που συμμετέχουν στο πρόγραμμα αμείβονται από 1.200 έως 3.000 πέσος τον μήνα (23 έως 55 ευρώ) ανάλογα με το επίπεδό τους, ενώ τους εξασφαλίζεται ένα γεύμα, γάλα και ο απαραίτητος εξοπλισμός για τα μαθήματα. Για τη συμμετοχή τους στις παραστάσεις πληρώνονται από 400 έως 1.500 πέσος (7,5 έως 28 ευρώ). Χωρίς την υποτροφία, το μπαλέτο θα έμενε ένα μακρινό όνειρο: μόνο οι πουέντ στοιχίζουν από 40 έως 60 ευρώ το ζευγάρι –μια περιουσία για ανθρώπους που ζουν με λιγότερα από 1,5 ευρώ την ημέρα.
Αυτή που κράτησε το μαγικό ραβδί στην περίπτωση της Τζέσα δεν είναι κάποια καλή μάγισσα αλλά κόρη ενός πρώην κρατικού αξιωματούχου. Η Λίζα Μακούζα ήταν 18 ετών όταν κέρδισε μια υποτροφία δύο ετών για τη Σχολή Μπαλέτου της Ακαδημίας Βαγκάνοβα στην Αγία Πετρούπολη. Αποφοίτησε το 1982 με πλήθος τιμητικών διακρίσεων κι έγινε η πρώτη ξένη πρίμα μπαλαρίνα στα διάσημα Μπαλέτα Κίροφ προτού επιστρέψει στις Φιλιππίνες. Στην πατρίδα της εργάστηκε στο Κέντρο Πολιτισμού και φυσικά συνέχισε να δίνει παραστάσεις ως πρώτη μπαλαρίνα στη Λυρική Σκηνή της Μανίλα. Το όνειρό της να ιδρύσει μια δική της σχολή έγινε πραγματικότητα το 1994, όταν η ίδια ήταν 30 ετών. Ο στόχος της ήταν να συστήσει την υψηλή τέχνη του κλασικού χορού στο ευρύτερο κοινό αλλά και να δώσει μια διαφορετική προοπτική στα παιδιά που τα περίμενε ένα μέλλον ανέχειας ή ο δρόμος της μετανάστευσης. Γι’ αυτό το δεύτερο έπρεπε να περιμένει λίγο.
Εμπειρία. Το πρόγραμμα υποτροφιών για τα παιδιά των γκέτο εγκαινιάστηκε το 2008. Και γνώρισε έναν καινούργιο κόσμο στην Τζέσα, όχι μόνο μεταφορικά αλλά και κυριολεκτικά: για να λάβει μέρος στον πανασιατικό διαγωνισμό η μπαλαρίνα των γκέτο ταξίδεψε στο Χονγκ Κονγκ. Η Τζέσα δεν κρύβει ότι στον διαγωνισμό φοβόταν και ντρεπόταν να συναγωνιστεί τόσες χορεύτριες που είχαν περισσότερα εφόδια από την ίδια. Κατάφερε, όμως, να αφήσει πίσω της φόβους και αναστολές φέρνοντας στο μυαλό της μια συμβουλή της καλής της μάγισσας: «Να επιμείνεις κόντρα στις πιθανότητες και να μην αφήσεις τη φτώχεια να σταθεί εμπόδιο».
Εκείνη η εμπειρία άλλαξε τα όνειρά της για το μέλλον. Η Τζέσα Μπαλότε δεν θέλει να γίνει μόνο δασκάλα αλλά και επαγγελματίας χορεύτρια. Ο αγαπημένος της ρόλος είναι ο Μαύρος Κύκνος από τη «Λίμνη των Κύκνων» και ένα από τα όνειρά της είναι να κληθεί να τον υπηρετήσει μια μέρα. Η Λίζα Μακούζα δεν μπορεί παρά να είναι περήφανη για το δημιούργημά της. «Στην Τζέσα και στα άλλα παιδιά δώσαμε ελπίδα. Και η ελπίδα άλλαξε τις ζωές τους», λέει για ένα πραγματικό όνειρο που δεν έχει τελειώσει.
ΕΙΠΕ
Μπορώ να βοηθήσω τους γονείς μου περισσότερο με αυτό που κάνω τώρα. Κερδίζω χρήματα από το μπαλέτο
ΕΙΠΑΝ ΓΙ’ ΑΥΤΗΝ
Να επιμείνεις κόντρα στις πιθανότητες και να μην αφήσεις τη φτώχεια να σταθεί εμπόδιο
Η συμβουλή της δασκάλας της κατά τη συμμετοχή της σε πανασιατικό διαγωνισμό στο Χονγκ Κονγκ
Σχόλια
