Το high tech χειρουργείο είναι εδώ

Πριν από περίπου 30 χρόνια επικρατούσε η άποψη πως «ο χειρουργός ξέρει λίγα και μπορεί να κάνει τα πάντα, ενώ ο παθολόγος ξέρει τα πάντα και μπορεί να κάνει λίγα».

Η αλματώδης ανάπτυξη των διαγνωστικών μεθόδων και των έξυπνων φαρμάκων έκανε τους ασθενείς να δείχνουν μεγαλύτερη προτίμηση στις παθολογικές ειδικότητες, καθώς μπορούσαν πλέον να τους κάνουν καλά δίχως νυστέρι. Ετσι, ο ασθενής προτιμούσε τα φάρμακα για όποια ασθένεια μπορούσε να θεραπευτεί ή να καθυστερήσει χωρίς νυστέρι.

Τα τελευταία δύο χρόνια, με την άφιξη των… ρομπότ στα χειρουργεία η τάση άρχιζε να μεταβάλλεται και στην Ελλάδα.

«Η ανοιχτή χειρουργική καθυστέρησε ιδιαίτερα να εξελιχθεί. Το πρώτο μεγάλο βήμα ήταν η λαπαροσκοπική χειρουργική. Λίγο πριν από το 1990, μέσω ειδικών λεπτών χειρουργικών οργάνων και μιας κάμερας, μας δινόταν η δυνατότητα να πραγματοποιούμε επεμβάσεις με μικρές τομές και να βλέπουμε στο εσωτερικό του σώματος (τα όργανα)», εξηγεί ο δρ Κωνσταντίνος Μ. Κωνσταντινίδης, επίκουρος καθηγητής του Πολιτειακού Πανεπιστημίου του Οχάιο στις ΗΠΑ και διευθυντής του τμήματος Γενικής, Λαπαροσκοπικής & Ρομποτικής Χειρουργικής του Ιατρικού Κέντρου Αθηνών.

Το πρώτο μεγάλο άλμα μετά τη λαπαροσκοπική που έκανε η ειδικότητα της χειρουργικής, ήταν η εισαγωγή της διαστημικής τεχνολογίας στο χειρουργείο και η δημιουργία του πρώτου ρομποτικού χειρουργού.

«Η τεχνολογική επανάσταση μπήκε με άδεια του αμερικανικού Οργανισμού Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) στο χειρουργείο ως βασικό ιατρικό εργαλείο το 2000. Από τότε μέχρι σήμερα η εξέλιξή της προχωρά με ραγδαίους ρυθμούς και ήδη έχουν αρχίσει και τηλερομποτικές επεμβάσεις, στις οποίες ο χειρουργός μπορεί να βρίσκεται στην Αθήνα και ο ασθενής στη Νέα Υόρκη», λέει ο κ. Κωνσταντινίδης.

Σήμερα στην Ελλάδα, στον δημόσιο αλλά και στον ιδιωτικό τομέα υπάρχουν έμπειροι χειρουργοί που χρησιμοποιούν τα ρομπότ για να εκτελέσουν «την τέλεια επέμβαση», όπως οι ίδιοι τη χαρακτηρίζουν.

Πώς λειτουργεί

Το εντυπωσιακό, για έναν απλό παρατηρητή είναι ότι ο χειρουργός δεν βρίσκεται πάνω από τον ασθενή, αλλά κάθεται σε ένα μηχάνημα (κονσόλα χειρισμού) όπως το μπροστινό μέρος μιας μοτοσικλέτας. Τη μετάδοση κάνουν ειδικές κάμερες που διαθέτουν οι ρομποτικοί βραχίονες (χειρουργικός πύργος), οι οποίοι βρίσκονται πάνω από τον ασθενή, λίγα μέτρα παραπέρα.

«Οι κινήσεις των ρομποτικών βραχιόνων ελέγχονται 100% από τον χειρουργό και είναι ιδιαίτερα λεπτομερείς και πολύ πιο λεπτές από του ανθρώπινου χεριού. Οταν ο γιατρός κουνά ένα εκατοστό το χέρι του, μετακινείται ένα χιλιοστό το αντίστοιχο εργαλείο του ρομπότ», εξηγεί ο Νίκος Νικητέας, αναπληρωτής καθηγητής χειρουργικής στην Ιατρική Σχολή Αθηνών και υπεύθυνος του τμήματος Ρομποτικής Χειρουργικής στην Ευρωκλινική Αθηνών.

Το πρώτο μεγάλο πλεονέκτημα του ρομπότ είναι ότι λόγω της υψηλής ευκρίνειας από τις κάμερες και την οθόνη και καθώς ο γιατρός βλέπει σε τρεις διαστάσεις, μπορεί για παράδειγμα να κόψει έναν όγκο ακριβώς εκεί όπου είναι τα όριά του ώστε αργότερα να μειωθεί η ανάγκη χημειοθεραπείας.

Στο ίδιο πλαίσιο μπορεί να μειώσει τις παρενέργειες της επέμβασης από καρκίνο του προστάτη, οι οποίες επηρεάζουν τη στυτική λειτουργία και την ούρηση, να χειρουργήσει καρδιά που πάλλεται, οισοφάγο ή όργανα για τα οποία απαιτείται το νυστέρι να περάσει ανάμεσα από νεύρα και αρτηρίες χωρίς να τα αγγίξει!

Επίσης, ο υπολογιστής του ρομπότ δίνει στον γιατρό τη δυνατότητα να κάνει πρόβα της επέμβασης, δηλαδή εικονική επέμβαση πριν από την κανονική. «Ετσι γίνονται απλά και τα πιο περίπλοκα χειρουργεία. Τώρα με τα ρομπότ ανοίγουμε στο δέρμα μικρές τρύπες, σαν κουμπότρυπες, και από εκεί εισάγουμε τα ρομποτικά εργαλεία», εξηγεί ο κ. Κωνσταντινίδης.

Το δεύτερο μεγάλο πλεονέκτημα είναι ότι όλα τα εργαλεία έχουν μια μηχανική δομή στο άκρο τους, που μοιάζει με τον ανθρώπινο καρπό του χεριού. «Καλύτερο μάλιστα από του ανθρώπου καθώς είναι σαφώς μικρότερος και περιστρέφεται 360 μοίρες, ενώ ο καρπός του χειρουργού δεν έχει αυτή την ιδιότητα», λέει ο κ. Νικητέας.

Επιπλέον, δεν έχουν τρόμο καθώς ακόμη και να τρέμει το χέρι του γιατρού, το μηχάνημα τον αποσβένει και κινείται σταθερά. Τα εργαλεία είναι μικροσκοπικά και έτσι οι κινήσεις γίνονται με μεγαλύτερη ακρίβεια. Δεν τραυματίζουν τους ιστούς και δεν προκαλούν αιμορραγίες, διότι όποιο αγγείο ματώσει το σταματούν αμέσως τα ειδικά εργαλεία που διαθέτει το μηχάνημα.

Επίσης, μπορούν να γίνουν χειρουργεία στο πάγκρεας, που μέχρι σήμερα δεν μπορούσαν, επεμβάσεις στα χοληφόρα αγγεία και γενικώς σε όλο το πεπτικό σύστημα εύκολα και με λεπτομέρεια μικρότερη του χιλιοστού.

Στα δημόσια νοσοκομεία

Το 2008 άρχισε να λειτουργεί το πρώτο ρομπότ σε δημόσιο νοσοκομείο, στο Λαϊκό. «Τότε ήμουν υπεύθυνος της μονάδας. Μάλιστα, είχαμε τόσο μεγάλη επιτυχία ώστε σε έξι μήνες από τη λειτουργία του είχα τη δέσμευση από αμερικανική εταιρεία πως θα αρχίσουμε να εκπαιδεύουμε τους γιατρούς στη Νοτιοανατολική Ευρώπη», λέει ο κ. Νικητέας.

Ο καθηγητής Χειρουργικής αφού ολοκλήρωσε την εκπαίδευση στις ΗΠΑ, άρχισε να εκπαιδεύει γιατρούς σε σχολείο που λειτουργεί μέχρι σήμερα με πιστοποίηση υψηλού επιπέδου εκπαίδευσης από το Αμερικανικό Κολέγιο Χειρουργών. Η εκπαίδευση γίνεται στο Ιδρυμα Ιατροβιολογικών Ερευνών – το οποίο, μαζί με το Ιμπίριαλ Κόλετζ του Λονδίνου, είναι τα μοναδικά πιστοποιημένα κέντρα εκπαίδευσης στην Ευρώπη.

«Δυστυχώς από τα 50 χειρουργεία την εβδομάδα γίνονται μόνο τα δύο με τη χρήση ρομπότ, ενώ θα έπρεπε να γίνονται τα 15 από αυτά», λέει ο Κωνσταντίνος Α. Κωνσταντινίδης (απλή συνωνυμία με τον γιατρό του Ιατρικού Κέντρου), καθηγητής Ουρολογίας, διευθυντής στην Α’ Ουρολογική Κλινική του Πανεπιστημίου Αθηνών.

«Το ρομπότ το χρησιμοποιούμε μόνο οι ουρολόγοι, ενώ θα μπορούσαν να το χρησιμοποιούν και οι γυναικολόγοι και οι γενικοί χειρουργοί», προσθέτει και εξηγεί ότι αυτό δεν συμβαίνει επειδή δεν υπάρχει ούτε νοσηλευτικό ούτε ιατρικό προσωπικό για να δουλέψει το ρομπότ. «Αυτή τη στιγμή υπάρχουν τρεις εξειδικευμένοι γιατροί και δεν μπορούμε να τους προσλάβουμε για να σώσουμε κόσμο», λέει.

Ως εκ τούτου, στο Λαϊκό Νοσοκομείο γίνονται επεμβάσεις μόνο σε επιλεγμένους ασθενείς, συνήθως μικρούς σε ηλικία (20 έως 30 ετών) και μόνο ριζικές εκτομές προστάτη, νεφρεκτομές, πλαστικές πυελοουρητηρικής συμβολής (συγγενής ανωμαλία στην πύελο του νεφρού) και κύστης νεφρού.

Τα πλεονεκτήματα

* Μικρές τομές

* Επεμβάσεις χωρίς αίμα

* Μείωση πόνου μετά την επέμβαση

* Μείωση της διάρκειας νοσηλείας

* Μείωση των ανεπιθύμητων ενεργειών (στύση και ούρηση) στον προστάτη

* Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης στον καρκίνο λόγω ακρίβειας στο σημείο που αφαιρείται

* Μείωση και αποφυγή νοσηλείας σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας

* Μείωση κινδύνου μόλυνσης από ενδονοσοκομειακή λοίμωξη

* Μείωση επιπλοκών που σχετίζονται με το τραύμα (κήλη, διάσπαση τοιχωμάτων κ.λπ.) μετά την επέμβαση

* Λιγότερες αναπνευστικές και καρδιαγγειακές επιπλοκές

* Αριστο αισθητικό αποτέλεσμα

* Ταχεία επιστροφή στην εργασία

Ποια νοσοκομεία διαθέτουν ρομποτικά συστήματα

* Λαϊκό

* Ιατρικό Κέντρο Αθηνών

* Θεραπευτήριο ΥΓΕΙΑ

* ΙΑΣΩ General

* Doctors Hospital

* Ευρωκλινική

* Metropolitan Hospital

* Ιατρικό Διαβαλκανικό Θεσσαλονίκης