ΕΣΔΥ: Πρόγραμμα για τον Έλεγχο της Καπνιστικής Συνήθειας στην Ελλάδα

14/12/2012

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ.) εκτιμά ότι το ένα τρίτο του παγκόσμιου ενήλικου πληθυσμού, δηλ. 1,1 δισεκατομμύρια άνθρωποι, είναι καπνιστές και ότι ο καπνός προκαλεί 3,5 εκατομμύρια θανάτους ετησίως σε παγκόσμιο επίπεδο. Ποσοστό που ισοδυναμεί με 10.000 θανάτους την ημέρα από ασθένειες που σχετίζονται με το κάπνισμα, ενώ οι οφειλόμενοι στο κάπνισμα θάνατοι είναι περισσότεροι από το άθροισμα των θανάτων από πυροβόλα όπλα, τα ναρκωτικά, τις αυτοκτονίες, το AIDS και τα αυτοκινητιστικά ατυχήματα. Με τον τρέχοντα ρυθμό εξέλιξης, μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 2020, οι θάνατοι θα έχουν αυξηθεί σε περίπου 10 εκατομμύρια ετησίως. Το κάπνισμα προκαλεί τουλάχιστον 25 απειλητικές για τη ζωή ασθένειες ή ομάδες ασθενειών και αποτελεί μείζονα παράγοντα κινδύνου σε οκτώ από τις 16 κύριες αιτίες θανάτου ανθρώπων ηλικίας μεγαλύτερης των 65 ετών. Επίσης, το άμεσο και το έμμεσο κόστος της θεραπείας των νοσημάτων που σχετίζονται με το κάπνισμα αποτελεί τεράστια επιβάρυνση για τον προϋπολογισμό της υγείας, παγκοσμίως (WHO 2007).

Καταβάλλοντας ιδιαίτερες προσπάθειες και έχοντας να αντιμετωπίσει ισχυρά οικονομικά συμφέροντα, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ.) πέτυχε το 2003 τη σύναψη μιας παγκόσμιας Συνθήκης για τον Έλεγχο του Καπνίσματος, η οποία υπογράφηκε από 192 χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, με σκοπό να περιορίσει αυτή την παγκόσμια επιδημία, που οδηγεί κάθε χρόνο εκατομμύρια ανθρώπους στο θάνατο. Η Συνθήκη καλεί τις χώρες όλου του κόσμου σε μια κοινή προσπάθεια για την αντιμετώπιση του προβλήματος και έδωσε το έναυσμα για μια σειρά μέτρων και πρωτοβουλιών σε όλο τον κόσμο. Οι παγκόσμιες προσδοκίες για την απαλλαγή από τη μάστιγα είναι τώρα μεγάλες. Παρόλα αυτά είναι ξεκάθαρο σε όλους – επιστημονική κοινότητα και γενικό πληθυσμό-, ότι το κάπνισμα συνιστά ένα πολύπλοκο πρόβλημα, για το οποίο δεν υπάρχουν απλές λύσεις. Η ανάπτυξη σύνθετων στρατηγικών σε συνδυασμό με συγκεκριμένα σχέδια δράσης, και η διεθνής συνεργασία φαίνονται να αποτελούν τη μόνη διέξοδο.

Η Ελληνική Κυβέρνηση και συγκεκριμένα το Υπουργείο Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης ανταποκρινόμενο στις σύγχρονες επιταγές για την προάσπιση της δημόσιας υγείας και τις πολιτικές του ΠΟΥ και της Ευρώπης κατά του καπνίσματος, κατέστρωσε το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τη Δημόσια Υγεία 2008-2012, θέτοντας για πρώτη φορά το πλαίσιο για μία συγκροτημένη αντικαπνιστική πολιτική με συγκεκριμένους στόχους και ρεαλιστικό σχέδιο εφαρμογής. Το σχέδιο αυτό θέτει κατευθύνσεις και προτείνει γενικές πολιτικές και στρατηγικές που δύναταινα οδηγήσουν στη μείωση των καπνιστών και την αποτροπή δημιουργίας νέων.

Παρά τις πρόσφατες όμως προσπάθειες και επιτυχίες στην εφαρμογή του Πλαισίου Σύμβασης του ΠΟΥ για το έλεγχο του Καπνίσματος στην Ελλάδα, η χώρα κατέχει ακόμα ένα από τα υψηλότερα ποσοστά ενήλικων χρηστώνκαπνού παγκοσμίως και το υψηλότερο ποσοστό στις χώρες της ΕΕ. Η Ελλάδα παρουσιάζει την υψηλότερη αναλογία καπνιστών μεταξύ των δυτικοευρωπαϊκών χωρών ( 40%, Τούντας και συν) και αν και κατά την τελευταία δεκαετία παρατηρείται μείωση του ποσοστού, παρόλα αυτά, παραμένει το υψηλότερο μεταξύ των χωρών της δυτικής Ευρώπης.

Με βάση τα προαναφερθέντα ,ο Τομέας Δημόσιας και Διοικητικής Υγιεινής της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Υγείας στα πλαίσια των προγραμμάτων ΕΣΠΑ, εκπονεί πρόγραμμααποτίμησης της ικανότητας της χώρας μας ,να διενεργήσει αποτελεσματικό και βιώσιμο Εθνικό Πρόγραμμα Ελέγχου της Καπνιστικής συνήθειαςμε τίτλο «Πρόγραμμα για τον έλεγχο της καπνιστικής συνήθειας στην Ελλάδα»

Το πρόγραμμα αυτό αποτελεί μια ολοκληρωμένη πρόταση ανάπτυξης εργαλείων για την διαμόρφωση πολιτικών και δράσεων για τον έλεγχο της καπνιστικής συνήθειας καθώς και αξιολόγησης των αποτελεσμάτων τους. Για την υλοποίηση της πρότασης θα χρησιμοποιηθεί η τεχνογνωσία και έτοιμα εργαλεία από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και οι δράσεις που περιλαμβάνονται θα γίνουν σε πλήρη συνεργασία με το αντίστοιχο τμήμα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείαςκαι του CDC (κέντρο έλεγχου νοσημάτων ΗΠΑ).

Η πρόταση περιλαμβάνει 4 βασικούς άξονες:

1^ος ΑΞΟΝΑΣ: Ανάπτυξη εθνικού αρχείου ελέγχου καπνιστικής συνήθειας (NationalTobaccoControlInventory).

Στο αρχείο αυτό θα καταχωρηθούν και θα ταξινομηθούν (keyindexed):

·όλες οι κατευθυντήριες οδηγίες – συμφωνίες για τον έλεγχο – πρόληψη της καπνιστικής συνήθειας (Π.Ο.Υ. CDC κτλ.)

·όλη η εθνική νομοθεσία που σχετίζεται με τον έλεγχο της καπνιστικής συνήθειας στην Ελλάδα (διαφημίσεις κτλ.)

·όλες οι εγκύκλιοι, οδηγίες που σχετίζονται με τον έλεγχο της καπνιστικής συνήθειας στην Ελλάδα

·όλες οι μελέτες που αφορούν επιπολασμό της καπνιστικής συνήθειας σε παιδιά και ενήλικες καθώς και παράγοντες κινδύνου

·όλα τα προγράμματα πρόληψης που εφαρμόζονται από τα συναρμόδια υπουργεία / φορείς συμπεριλαμβανομένων και των προγραμμάτων ενημέρωσης κτλ.

Παραμετροποίηση, εγκατάσταση, υποστήριξη και ενσωμάτωση στο portal της ΕΣΔΥ, ιστοχώρου λειτουργίας της πράξης 

Σχεδιαστικά η ηλεκτρονική αυτή πύλη προβλέπεται να καλύψει τις ανάγκες:

α) δημοσιότητας, πληροφόρησης, ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης της Πράξης

β) οργάνωσης, διαχείρισης και λειτουργίας της πράξης

γ) τροφοδότησης (feedback) των συμμετεχόντων με πρωτογενή υλικό και υλικό υποστήριξης

δ) λειτουργίας ηλεκτρονικού help desk – γραμμής υποστήριξης των συμμετεχόντων

ε) λειτουργίας πλατφόρμας συνεργατικότητας μεταξύ των συμμετεχόντων στην πράξη

στ) παροχής εφαρμογών (λογισμικού) λειτουργίας του Παρατηρητηρίου

2^ος ΑΞΟΝΑΣ: Μελέτες επιπολασμού και παραγόντων κινδύνου της καπνιστικής συνήθειας. Η εκτίμηση του επιπολασμούθα γίνει μετην πραγματοποίηση 2 μελετών : σε πανελλήνιο δείγμα παιδιών γυμνασίου (GYTS- Globalyouthtobaccosurvey) και σε πανελλήνιο δείγμαενηλίκων (GATS- Global adult tobacco survey). Σημειώνεται, ότι η πρώτη φάση της μελέτης GYTSέχει εκπονηθεί το 2006 ,σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας (Ιατρικό Τμήμα –έδρα Επιδημιολογίας ) και με τη Διευθυνση Δημ.Υγείας του υπουργείου (κ. Κύρλεση). Η νέα μελέτη αποτελεί τη 2^η φάση της. Οι συγκεκριμένες μελέτες θα διεξαχθούν με την μεθοδολογία και τα ερωτηματολόγια που αναπτύχθηκαν από τον Π.Ο.Υ. και το CDC και έχουν ευρέως χρησιμοποιηθεί σε πολλές χώρες σε όλο τον κόσμο έως σήμερα. Το όφελος που προκύπτει από την εφαρμογή των πιο πάνω μελετών:

• η αποτύπωση της κατάστασης στους πληθυσμούς που αναφέρονται με την χρήση αξιόπιστων και δοκιμασμένων εργαλείων
• δυνατότητα διακρατικών συγκρίσεων και εξαγωγή συμπερασμάτων
• δυνατότητα επανάληψης των μελετών με την ίδια μεθοδολογία για την ανίχνευσης της διαχρονικής τάσης με τελικό στόχο την αξιολόγηση τωνπρογραμμάτων ελέγχου

3^ος ΑΞΟΝΑΣ: Αξιολόγηση της ικανότητας και δυνατότητας ανάπτυξης ολοκληρωμένης πολιτικής ελέγχου της καπνιστικής συνήθειας. Ομάδα εμπειρογνωμόνων του Π.Ο.Υ. σε συνεργασία με Έλληνες εμπειρογνώμονες θα αποτελέσουν την ομάδα αξιολόγησης των πολιτικών της καπνιστικής συνήθειας. Με την χρήση διεθνώς και καταξιωμένων προτύπων θα γίνει γνωστή η δομή, η διαδικασία και η αποτελεσματικότητα των ενεργειών ελέγχου καπνίσματος στην χώρα, εστιάζοντας στις πιο αποτελεσματικές πολιτικές και στις εθνικές ιδιαιτερότητες και προτεραιότητες.

4^ος ΑΞΟΝΑΣ: Σύνταξη έκθεσης ειδικής επιτροπής εμπειρογνωμόνων με παρατηρήσεις και προτάσεις για τη βελτιστοποίηση του «Εθνικού Προγράμματος Ελέγχου της καπνιστικής Συνήθειας»

·Ουσιαστικά πρόκειται για τη σύνταξη, συγγραφή και επιμέλεια σε μορφή βιβλίου, της τελικής έκθεσης αξιολόγησης της καπνιστικής συνήθειας σε εθνικό επίπεδο αλλά των πολιτικών και δράσεων ελέγχου αυτής. Παρουσίαση μόνιμου μηχανισμού αξιολόγησης και εργαλείων για την υποστήριξη του

·Σχέδιο σύνταξης ετήσιων εκθέσεων ανασκόπησης και αξιολόγησης της αποτελεσματικότητας και επιπτώσεων των μελλοντικών πολιτικών και δράσεων ελέγχου της καπνιστικής συνήθειας

Απόρροια της υλοποίησης της προτεινόμενης πράξης αναμένεται να είναι η ανάπτυξη κουλτούρας αλλά και υπηρεσιών, η αξιολόγηση των οποίων είναι δυνατόν να ωφελήσει τα μέγιστα την Εθνική προσπάθεια για περιορισμό του καπνίσματος και των ιδιαιτέρως βλαβερών κοινωνικών, οικονομικών, και υγειονομικών συνεπειών του.