Ωδή στην (άλλη) Ευρώπη

Το Ευρωκοινοβούλιο είναι ένας θεσμός που δεν είναι ιδιαίτερα δημοφιλής στη χώρα μας – κι ας είναι το μόνο ευρωπαϊκό όργανο που εκλέγεται με καθολική ψηφοφορία, κι ας έχει ψηφίσει επανειλημμένα πολύ σημαντικά κείμενα, είτε αφορούν τα ανθρώπινα δικαιώματα είτε γενικότερα τα δικαιώματα του πολίτη, του πολίτη του κόσμου και ιδιαίτερα του ευρωπαίου πολίτη, που είναι απαιτητικός ακριβώς επειδή είναι ενημερωμένος.

Η πρώτη εντύπωση από τη μετακίνηση στο κτίριο του Ευρωκοινοβουλίου στο Στρασβούργο ενισχύει την εικόνα μιας άκαμπτης γραφειοκρατίας. Χρειάζεσαι πραγματικά χάρτη για να μετακινηθείς σε αυτό το δαιδαλώδες κτίριο, και πάλι χάνεσαι. Μόλις ξεπεράσεις το αρχικό τρακ, όμως, και συνηθίσεις τους χώρους, η αίσθηση που αποκομίζεις είναι πραγματικά συναρπαστική. Τόσες γλώσσες, τόσες εκδηλώσεις, τόσο διαφορετικοί άνθρωποι, τόσες νοοτροπίες, αλλά ένας πολιτισμός, αυτός ακριβώς ο πολιτισμός που κάνει την Ευρώπη να ξεχωρίζει, και ταυτόχρονα την υποχρεώνει να αναζητήσει μια όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ενότητα, γιατί αλλιώς θα διαλυθεί από τον ανταγωνισμό, θα παρασυρθεί από την παγκοσμιοποίηση, θα πάψει να είναι μια υπολογίσιμη δύναμη στον κόσμο.

ΣΥΓΚΙΝΟΥΝ. Ούτε τα βραβεία Ζαχάροφ για την ελευθερία της σκέψης είναι ιδιαίτερα δημοφιλή και γνωστά στη χώρα μας ή, εν πάση περιπτώσει, τόσο γνωστά όσο τα Νομπέλ. Κι όμως, αν τα δεύτερα υπηρετούν συχνά κάποιες σκοπιμότητες, τα πρώτα είναι «καθαρά». Αν τα Νομπέλ ξαφνιάζουν – ευχάριστα ή δυσάρεστα – τα Ζαχάροφ συγκινούν. Αρκεί μια ματιά σε αυτούς που κέρδισαν αυτό το βραβείο τα τελευταία 25 χρόνια: Νέλσον Μαντέλα, Αλεξάντερ Ντούμπτσεκ, Αούνγκ Σαν Σούου Κίι, Μητέρες της Πλατείας του Μάη, Λεϊλά Ζανά, Ουέι Τζινγκσένγκ, Κυρίες στα Λευκά, Γκιγιέρμο Φαρίνιας. Και εφέτος δύο Ιρανοί, ο σκηνοθέτης Τζαφάρ Παναχί και η δικηγόρος Νασρίν Σοτουντέχ, που βρίσκονται στη φυλακή επειδή διεκδίκησαν ένα δικαίωμα αυτονόητο για εμάς, την ελευθερία της έκφρασης.

Βαρετά πράγματα, θα πείτε. Χιλιοειπωμένα. Κάποιοι λαοί είναι τυχεροί, κάποιοι όχι. Κάποιοι έχουν δημοκρατία γιατί την αξίζουν, κάποιοι άλλοι έχουν ανάγκη από αυταρχισμό. Εμείς αγωνιζόμαστε να βγάλουμε την ημέρα, δεν θα ασχοληθούμε δα και με τους Ιρανούς. Θα σας απαντήσω το εξής, κι ας με πείτε ρομαντικό. Η στιγμή που το Ευρωκοινοβούλιο χειροκροτούσε όρθιο τη νομπελίστρια Ειρήνης Σιρίν Εμπαντί, η οποία είχε μόλις διαβάσει δήλωση της Νασρίν Σοτουντέχ, ήταν ιδιαίτερα συγκινητική. «Τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι μια απατηλή πραγματικότητα, και ας αποτελούν οικουμενική κληρονομιά», είπε. «Ο κόσμος μας υπακούει σε πολιτικά παιχνίδια. Ώς πότε ένα καθεστώς σαν το ιρανικό θα φυλακίζει όποιον θέλει; Ώς πότε μια κυβέρνηση σαν τη συριακή θα σφάζει όποιον θέλει; Εχω ένα όνειρο: την επικράτηση της δικαιοσύνης».

ΧΕΙΡΟΚΡΟΤΗΜΑ. Κι ύστερα ήρθε η ώρα του Κώστα Γαβρά, εκπροσώπου και πιστού φίλου του Παναχί, που χειροκροτήθηκε κι αυτός θερμά όταν είπε ότι το Ιράν είναι μια απέραντη φυλακή με μερικές τρύπες, κι από τις τρύπες αυτές μπαίνουν αρουραίοι από τις δικές μας χώρες, που κερδίζουν πολλά χρήματα, παρά τις ισχύουσες απαγορεύσεις. Και χειροκροτήθηκε ξανά όταν διάβασε το μήνυμα του βραβευμένου φίλου του, με το οποίο ο Παναχί δηλώνει ότι θα μπορούσε να έχει φύγει από τη χώρα του όταν τον καταδίκασαν, αλλά δεν το έκανε, γιατί δεν θα μπορούσε τότε να στήσει μια κάμερα στη μέση της ιρανικής κοινωνίας, κι όταν δεν μπορεί να το κάνει αυτό ένας σκηνοθέτης τότε οδηγείται σε έναν αργό θάνατο. Αλλά ο σκηνοθέτης εκφράζει τον φόβο του και για κάτι ακόμη, τον κίνδυνο ενός πολέμου εναντίον της χώρας του «που σχεδιάζουν κάποιες αδιάλλακτες δυνάμεις, ενός ενδεχομένως μικρού πολέμου που μπορεί όμως στη συνέχεια να γίνει μεγάλος, κι εκεί πια τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν θα έχουν κανένα νόημα».   

Η ΕΥΡΩΠΗ ΤΟΥ ΑΥΡΙΟ. Θα σας πω ακόμα κάτι, κι ας με χαρακτηρίσετε αφελή. Οταν ο πρόεδρος του σώματος Μάρτιν Σουλτς ζήτησε από όλους τους ευρωβουλευτές να σηκωθούν όρθιοι για να γίνει η απονομή των βραβείων υπό τους ήχους του ευρωπαϊκού ύμνου, της «Ωδής στη χαρά», όταν άκουγα αυτό το τελευταίο μέρος από την 9η Συμφωνία του Μπετόβεν και έβλεπα τις δύο κενές καρέκλες των φετινών βραβευμένων, αισθάνθηκα ότι αυτή είναι η πραγματική Ευρώπη, η δική μου Ευρώπη, η Ευρώπη του σεβασμού και της αλληλεγγύης που αισθανθήκαμε συχνά να λείπουν στη δική μας αντιμετώπιση, η Ευρώπη της ευαισθησίας και της ευθύνης, η Ευρώπη τού αύριο.   

«Σας παρακολουθούμε: αυτό είναι το μήνυμά μας προς το ιρανικό καθεστώς», είπε ο Σουλτς. «Τα θύματα που τιμάμε σήμερα είναι φίλοι μας και σύμμαχοί μας». Μια, επιπλέον, αυστηρή Ευρώπη, λοιπόν. Μια Ευρώπη των αρχών: γι’ αυτήν, αξίζει να αγωνιζόμαστε.