Πολυθρόνα για δύο – στα οικονομικά

Το δίδυμο Πρωθυπουργού – υπουργού Οικονομικών είναι καθρέφτης για την υγεία μιας κυβέρνησης. Οχι με γνώμονα αν τα πηγαίνουν καλά. Κάθε Πρωθυπουργός επιλέγει ως υπουργό Οικονομικών ένα πρόσωπο που είναι της αρεσκείας του. Αν η σχέση χαλάσει, τότε ο υπουργός Οικονομικών αντικαθίσταται.

Μόνη εξαίρεση είναι η περίπτωση που ο Πρωθυπουργός έχει εκχωρήσει το χαρτοφυλάκιο Οικονομικών στον βασικό πολιτικό αντίπαλό του μέσα στο κόμμα. Το έκανε ο Τόνι Μπλερ με τον Γκόρντον Μπράουν. Και ο Γιώργος Παπανδρέου με τον Βαγγέλη Βενιζέλο. Το αποτέλεσμα ήταν το ίδιο. Τελικά ο Πρωθυπουργός παραχώρησε την καρέκλα του στον υπουργό Οικονομικών. Στο Λονδίνο αυτό έγινε έπειτα από δέκα χρόνια. Και στην Αθήνα έπειτα από δέκα μήνες. Η διαφορά έγκειται, βεβαίως, στην οικονομική κρίση που έκανε την ελληνική πολιτική σαν DVD σε fast forward και μάλιστα επί 32.

Αν πάντως εστιασθούμε σε νορμάλ υπουργούς Οικονομικών, πρέπει να ασχοληθούμε με το εξής ερώτημα: Πώς ακριβώς είναι οι ροές μεταξύ Πρωθυπουργού και υπουργού Οικονομικών; Παίρνει ο Πρωθυπουργός «υπεραξία» από τον υπουργό του, με την έννοια ότι αυτός χειρίζεται καλά την οικονομία, άρα δημιουργεί πολιτικά οφέλη; Ή χρειάζεται ο υπουργός Οικονομικών την πολιτική στήριξη του Πρωθυπουργού γιατί δεν έχει το ειδικό βάρος – στο Υπουργικό Συμβούλιο, στο κόμμα ή στην κοινωνία – που χρειάζεται για αυτά που κάνει;

Η κυβέρνηση Σημίτη εικονογραφεί τα ερωτήματα αυτά. Ο Γιάννος Παπαντωνίου, αρχιτέκτονας της ΟΝΕ, προσέφερε πολλά στον τότε πρωθυπουργό. Το κοστούμι του βάρυνε μετά τη άνοδο και την πτώση της Σοφοκλέους το 1999-2000. Τη θέση του πήρε ο εκλεκτός του Σημίτη, Νίκος Χριστοδουλάκης, το 2001. Αυτός όμως δεν είχε το πολιτικό βάρος που απαιτούσε η θέση. Χρειαζόταν διαρκώς τη στήριξη του πρωθυπουργού στα τζαρτζαρίσματα με τους άλλους υπουργούς ή με τα ΜΜΕ. Η τριετία του, παρότι μανατζάρισε σωστά την οικονομία, δεν έδωσε στον Σημίτη υπεραξία.

Πάντα στο ΠΑΣΟΚ, πολύ χειρότερα ήταν τα πράγματα μετά το 2009. Ο Γιώργος Παπακωνσταντίνου δεν ήταν καν «τσάρος» αφού είχε διαρκώς μέσα στα πόδια του τη Λούκα. Δεν ήταν επίσης πολιτικά ισχυρό πρόσωπο, κάτι που φάνηκε δραματικά – στο κόμμα, στη Βουλή και στις κυβερνητικές συσκέψεις – όταν άρχισε η κρίση. Ο τότε πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου αναγκάστηκε λοιπόν να του προσφέρει όλο και περισσότερη στήριξη. Στην αρχή θεωρούσε ότι είχε τεράστιο πολιτικό κεφάλαιο ως Παπανδρέου, άρα μπορούσε να βοηθάει τον Παπακωνσταντίνου. Τελικά, όμως, βγήκε ο ίδιος πολύ αδυνατισμένος από την όλη διαδικασία και αυτό φάνηκε στην περιπέτεια του δημοψηφίσματος.

Κάπως έτσι φθάνουμε στην κυβέρνηση Σαμαρά. Ο Γιάννης Στουρνάρας ταιριάζει – στον Πρωθυπουργό. Πήρε κόστος στο πακέτο των 13,5 δισ. και προσέφερε υπεραξία στον Σαμαρά ως ακροβολιστής στα Ευρωπαϊκά. Στο Φορολογικό, όμως, τα δεδομένα άλλαξαν. Ο τεχνοκράτης Στουρνάρας δεν είχε πολιτική δύναμη πυρός για να υπερασπίσει ένα αγρίως νεοφιλελεύθερο Φορολογικό. Ο Σαμαράς, έχοντας γρήγορα ρεφλέξ, απεγκλωβίστηκε πολιτικά από το να μπει 45% φόρος στα εισοδήματα άνω των 26.000 ευρώ.

Ωστόσο, το ζεύγος είναι μετέωρο. Είτε το Μαξίμου θα στηρίξει τον Στουρνάρα. Είτε αυτός θα υποστεί ταχεία φθορά. Διότι φορολογικό νομοσχέδιο ο υπουργός Οικονομικών δεν μπορεί να περάσει ολομόναχος Δεν είναι μόνο ότι θα πρέπει να ξαναγραφτεί από την αρχή. Αλλά και να αποφασίσουν πώς θα το χειριστούν μεταξύ τους πολιτικά. Οχι μόνο σε σχέση με το παρόν αλλά και σε σχέση με το μέλλον. Αν μη τι άλλο, γιατί ο Πρωθυπουργός δεν έχει την πολυτέλεια να θεωρήσει τον υπουργό Οικονομικών ως αναλώσιμο.