Τη νύχτα που έπεσε η χούντα

«Οι Αθηναίοι βγήκαν στους δρόμους να γιορτάσουν την πτώση της δικτατορίας τη νύχτα της 23 Ιουλίου 1974. Πολλοί κρατούσαν στα χέρια τους την ειδική έκδοση της εφημερίδας “ΤΑ ΝΕΑ” με τίτλο “Απόψε πολιτική κυβέρνηση”. Ηταν μια νύχτα μοναδική. Το θέαμα ήταν υπέροχο και μία από τις σπάνιες ευκαιρίες που έχει ένας δημοσιογράφος να παρακολουθεί ευχάριστα ιστορικά γεγονότα εν τη γενέσει τους. Ο πρώην πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής επέστρεφε στην πατρίδα έπειτα από 11 χρόνια αυτοεξορίας στο Παρίσι. Είχε προσκληθεί να γυρίσει και να αποκαταστήσει τη δημοκρατία στην Ελλάδα. Καθώς έσπευδα στο αεροδρόμιο με ταξί λίγο πριν από τα μεσάνυχτα, μπορούσα να δω εκατοντάδες χιλιάδες περιχαρείς Αθηναίους εκατέρωθεν του δρόμου, έτοιμους να τον υποδεχθούν. Οι περισσότεροι κρατούσαν αναμμένα κεριά, όπως το βράδυ της Ανάστασης. Αγνωστοι αγκαλιάζονταν και αντάλλασσαν ευχές. Ηταν μια εικόνα που αντάμειβε έναν ξένο ανταποκριτή, ο οποίος είχε παρακολουθήσει με μεγάλη αποστροφή και πόνο την Ελλάδα να υπομένει τις προσβολές επί επτά χρόνια μιας ομάδας απολίτιστων και ανίκανων στρατιωτικών. Εκείνη η ημέρα είχε τόσο πολλά γεγονότα που χρειάστηκε να αλλάξω πολλές φορές τον πρόλογο στο ρεπορτάζ μου για τους “Τάιμς”.

Η επιστροφή Καραμανλή ήταν η πιο σημαντική είδηση εκείνης της ημέρας σε όλον τον κόσμο. Το ρεπορτάζ που υπαγόρευσα από ένα τηλέφωνο του αεροδρομίου στις 2 τα ξημερώματα έγινε το βασικό θέμα των “Τάιμς” την επομένη. Πρωτοσέλιδο και τετράστηλο. Το ασυνήθιστο ήταν ότι ανακοίνωνε την επιστροφή του Καραμανλή “αυτό το πρωί”. Μια εφημερίδα, και μάλιστα τότε, δεν είχε συχνά την ευκαιρία να φιλοξενήσει ειδήσεις της ίδιας ημέρας.

Οταν επιβλήθηκε η δικτατορία στις 21 Απριλίου 1967, εμείς οι ξένοι ανταποκριτές στην Αθήνα δεν είχαμε ιδέα για το τι ίσχυε με εμάς. Θα υπήρχαν κυρώσεις εάν γράφαμε την αλήθεια; Ετσι καταφύγαμε σε αυτό που είναι γνωστό ως “δοκίμασμα ορίων”. Ημέρα με την ημέρα γινόμασταν πιο τολμηροί και πιο επικριτικοί, ώστε να διαπιστώσουμε πόση ανοχή υπήρχε. Προσπάθησαν να μας τρομάξουν βάζοντας πράκτορες να μας παρακολουθούν τόσο εμφανώς ώστε η όλη κατάσταση έμοιαζε να βγαίνει από κωμωδία. Θυμάμαι ακόμη μια ομάδα τεσσάρων πρακτόρων να στέκεται στη γωνία Ομήρου και Σκουφά όπου βρισκόταν το γραφείο μου και να λένε ο ένας στον άλλο αρκετά δυνατά, καθώς περνούσα από μπροστά τους κάθε πρωί: “Αυτός είναι!”».

Το άρθρο αυτό του Μάριο Μοντιάνο είχε δημοσιευθεί στην εφημερίδα «Athens News» το 2004