[Διαστάσεις] Πώς θα γίνουμε πιο «αντιεύθραυστοι»

Δύο είναι οι κατηγορίες στις οποίες, σύμφωνα με την κρατούσα άποψη, χωρίζονται οι άνθρωποι, τα συστήματα και οι θεσμοί. Η πρώτη περιλαμβάνει τα εύθραυστα μέλη, αυτά που κινδυνεύουν να σπάσουν με το πρώτο τράνταγμα. Η δεύτερη απαρτίζεται από τα εύρωστα μέλη, που μπορούν να αντέξουν στις κακοτοπιές. Ο Νασίμ Ταλέμπ πιστεύει ότι υπάρχει και μια τρίτη κατηγορία ανθρώπων, θεσμών και συστημάτων, που αντέχουν στα κτυπήματα όχι επειδή είναι αμετακίνητα, αλλά για τον ακριβώς αντίθετο λόγο: επειδή είναι ευλύγιστα. Ακούνε, μαθαίνουν και προσαρμόζονται.

Ο αμερικανολιβανέζος στοχαστής, που με το βιβλίο του «Μαύρος Κύκνος» (2007) θεωρείται ότι προέβλεψε την τελευταία χρηματοπιστωτική κρίση, αποκαλεί αυτή την κατηγορία «αντιεύθραυστη» (antifragile). Ετσι ακριβώς τιτλοφορείται και η αγγλική έκδοση του τελευταίου του βιβλίου. Οσο πιο μεγάλο, και κατά συνέπεια πολύπλοκο, είναι ένα σύστημα, τόσο πιο εύκολο είναι να αποτύχει. Αυτός είναι ο λόγος που το τραπεζικό σύστημα αποδείχθηκε τόσο ευάλωτο. Ενας υπάλληλος μιας μεγάλης εταιρείας είναι εύθραυστος, αφού έχει μόνο μία πηγή εισοδήματος. Ενας ταξιτζής είναι αντιεύθραυστος. Ενας τραπεζίτης είναι εύθραυστος, μια πόρνη αντιεύθραυστη. Ο στρατηγός Πετρέους είναι εύθραυστος, αφού μια απλή απροσεξία του τον κατέστρεψε. Ο δήμαρχος του Λονδίνου Μπόρις Τζόνσον, αντίθετα, είναι αντιεύθραυστος: σε όσο περισσότερα σκάνδαλα αναμειγνύεται τόσο ισχυρότερος γίνεται. Τα εθνικά κράτη είναι εύθραυστα, αφού εξαρτώνται από ένα συγκεκριμένο όραμα του έθνους. Οι πόλεις-κράτη, πάλι, είναι αντιεύθραυστες, γιατί διδάσκονται από την Ιστορία και προσαρμόζονται.

Η κατάταξη αυτή μπορεί να θυμίζει σε μερικούς τον «ύμνο των μαύρων σκυλιών» (ξέρετε, στα ξενύχτια λέμε ναι, στην πρέζα όχι, στις κουκλάρες ναι, στους κρυόκωλους όχι, κ.λπ.), αλλά ο Ταλέμπ μίλησε για μαύρους κύκνους – κι είναι και 17 χρόνια νεότερος από τον Λουκιανό Κηλαηδόνη. Ας παίξουμε λοιπόν κι εμείς αυτό το διασκεδαστικό παιχνιδάκι. Η Ελλάδα είναι εύθραυστη, η Γερμανία αντιεύθραυστη, και οι εξηγήσεις είναι περιττές. Η Ευρωπαϊκή Ενωση είναι εύθραυστη, γιατί όσο περισσότερο διευρύνεται τόσο πιο δυσκίνητη γίνεται, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο είναι αντιεύθραυστο, γιατί διδάχθηκε από τα λάθη του και έγινε ισχυρότερο. Ο Αρτουρ Μας είναι εύθραυστος, αφού με το πρώτο χαστούκι που έφαγε είναι έτοιμος να ξεχάσει τα τυχοδιωκτικά του όνειρα για ανεξαρτησία, ο Ζαν-Πολ Γιούνκερ είναι αντιεύθραυστος, γιατί στις κρίσεις αποδείχθηκε άτρωτος. Οπως έγραφε χθες ο Lex των «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς», οποιοσδήποτε κλειδωθεί για αρκετή ώρα στο ίδιο δωμάτιο με τον Πρωθυπουργό του Λουξεμβούργου, στο τέλος θα παραδοθεί. Ετσι έγινε και στο τελευταίο Eurogroup.

Σύμφωνα με τον Νασίμ Ταλέμπ, για να γίνει κάποιος πιο αντιεύθραυστος πρέπει να ασπάζεται τις απρόβλεπτες αλλαγές, αντί να επιδιώκει την ψευδαίσθηση της σταθερότητας. Να μην κρύβεται πίσω από την αβεβαιότητα και το χάος, αλλά να είναι διατεθειμένος να τα αξιοποιήσει. «Ο άνεμος σβήνει ένα κερί και ενεργοποιεί μια φωτιά», λέει. Θα τον έπαιρνε για σύμβουλο ο Τσίπρας, αλλά τον έχει κλείσει ο Κάμερον.