Το μάθημα του «βελούδινου διαζυγίου»

Η απόσχιση είναι πάντα μια δύσκολη διαδικασία με απρόοπτες συνέπειες. Το «βελούδινο διαζύγιο» της Τσεχοσλοβακίας, από το οποίο συμπληρώνονται 20 χρόνια την 1η Ιανουαρίου 2013, αποτελεί το καλύτερο παράδειγμα στη μεταπολεμική Ευρώπη μιας σχετικά ήρεμης τέτοιας διαδικασίας. Μπορεί άραγε να αποτελέσει πρότυπο για την Καταλωνία;

«Δεν υπάρχει χαρούμενο διαζύγιο αλλά είναι μέρος της ζωής και αυτό τουλάχιστον εξελίχθηκε καλά», λέει ο Μιχάλ Ζαντόφσκι, τσέχος πρεσβευτής στη Βρετανία, που βρισκόταν στην καρδιά των διαπραγματεύσεων ως εκπρόσωπος και σύμβουλος του τσεχοσλοβάκου προέδρου Βάτσλαβ Χάβελ το 1992 όταν γίνονταν οι συζητήσεις για τη διαίρεση της χώρας μεταξύ Πράγας και Μπρατισλάβας. «Για τον Χάβελ ήταν κάτι πολύ λυπηρό, διότι θεωρούσε προσωπική του αποτυχία το γεγονός ότι παρά τις προσπάθειές του δεν κατόρθωσε να κρατήσει τη χώρα ενωμένη. Αργότερα παραδέχθηκε ότι η διαίρεση λειτούργησε σχετικά καλά και ότι οι περισσότεροι Σλοβάκοι και Τσέχοι ήταν σχετικά ικανοποιημένοι», λέει.

Ο Ζαντόφσκι θυμάται τους πονοκεφάλους που προκαλούσε η συζήτηση για το τι θα πάρει η κάθε χώρα. «Υπήρχαν μυριάδες προβλήματα», λέει. «Το να μοιράσουμε την εθνική ομάδα ποδοσφαίρου, για παράδειγμα, αν και αυτό αποδείχθηκε τελικά πιο εύκολο από το να μοιράσουμε τα περιουσιακά στοιχεία της κεντρικής τράπεζας, τα οπλικά συστήματα για τον στρατό, το νόμισμα και τις πρεσβείες. Στα τέλη του 1992 πήγα στην Ουάσιγκτον ως ο τελευταίος τσεχοσλοβάκος πρεσβευτής και τρεις μήνες αργότερα έπρεπε να μοιράσω την πρεσβεία και να γίνω ο τσέχος πρεσβευτής». Η αρχή που τηρήθηκε στη διαδικασία της μοιρασιάς ήταν 2/3 στην Τσεχία και 1/3 στην Σλοβακία, που βασίζεται στην αναλογία της εδαφικής έκτασης προς τον πληθυσμό.

Αν και η διαίρεση της Τσεχοσλοβακίας θεωρείται η καλύτερη περίπτωση στην πρόσφατη ιστορία, ο Ζαντόφσκι – που είναι παντρεμένος με Σλοβάκα – δεν θα την πρότεινε ως πρότυπο σε κάποια άλλη χώρα. «Υπάρχουν πολλά ζητήματα που πρέπει να λυθούν και πάντα υπάρχει μια νοσταλγία για τη χώρα στην οποία μεγαλώσαμε και αγαπούσαμε. Δεν είναι ένας δρόμος στρωμένος με τριαντάφυλλα».