Και Ταρκόφσκι και σκυλάδικο

Πόρτα 1: Στην πόρτα του σκυλάδικου «Βγες από τη σκέψη μου» ο μαθηματικός πορτιέρης Ρούλης Αμανατίδης θα συγκρουστεί με τον σεκιουριτά, αδελφό της πρώην μαθήτριας Ναυσικάς και αγαπημένης του. Ο Ρούλης βάζει στοίχημα με τους πιστολάδες του μαγαζιού της παραλιακής πως θα λύσει το μαθηματικό αίνιγμα, γνωστό ως «εικασία του Γκόλντμπαχ», αλλιώς θα του πάρουν την κοπέλα.

Αυτή η σύνοψη είναι το νέο θεατρικό έργο του σκηνοθέτη Σταύρου Τσιώλη που παίζεται από την περασμένη Πέμπτη στην Αυλαία του Κεραμεικού. Και μπορεί να ακούγεται σουρεαλιστική η νέα δουλειά του, που βασίζεται στο μυθιστόρημα του Απόστολου Δοξιάδη «Ο θείος Πέτρος και η εικασία του Γκόλντμπαχ», για τους «πιστούς» του Τσιώλη όμως είναι παραπάνω από προφανής. Οι δεκάδες πιστοί του εξάλλου (με γκρουπ οπαδών στο facebook, ρετροσπεκτίβες, αφιέρωμα πέρυσι στο Cult Festival) έχουν ασπαστεί από νωρίς τη ρήση του συγγραφέα και κινηματογραφιστή Χρήστου Βακαλόπουλου, μεταξύ των άλλων συνεργάτη του σκηνοθέτη στην ταινία «Παρακαλώ γυναίκες μην κλαίτε», πως «η πραγματική Ελλάδα είναι εκτός πραγματικότητας». Και αυτή την πραγματικότητα χαρτογραφεί χρόνια τώρα ο Σταύρος Τσιώλης. Για να τη βρει, όμως, πέρασε πολλές πόρτες.

«ΤΗΣ ΚΑΚΟΜΟΙΡΑΣ». Πόρτα 2: Η πόρτα της Φίνος Φιλμ είναι βαριά, δεν την περνούν όλοι και ο κώδικας του «κυρίου Φιλοποίμενα» – όπως και σήμερα τον αποκαλεί ο Τσιώλης – και της γυναίκας του Τζέλας είναι αυστηρός. Ο νεαρός Τριπολιτσιώτης (γεννημένος το 1937) τελειόφοιτος της Σχολής Σταυράκου την περνάει γρήγορα, δουλεύει σε δεκάδες ταινίες ως βοηθός σκηνοθέτη το 1957-70 και σκηνοθετεί τα δικά του έργα. Εδώ γίνεται περιζήτητος και φτάνει να δουλέψει για τον περίφημο «Μπακαλόγατο».

Ο προσεκτικός παρατηρητής της ταινίας «Της Κακομοίρας» του Ντίνου Κατσουρίδη αντιλαμβάνεται πως σε μια σκηνή ο Κώστας Χατζηχρήστος κοπανάει ένα λουκάνικο στο τραπέζι της μπακαλοταβέρνας, εκείνο ανοίγει και πετάγονται από μέσα πριονίδια. Ο ηθοποιός δεν είχε ακούσει τη συμβουλή του τριπολιτσιώτη βοηθού σκηνοθέτη – παρότι τελικά κρατούν τη σκηνή λόγω και της οικονομίας του φιλμ. «Ο εμπορικός κινηματογράφος διασώθηκε από τους κωμικούς που είχαμε», σημειώνει ο Τσιώλης συνοψίζοντας την εμπειρία του από έναν κινηματογράφο, τον οποίο πάντως χαρακτηρίζει «κινηματογράφο συνταγής», και αιφνιδιάζει όταν εγκαταλείπει την κάμερα μετά την επιτυχία της ταινίας του «Κατάχρηση εξουσίας» με τον Νίκο Κούρκουλο. «Ενιωσα πως υπηρετώ ένα ψέμα», λέει και εξαφανίζεται το 1970.

Σημειώστε όμως μια λεπτομέρεια: λίγο πριν από το 1967 ο Δήμος Θέος σκηνοθετεί το «Κιέριον». Εδώ συγκεντρώνονται σχεδόν όλα τα ονόματα του Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου (ΝΕΚ) ως συντελεστές: Αγγελόπουλος, Βούλγαρης, Σφήκας, Πανουσόπουλος, Κωνστανταράκος, Τορνές, Φέρρης, Μαρκετάκη, Κατακουζηνός κ.ά. Δεν θα μπορούσε να λείπει ο Τσιώλης (λάτρης των σκηνοθετών Γιοζουχίρο Οζου και Ταρκόφσκι, κολλητός του συγγραφέα Δημήτρη Κεχαΐδη) αφού υπογράφει τη διεύθυνση παραγωγής.

Ο κινηματογράφος συνταγής του Φίνου έδινε τότε τη θέση του στον ΝΕΚ και ταινίες όπως η «Αναπαράσταση» του Αγγελόπουλου ή το «Μέχρι το πλοίο» του Δαμιανού βάζουν τα θεμέλια για το σινεμά της προσωπικής αλήθειας, που συχνά βέβαια συνθλίφτηκε από τις ιδεολογίες. Ο Τσιώλης όμως από το 1970 έχει κλείσει την πόρτα του κινηματογράφου και έχει αρχίσει τη δική του περιπλάνηση. Ξέρει εξάλλου από δρόμο, ταχύτητες και φρεναρίσματα αφού έχει θητεύσει και επαγγελματίας οδηγός ράλι με τον Σπύρο Αναλυτή.

Πόρτα 3: Η πόρτα του Αγίου Ορους θέλει διαμονητήριο. Ο Τσιώλης το ανανεώνει αμέτρητες φορές και θητεύει ως παλαιωτής εικόνων στον περίφημο Οίκο των Παχωμαίων. Ακολουθεί μια παράδοξη πορεία αφού στη συνέχεια, δουλεύει ως αντικριστής στο Χρηματιστήριο, έμπορος έργων λαϊκής τέχνης αλλά και έμπορος χρυσού. Η τόσο μακρινή απουσία του από τα κινηματογραφικά διακόπτεται το 1985, όταν σκηνοθετεί το «Μια τόσο μακρινή απουσία». Εδώ γνωρίζει τον Χρήστο Βακαλόπουλο, που τον θαυμάζει από τις κριτικές του στον Σύγχρονο Κινηματογράφο, γίνονται φίλοι και διαμορφώνουν μια κοινή γλώσσα.

ΑΤΕΛΕΙΣ ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ. Στο «Σχετικά με τον Βασίλη» που ακολουθεί, ο Τσιώλης ενώ αρχικά επιλέγει τον Νικήτα Τσακίρογλου για πρωταγωνιστή, τελικά τον απορρίπτει αφού όπως λέει, «η ερμηνεία του ήταν τέλεια. Εγώ όμως ήθελα ένα ερείπιο κοινωνιολόγο, τι δουλειά είχε ένας τέτοιος κορυφαίος ηθοποιός;». Τελικά επιλέγει τον… ποιητή Τάσο Δενέγρη. «Επιλέγω μη ηθοποιούς γιατί έχω μεγάλη αγάπη στους ηθοποιούς», λέει.

Και φτάνει στην ταινία του «Παρακαλώ γυναίκες μην κλαίτε» να χρησιμοποιεί ως ηθοποιό τον βοσκό Νίκο Κέκκο και την οικογένεια κλαριντζήδων Μπέκου. Με τις επόμενες ταινίες του «Χαμένος θησαυρός του Χουρσίτ πασά», «Ας περιμένουν οι γυναίκες» και «Φτάσαμε» γίνεται ο χαρτογράφος της ελληνικής επαρχίας, αφού τις γυρίζει σε Αρκαδία, Μάνη, Μακεδονία, Λιβαδειά αντίστοιχα. Εξάλλου αν και διαμένει για πάνω από πενήντα χρόνια στην Αθήνα, νιώθει σαν να μην έφυγε ποτέ από την Τρίπολη.

Θαυμάζει επίσης τους λαϊκούς τραγουδιστές όπως η Στανίση και ο Ζαφείρης Μελάς ως συνεχιστές της βυζαντινής παράδοσης και έχει γράψει στίχους για τραγούδια του Χρήστου Πάζη και του Αντώνη Ρέμου. Εχει αποκηρύξει την ταινία του «Φτάσαμε» (2005) που αν και μοιάζει με ντοκουμέντο του κόσμου των «σκυλάδων» τον απογοητεύει. «Οταν πρωτογράφτηκε το σενάριο και μέχρι να γυριστεί, ο κόσμος είχε αλλάξει τόσο που ακόμη και οι τίμιοι “σκυλάδες” κόντεψαν να μετασχηματιστούν», επισημαίνει.

Πόρτα 4: Με το προηγούμενο θεατρικό του «Ταξιδεύοντας με τον ΠΑΟΚ» στο Θέατρο Τέχνης το 2011 να γίνεται στόχος χούλιγκαν του Ολυμπιακού (ο ίδιος είναι αεκτζής), μοιάζει να ξέρει την ανθρωπογεωγραφία του σκυλάδικου. «Είμαι σαν το κορίτσι που δουλεύει στα μαγειρεία και μόλις ανοίγει λίγο η πόρτα ακούγεται το τραγούδι της Στανίση, ο αχός της μεγάλης γιορτής», λέει – αν και έχει αποφασίσει να μην ξανακάνει ταινίες. Μετά το πρώτο του θεατρικό, «Τα κοκκινομπλέ πατίνια» που ανέβηκε το 2006 στο Θέατρο του Νέου Κόσμου – μεσολάβησε το σενάριο του για την «Καντίνα» του Σταύρου Καπλανίδη – και τώρα με την «Πόρτα» θα απολαύσουμε τη λοξή ματιά του. Που φωτίζει πάντα την εκτός πραγματικότητας πραγματική Ελλάδα.