Τα οράματα δεν γνωρίζουν κρίση

Ατομική κατοικία με υψηλά κριτήρια ποιότητας και δημόσια αρχιτεκτονική περιορισμένων οραμάτων. Είναι η κεντρική διαπίστωση από τα στοιχεία ταυτότητας που παρουσιάζει η ελληνική αρχιτεκτονική παραγωγή στην 7η Μπιενάλε Νέων Ελλήνων Αρχιτεκτόνων που φιλοξενεί το Μουσείο Μπενάκη στο κτίριο της οδού Πειραιώς.

Η Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής είναι ένα ημερολόγιο κι ένα βαρόμετρο. Στην πρώτη περίπτωση, καταγράφει ό,τι δημιουργήθηκε στο μυαλό του αρχιτέκτονα και υλοποιήθηκε στο περιβάλλον μιας πόλης ή της υπαίθρου. Στη δεύτερη, είναι ένας δείκτης της ανάπτυξης του σύγχρονου αρχιτεκτονικού ύφους. Η φετινή διοργάνωση, η έβδομη στη διάρκεια των δεκαεπτά ετών που οργανώνει το Ελληνικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής, αναδεικνύει τρεις προθέσεις.

Μέσα από τις 289 συμμετοχές η Κριτική Επιτροπή ξεχώρισε 71 προτάσεις και υλοποιημένα έργα για τη συμπόρευσή τους με τα δυτικοευρωπαϊκά πρότυπα, την αλληλεπίδρασή τους με τον δημόσιο χώρο, τους πειραματισμούς της κατασκευής τους.

Από αυτή τη σοδειά που αφορά την αρχιτεκτονική της τελευταίας διετίας αναδεικνύεται το εξής παράδοξο: η ατομική κατοικία διατηρεί το προβάδισμα ποσοτικά και ποιοτικά, παρουσιάζοντας έργα που ολοκληρώθηκαν το διάστημα μέσα στο οποίο η οικονομική κρίση επέβαλε χαμηλή ταχύτητα και στις κατασκευές. Λιτές, συνήθως λευκές ή από εμφανές σκυρόδεμα και πέτρα, περιβαλλοντικά ευαίσθητες και χωρίς υπερβολές στη φόρμα του σχεδιασμού τους, συγκροτούν ένα υστερο-μοντέρνο ιδίωμα.

«Εχουμε το προβάδισμα σε σχέση με τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες στην παραγωγή ιδιωτικών κατοικιών κι αυτό το αναγνωρίζουν και ξένοι κριτές που εντυπωσιάζονται από την υψηλή της στάθμη. Αυτό είναι το θετικό σημείο, αλλά επίσης ενδεικτικό της συνεχιζόμενης απουσίας αξιόλογων δημόσιων έργων στη χώρα. Ομως δεν ξέρουμε τι θα δούμε στο μέλλον από ελληνική αρχιτεκτονική εξαιτίας των επιπτώσεων που ενδεχομένως να προκαλέσει αυτή η ύφεση», παρατηρεί ο επιμελητής της φετινής Μπιενάλε Νέων Αρχιτεκτόνων, Ηλίας Κωνσταντόπουλος.

Ωστόσο δεν είναι μόνο το κατοικείν πεδίο δημιουργικότητας για έναν νέο αρχιτέκτονα. Τα παραδείγματα της Μπιενάλε δείχνουν τις προσπάθειες των ελλήνων αρχιτεκτόνων να αναπτύξουν τις ιδέες τους μέσα από τις συμμετοχές τους και σε διεθνείς διαγωνισμούς.

«Βλέπουμε να διαμορφώνεται η σύγχρονη ελληνική αρχιτεκτονική υπογραφή. Τα έργα τους ανήκουν στην παράδοση του μοντερνισμού που ωριμάζει, εξελίσσεται και αποκτά μια συνέχεια την οποία βλέπουμε κυρίως στις κατοικίες, καθώς δεν υπάρχουν αρκετές μελέτες που να αφορούν τον δημόσιο χώρο. Η αρχιτεκτονική με ποιοτικά κριτήρια είναι ζήτημα νοοτροπίας και πρόθεσης της Πολιτείας. Οι κρατικοί αρχιτεκτονικοί διαγωνισμοί είναι σήμερα ελάχιστοι, ενώ έχουμε τα παραδείγματα της κρατικής μέριμνας μέσα από το πρόγραμμα αρχιτεκτονικής των σχολείων της δεκαετίας του ’30 και των ξενοδοχείων Ξενία στα 60s να μας υπενθυμίζουν την έλλειψη ενός κοινωνικού ενδιαφέροντος για τον δημόσιο χώρο», λέει ο επιμελητής της 7ης Μπιενάλε.

Οι νεότεροι έλληνες αρχιτέκτονες δεν συμμετέχουν στην οικοδόμηση της δημόσιας όψης των πόλεων, παρά μόνο μέσα από λιγοστές ευκαιρίες διαγωνισμών μικρής κλίμακας για διαμορφώσεις υπαίθριων χώρων και πλατειών, εσωτερικών χώρων και μελετών με ενεργειακό – βιοκλιματικό προσανατολισμό.

Σε αυτό το περιορισμένο αριθμητικά δείγμα προβάλλουν οι τάσεις πειραματισμού και αναζήτησης εναλλακτικών δρόμων. Οπως δείχνει η μελέτη του γραφείου Z-Level Ελενα Ζερβουδάκη, της τροποποίησης του δημοτικού σχολείου σε Ναυτιλιακό Μουσείο Καρδαμύλων Χίου που θα λειτουργεί ενεργειακά από τη θάλασσα με γεωθερμία. Η διαμόρφωση του αλιευτικού καταφυγίου και του ποταμού στο Λιοπέτρι των Γιώργου Τσολάκη, Ελένης Λαγκάρη και Τσαμπίκου Πετρά που διακρίθηκε με το δεύτερο βραβείο σε αρχιτεκτονικό διαγωνισμό. Καθώς και το έργο των Στέλιου Ζερεφού – Χρήστου Τέσσα για την ανάπλαση των όψεων του Δημοτικού Θεάτρου Κέρκυρας και της πλατείας που βρίσκεται στην είσοδο του κτιρίου που απέσπασε το πρώτο βραβείο σε αρχιτεκτονικό διαγωνισμό.