Οι ελπίδες που δίνει το βραβείο Nομπέλ Ιατρικής

Αυτόν τον χρόνο το βραβείο Νομπέλ Ιατρικής και Φυσιολογίας απονεμήθηκε από την Ακαδημία της Σουηδίας σε δύο εξέχουσες επιστημονικές προσωπικότητες, τον Βρετανό J. Gordon και τον Ιάπωνα S. Yamanaka. Το βραβείο αυτό είναι ανάλογο και πιθανά ίσης σπουδαιότητας με το Nομπέλ Ιατρικής που έλαβαν οι Krick και Watson για την περιγραφή της διπλής έλικας του DNA και τη σημασία της για τη μελέτη του γονιδιώματος.

Ισως δεν έγινε από πολλούς ακόμη αντιληπτό ποια είναι η τεράστια συμβολή στην Ιατρική και στην ανθρωπότητα της ανακάλυψης αυτής των Γκόρντον και Γιαμανάκα. Η έρευνά τους φαίνεται να ανοίγει τους δρόμους στην αναγεννητική ιατρική, που με απλά λόγια οδηγεί στη δημιουργία νέων οργάνων του σώματος και πιθανόν στο ελιξίριο της ζωής με την καταπολέμηση του γήρατος.

O Γκόρντον ορμώμενος από την παρατήρηση ότι από ένα σπερματοζωάριο και ένα ωάριο δημιουργείται ένα νέο κύτταρο, από το οποίο προέρχονται όλα τα όργανα του ανθρώπινου σώματος, πήρε το γεννητικό υλικό από ένα κύτταρο εντέρου βατράχου (πυρήνας-γονίδια) και το ενσωμάτωσε σε ένα ωάριο βατράχου, από το οποίο προήλθε ένας νέος βάτραχος χωρίς την παρέμβαση αρσενικού βατράχου. Αυτή η διαδικασία, με απλά λόγια, οδήγησε στην περίφημη κλωνοποίηση.

Τα πειράματα του Γκόρντον, τα οποία οδήγησαν τελικά στην κλωνοποίηση, άρχισαν το 1962. Είναι αξιοσημείωτο ότι ακόμη και ο ίδιος ο δάσκαλός του τότε τα χαρακτήριζε απώλεια χρόνου. Με αυτόν τον μηχανισμό τελικά γεννήθηκε και η Ντόλι, το διάσημο γνωστό πρόβατο, χωρίς γονιμοποίηση από αρσενικό πρόβατο.

Ο Γιαμανάκα κατέρριψε την αρχή ότι ένα εξειδικευμένο κύτταρο δεν μπορεί να γυρίσει πίσω, δηλαδή να γίνει αρχέγονο και να μετατραπεί σε ένα άλλο διαφορετικό κύτταρο. Ενα κύτταρο δηλαδή δέρματος ή αίματος ή οποιοδήποτε άλλο κύτταρο να μπορεί να επιστρέψει στην αρχική του αρχέγονη μορφή και να εξελιχθεί π.χ. σε καρδιακό κύτταρο ή κύτταρο του νευρικού συστήματος κτλ.

Συγκεκριμένα, ο Γιαμανάκα πήρε τέσσερα γονίδια τα οποία εμφύτευσε σε κύτταρα του δέρματος και μετατράπηκαν σε αρχέγονα εμβρυϊκά κύτταρα, δηλαδή «γύρισε τους δείκτες του βιολογικού ρολογιού πίσω», και παρατήρησε ότι όλα τα κύτταρα εν δυνάμει μπορεί να αλλάξουν μορφή και να μετατραπούν σε διαφορετικά κύτταρα.

Ετσι, τα διάφορα όργανα του ανθρώπινου σώματος είναι δυνατόν στο μέλλον να αντικατασταθούν, πιθανόν δε και παθήσεις όπως ο σακχαρώδης διαβήτης, το έμφραγμα του μυοκαρδίου, η καρδιακή ανεπάρκεια, η νόσος Αλτσχάιμερ, οι οποίες σήμερα θεωρούνται ανίατες, να μπορεί να ιαθούν.

Οσον αφορά την καρδιολογία, άρχισε ήδη η εφαρμογή των ανακαλύψεων του Γιαμανάκα. Η στήλη αυτή προ μηνών ανέδειξε την εργασία αυστραλών επιστημόνων που μετέτρεψαν με αυτή τη μέθοδο κύτταρα δέρματος ασθενών με καρδιακή ανεπάρκεια σε αρχέγονα κύτταρα, τα οποία εν συνεχεία εμφύτευσαν στην καρδιά του ίδιου αρρώστου για να αποκαταστήσουν τη βλάβη που υπέστη η καρδιά του ύστερα από έμφραγμα του μυοκαρδίου. Τα πρώτα αποτελέσματα ήταν ιδιαιτέρως ενθαρρυντικά.

Ετσι, οι καρδιοπαθείς μπορούν να ελπίζουν όχι μόνο στην ανακατασκευή μέρους της καρδιάς τους που πάσχει αλλά – γιατί όχι; – και ολόκληρης της καρδιάς τους. Ενα είδος δηλαδή αυτομεταμόσχευσης, χωρίς να χρειάζεται δότης καρδιάς, όπως γίνεται σήμερα.

Εκτός όμως από τη δημιουργία οργάνων του ανθρωπίνου σώματος και τη θεραπεία των διαφόρων παθήσεων, υπάρχει και το θέμα της ανανέωσης των γηραιών κυττάρων του οργανισμού – θέμα τεράστιο, το οποίο απασχολεί τον άνθρωπο από τότε που το ανθρώπινο είδος εμφανίστηκε στη Γη. Τίθεται δηλαδή θέμα θεραπείας ακόμη και του γήρατος, που θεωρείται η χειρότερη ανίατη αρρώστια του ανθρώπου.

Κατά συνέπεια, φαίνεται ότι η αναγεννητική ιατρική βρίσκεται προ των πυλών μιας μεγάλης επανάστασης που πιθανόν να σηματοδοτεί ένα νέο μεγάλο κεφάλαιο στην Ιατρική ή ένα τεράστιο άλμα στη Βιολογία. Με όλες αυτές τις εξελίξεις είμαστε άραγε κοντά στο όνειρο του Φάουστ, ο οποίος τώρα – χωρίς να πουλήσει την ψυχή του στον Διάβολο – θα διεκδικήσει επιστημονικά την αιώνια νεότητα;