Αλλαγή φρουράς ερήμην του λαού

Ενα είδος κομμουνιστικών προκριματικών εκλογών που διεξάγονται κεκλεισμένων των θυρών με αποτελέσματα αποφασισμένα εκ των προτέρων, το Συνέδριο του Κινεζικού Κομμουνιστικού Κόμματος (ΚΚΚ) είναι φέτος εκτεθειμένο σε μια λεπτή σύγκριση καθώς αρχίζει στις 8 Νοεμβρίου, δύο ημέρες μετά τις αμερικανικές εκλογές: οι Κινέζοι δεν έχουν φωνή στο σώμα των αρχιερέων. Ο αποκλεισμός τους από τη διαδικασία των αποφάσεων δεν τους εμποδίζει πάντως να έχουν στραμμένη όλη την προσοχή τους σ’ αυτή τη μετάβαση που λαμβάνει χώρα στην κορυφή. Από τη μια πλευρά, είναι η πρώτη φορά που ο υποψήφιος για να γίνει γενικός γραμματέας δεν έχει επιλεγεί από έναν «ιδρυτή πατέρα» του καθεστώτος, όπως είχε συμβεί με τον Ντενγκ Σιαοπίνγκ στις περιπτώσεις των Τζιανγκ Ζεμίν και Χου Τζιντάο. Από την άλλη πλευρά, αυτό το τελετουργικό της διαδοχής πραγματοποιείται ενώ οι εκκλήσεις για πολιτικές μεταρρυθμίσεις ουδέποτε ήταν πιο πιεστικές.

Η αλλαγή φρουράς του Νοεμβρίου πρόκειται να οδηγήσει στην ανανέωση των διοικητικών οργάνων του Κόμματος, ανάμεσα στα οποία και το κορυφαίο συλλογικό όργανο, η Μόνιμης Επιτροπή. Μόνο δύο από τα σημερινά μέλη της, οι Σι Τζινπίνγκ και Λι Κετσιάνγκ, θα παραμείνουν: είναι οι προκαθορισμένοι δελφίνοι και τον Μάρτιο του 2013 θα αναλάβουν τις θέσεις του προέδρου και του πρωθυπουργού της Λαϊκής Δημοκρατίας.

Οι πιθανοί εταίροι των κ.κ. Σι και Λι στους κόλπους αυτής της ομάδας αποτελούν αντικείμενο εικασιών στους ενημερωμένους κύκλους. Μία από τις εκπλήξεις του 18ου Συνεδρίου θα μπορούσε να είναι η μείωση του αριθμού των εδρών της Μόνιμης Επιτροπής σε επτά, από εννέα που είναι σήμερα. «Το σύστημα με εννέα μέλη ήταν μια ανωμαλία, που οφειλόταν στην απόφαση που πήρε την τελευταία στιγμή ο Τζιανγκ Ζεμίν στο 16ο Συνέδριο, το 2002, να τοποθετήσει στη Μόνιμη Επιτροπή δύο δικούς του, τον Τζια Τσινγκλίν και τον Χουάνγκ Τζου», εξηγεί ο Ουίλι Λαμ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Χονγκ Κονγκ. «Η παράδοση ήταν να έχει πέντε ή επτά μέλη, κάτι που διευκόλυνε τη συζήτηση και επιτάχυνε τη λήψη αποφάσεων». Εξάλλου η ευθύνη των τμημάτων της Προπαγάνδας και της Δημόσιας Ασφάλειας (που περιλαμβάνει τη Δικαιοσύνη) θα μεταβιβαστεί σε μέλη του οργάνου που βρίσκεται κάτω από τη Μόνιμη Επιτροπή, του Πολιτικού Γραφείου, ώστε να αποφευχθεί να γίνουν φέουδα στα χέρια αυτών που τις ελέγχουν. Οι σημερινοί υπεύθυνοι για τα τμήματα αυτά στη Μόνιμη Επιτροπή, οι Λι Σανγκσούν και Ζου Γιονγκκάνγκ, είναι αμφότεροι «οι λιγότερο δημοφιλείς» μεταξύ των κινέζων ηγετών, σύμφωνα με τον Ουίλι Λαμ.

Οι ελπίδες για αλλαγές τις οποίες δημιουργεί «η διαδοχή» που πρόκειται να πραγματοποιηθεί, υπήρχαν και το 2002, τη στιγμή της μεταβίβασης της εξουσίας ανάμεσα στον Τζιανγκ Ζεμίν, που είχε συνδεθεί με την καταστολή του κινήματος της Τιενανμέν το 1989, και το δίδυμο Χου Τζιντάο – Γουέν Τζιαμπάο, που επιχείρησε να περιορίσει τις ανισορροπίες της οικονομίας της αγοράς με περισσότερη κοινωνική δικαιοσύνη. Οι προσπάθειες οικοδόμησης ενός κράτους δικαίου διπλασιάστηκαν, όμως έχουν ως όριο το μονοπώλιο της εξουσίας που ασκείται από το Κόμμα επί της Δικαιοσύνης. Ετσι διώκονται οι κινέζοι δικηγόροι που στελεχώνουν το κίνημα υπεράσπισης των δικαιωμάτων.

Αυτή τη φορά, αυτό που επείγει και απασχολεί τους πάντες είναι οι πολιτικές μεταρρυθμίσεις. Ο Πρωθυπουργός Γουέν Τζιαμπάο το έχει δηλώσει με εντυπωσιακή σαφήνεια από το 2010. Η «πολιτική μεταρρύθμιση» είναι μια έκφραση που έχει ευτελιστεί στη γλώσσα του Κόμματος – σημαίνει συχνά διοικητικές μεταρρυθμίσεις -, αλλά υπονοεί επίσης έναν ελεγχόμενο εκδημοκρατισμό του καθεστώτος, μέσα στο πνεύμα των μεταρρυθμίσεων που ξεκίνησαν από τους ηγέτες της δεκαετίας του 1980, Χου Γιαομπάνγκ και Ζάο Ζιγιάνγκ, τις οποίες σταμάτησε η καταστολή του 1989.

«Ολα τα προβλήματα που έχουμε στην οικονομία οφείλονται στην καθυστέρηση του πολιτικού συστήματος», εκτιμά ο οικονομολόγος Μάο Γιουσί, γνωστός στην Κίνα για τα βιβλία του σχετικά με την οικονομία της αγοράς και τις θέσεις του υπέρ της πολιτικής φιλελευθεροποίησης. «Αυτή είναι η άποψη των περισσότερων ανθρώπων. Και πιστεύω συνεπώς πως αυτή τη στιγμή οι μεταρρυθμίσεις αρχίζουν να γίνονται αναπόφευκτες».