Η συγγραφέας που σφάζει με το βαμβάκι

Στο αθηναϊκό κοινό την πρωτοσύστησε ο Σταμάτης Φασουλής. Ηταν Χριστούγεννα του 1988 και ο Γιώργος Κωνσταντίνου έκανε έναν πραγματικό γύρο του θριάμβου στη σκηνή του θεάτρου Κάππα στην Κυψέλη. Το «Art», το ωριμότερο ίσως έργο της, έκλεινε τότε δύο χρόνια στις παρισινές σκηνές, της είχε χαρίσει ένα βραβείο Moliere και ένα Tony, ενώ μεταφραζόταν σε τριάντα διαφορετικές γλώσσες, δίνοντας έτσι στα γαλλικά την από καιρό χαμένη αίγλη τους.  

Με κριτικές που άγγιζαν το ντελίριο και εισπράξεις πρωτοφανείς, η Γιασμίνα Ρεζά δικαίως θεωρείται έκτοτε η μοναδική γυναίκα θεατρική συγγραφέας που κατάφερε άμα τη εμφανίσει να γίνει παγκόσμια σταρ και να εμπεδωθεί στον ανδροκρατούμενο κόσμο του σύγχρονου θεάτρου.

Φέτος, αν και κλείνει είκοσι πέντε χρόνια αδιάλειπτης παρουσίας στη δραματουργία, όλα δείχνουν ότι βρίσκεται ακόμη στην «πρώτη πράξη» του έργου της. Φαίνεται από τον τρόπο που εξήγησε στον «Observer» πώς αποφάσισε να γράψει το έργο «Ο θεός της σφαγής» όπου σφάζει με το βαμβάκι τους αστούς και το οποίο έγινε ταινία από τον Ρόμαν Πολάνσκι, με πρωταγωνίστριες την Κέιτ Γουίνσλετ και την Τζόντι Φόστερ, ενώ ανέβηκε και στην Αθήνα από την Κάτια Δανδουλάκη, σε σκηνοθεσία πάλι Σταμάτη Φασουλή.

Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΕΝΟΣ ΕΡΓΟΥ. Βρισκόμαστε στα τέλη του 2005, όταν ένας γερμανός σκηνοθέτης την πλησιάζει για να της ζητήσει να γράψει γι’ αυτόν. «Οχι, είμαι πολύ κουρασμένη αυτό το διάστημα. Δεν θέλω να το κάνω», ήταν η πρώτη της αντίδραση. Ξαφνικά όμως κάτι την έκανε να αλλάξει γνώμη. «Ο γιος μου είχε ένα μικρό μπλέξιμο εκείνη την εποχή», λέει η ίδια. «Ηταν δεκατριών- δεκατεσσάρων ετών και ένας φίλος του είχε καβγαδίσει με ένα άλλο παιδί από την παρέα. Επεσαν μερικές μπουνιές και ο φίλος του γιου μου έσπασε το δόντι του. Λίγες ημέρες αργότερα συνάντησα στον δρόμο τη μητέρα του παιδιού και τη ρώτησα αν ο γιος της ήταν καλύτερα, πώς πάει με το δόντι του και αν χειρουργήθηκε. “Το φαντάζεσαι;», μου λέει, “οι γονείς του παιδιού που τον χτύπησε δεν μου έκαναν ούτε ένα τηλεφώνημα”. Ηταν σαν ξαφνικό κλικ! Να ένα απίστευτο θέμα!».  

Αυτό που μόλις διαβάσατε παραπάνω μπορεί και να είναι μία από τις πολλές απαντήσεις για το πώς γράφεται ένα θεατρικό έργο, η πιο αυθόρμητη και η πιο κοντινή ίσως στις ανάγκες του σημερινού θεατή. Για τη Γιασμίνα Ρεζά οι αντιφάσεις της σύγχρονης κοινωνίας και η αστική υποκρισία είναι πηγή αστείρευτης έμπνευσης και ας θεωρείται από κάποιους σνομπ κριτικούς μια μπανάλ και μέτριας αξίας συγγραφέας, η οποία απευθύνεται αποκλειστικά σε καλοζωισμένους αστούς. Κάτι τέτοιο προσπάθησε να διευκρινίσει ο Κρίστοφερ Χάμπτον των «Los Angeles Times», όταν τη ρώτησε αν βάζει στα πρόσωπα των έργων της κάτι από τον εαυτό της. «Πάντα βάζω κάτι από τον εαυτό μου, όταν γράφω. Αποκαλύπτω την ψυχή μου και την κρύβω σε καθέναν από τους χαρακτήρες μου», ήταν η πληρωμένη απάντησή της. Το «δόγμα Ρεζά» κατάφερε πάντως να το αποσπάσει με τον σαφέστερο τρόπο η βρετανίδα δημοσιογράφος Ελίζαμπεθ Ντέι: «Δεν υπάρχει λόγος να γράφει κανείς θέατρο αν δεν είναι βατό», απάντησε η Γιασμίνα Ρεζά σε όσους παρεξηγούν τα γειωμένα θέματά της και το απογειωμένο χιούμορ της.

Η Γιασμίνα Ρεζά γεννήθηκε πριν από 52 χρόνια στο Παρίσι. Η μητέρα της ήταν βιολονίστρια εβραιο-ουγγρικής καταγωγής και ο πατέρας ένας εβραιο-ιρανός μηχανικός με ρωσικές ρίζες  του οποίου οι μακρινοί πρόγονοι είχαν εγκαταλείψει τη Μόσχα αμέσως μετά την επιβολή της Οκτωβριανής Επανάστασης.

Ξεκίνησε την ακαδημαϊκή της ζωή ως φοιτήτρια Ιστορίας και Κοινωνιολογίας στη Ναντέρ, γρήγορα όμως μετακόμισε στο Τμήμα  Θεατρικών Σπουδών του ίδιου πανεπιστημίου. Αγάπησε τον Σαίξπηρ, τον Τσέχοφ, τον Μπόρχες και τον Καβάφη, αλλά αυτό που κυρίως την κινητοποίησε να αφήσει την υποκριτική και να ριχτεί στο γράψιμο ήταν το λιμπρέτο του Ντα Πόντε για τον «Ντον Τζιοβάνι» του Μότσαρτ. Ο συνδυασμός του τραγικού με το κωμικό στοιχείο έκαναν τη νεαρή τότε ηθοποιό να δοκιμάσει την τύχη της στη δραματουργία και ο θρίαμβος ήρθε από το πρώτο κιόλας έργο, τις «Συζητήσεις μετά από μια κηδεία».

ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ. Ηταν τότε μόλις 27 ετών και είχε ήδη στο τσεπάκι της το βραβείο Μολιέρ (Moliere) για το καλύτερο έργο της χρονιάς, καθώς και μία υποψηφιότητα για το Moliere  μετάφρασης  για τη «Μεταμόρφωση» του Κάφκα, μια δουλειά που ανέλαβε σε συνεργασία με τον Ρόμαν Πολάνσκι. Στη μέχρι στιγμής συγκομιδή της συγκαταλέγονται δύο βραβεία Moliere, δύο Tony, δύο Laurence Olivier Award και ένα βραβείο Cesar καλύτερης διασκευής σεναρίου από κοινού με τον Πολάνσκι. Εργα της έχουν παιχτεί στις σημαντικότερες σκηνές του κόσμου, όπως το Royal Shakespeare Theater, το Βασιλικό Εθνικό Θέατρο, το Μπερλίνερ Ανσάμπλ, η βερολινέζικη Σαουμπίνε και το Μπουργκτεάτερ της Βιέννης. Εκτός από τον «Θεό της σφαγής», για τον κινηματογράφο διασκευάστηκε και το έργο της «Une piece espagnole», το οποίο βγήκε στις αίθουσες με τίτλο «Chicas» με πρωταγωνίστρια την Κάρμεν Μάουρα.

Για όλα αυτά, καθώς και για το πεζογραφικό της έργο, το οποίο κυκλοφορεί και στα ελληνικά, πρόκειται να μιλήσει την Τρίτη 23 Οκτωβρίου στις 7 το βράδυ στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών με τον δημοσιογράφο και συγγραφέα Γιώργο Αρχιμανδρίτη. Η συζήτηση θα είναι ανοικτή, με είσοδο ελεύθερη για το κοινό. Αν είστε έτοιμοι να εκτεθείτε στο κοφτερό χιούμορ και στη γοητεία της, μη διστάσετε ούτε στιγμή. Γνώμη μου πάντως είναι να μην μπείτε στον πειρασμό να τη ρωτήσετε αν αληθεύουν τα δημοσιεύματα του κίτρινου γαλλικού Τύπου ότι κάποτε υπέπεσε ακόμη και αυτή στη γοητεία του Ντομινίκ Στρος-Καν. Αλλά και να «υπέπεσε»,  θα υπέπεσε με τις λιγότερες δυνατές απώλειες.

Απεναντίας, βρίσκω ότι έχει μεγάλο, και όχι κατ’ ανάγκην κουτσομπολίστικο, ενδιαφέρον η συνάφειά της με τον Νικολά Σαρκοζί, τότε που τον ακολούθησε στην πρώτη προεκλογική του εκστρατεία και κατέγραψε την εμπειρία της σε ένα εξαιρετικό βιβλίο.  Ολα από τη ζωή είναι βγαλμένα αλλά και «όλα» να μην είναι, είναι πάντως τα καλύτερα.