[Ανάλυση] Ελληνοτουρκική φιλία, όπως Αραβική Ανοιξη

Τι σχέση έχουν η Αραβική Ανοιξη και η κρίση στη Συρία με την ελληνοτουρκική προσέγγιση και την επίλυση των «διαφορών» στο Αιγαίο; Και όμως, για τον Αχμέτ Νταβούτογλου έχουν. Και ας άρχισε η νέα προσπάθεια για την εξομάλυνση των ελληνοτουρκικών σχέσεων στα τέλη του 2009, δηλαδή πριν από την κατάρρευση των καθεστώτων στην ευρύτερη περιοχή…

Για τον τούρκο υπουργό Εξωτερικών, ο οποίος κάθεται στην απέναντι πλευρά του τραπεζιού γεμάτος αυτοπεποίθηση και αέρα νικητή, όλα συνδέονται μεταξύ τους. Δεν είναι τυχαίο που στην Αθήνα μίλησε για «ένα κοινό μέλλον σε μια κοινή γεωγραφία». Ούτε αρχίζει τυχαία τη συζήτησή του με έλληνες δημοσιογράφους εξηγώντας ότι η προσέγγιση της εξωτερικής του πολιτικής είναι… ολιστική.

«Αναρωτηθήκαμε: ποια Μέση Ανατολή θέλουμε; Ποιο είναι το όραμά μας για τη Μέση Ανατολή; Ετσι υποστηρίξαμε την Αραβική Ανοιξη», μας διηγήθηκε το μεσημέρι της Πέμπτης στην τουρκική πρεσβεία ο επικεφαλής της τουρκικής διπλωματίας. «Παρομοίως», συνέχισε, «έχουμε μια ολιστική προσέγγιση για τη σχέση μας με την Ελλάδα». «Το όραμά μας είναι να έχουμε ένα νέο ελληνοτουρκικό παράδειγμα, με μεγαλύτερη ολοκλήρωση μέσω της εμβάθυνσης των σχέσεων στην οικονομία, στις μεταφορές, στον τουρισμό, στον πολιτισμό. Θέλουμε να δούμε το εμπορικό μας ισοζύγιο να αυξάνεται. Θέλουμε να δούμε ελεύθερη κίνηση χρημάτων, εμπορευμάτων, πολιτισμού, δραστηριοτήτων», υπογραμμίζει με ενθουσιασμό και ο συνειρμός είναι αναπόφευκτος…

Θυμίζει κάτι σαν… Ηνωμένες Πολιτείες της νεο-οθωμανικής Τουρκίας, όραμα που ο εμπνευστής του δεν αρνείται. Απλώς το όραμα της ανασύστασης της αυτοκρατορίας έχει εκσυγχρονιστεί για να ταιριάζει με το πνεύμα της παγκοσμιοποίησης. Κεντρική θέση στη νοσταλγία για τα οθωμανικά μεγαλεία έχουν το δόγμα των «μηδενικών προβλημάτων» με τους γείτονες και η έννοια του «στρατηγικού βάθους» που γεωγραφικά και ιστορικά είχε η Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Κάπως έτσι, όταν Ελλάδα και Τουρκία φθάσουν στο ανώτατο σημείο ολοκλήρωσης (μέσω του εμπορίου και της συνεργασίας σε όλους τους τομείς «χαμηλής πολιτικής»), θα έχουν και κοινό συμφέρον (όπως είχαν και επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας δηλαδή). Τότε, «όλες αυτές οι δυσκολίες (σ.σ.: οι διαφορές) θα είναι λιγότερο σημαντικές και θα μπορέσουμε να λύσουμε όλα τα εκκρεμή ζητήματα», λέει με σιγουριά ο Νταβούτογλου. Εξάλλου, όλα είναι ζήτημα ανάγνωσης. Αυτή είναι η κοσμοθεωρία του.

Οχι, δεν πιστεύει ο ευφυής κύριος Νταβούτογλου ότι με την καλή θέληση και μερικές ανταλλαγές επαφών ή εμπορευμάτων τα προβλήματα θα λυθούν. Το δόγμα του, εξάλλου, έχει περισσότερη σχέση με την ιδεολογία και λιγότερη με τον πραγματισμό. Είναι το όχημα για να επικεντρωθεί η Τουρκία στη γειτονιά της και να διεκδικήσει ρόλο περιφερειακής δύναμης.

ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΑ. Το πρόβλημα με το δόγμα των «μηδενικών προβλημάτων» που εγκαινίασε ο ίδιος το 2009 είναι ότι στο όνομα της ιδεολογίας και των «αξιών» συχνά επιδιώκεται μια ακτιβιστική εξωτερική πολιτική που κυνηγά χίμαιρες. Οπως η επανενσωμάτωση της Βαλκανικής, της Μέσης Ανατολής και του Καυκάσου, παραγνωρίζοντας ότι οι γειτονικές χώρες μπορεί να σέβονται το όραμα του επικεφαλής της τουρκικής διπλωματίας, αλλά δυστυχώς έχουν τα δικά τους συμφέροντα να κυνηγήσουν. Και αυτά δεν ταυτίζονται πάντα με της Αγκυρας.

Τα όρια της στρατηγικής αυτής φαίνονται ήδη. Η περίπτωση της Συρίας έδωσε τη χαριστική βολή. Χρειάστηκαν δύο δεκαετίες για να επιτευχθεί η προσέγγιση της Αγκυρας με τη Δαμασκό (η προσπάθεια μάλιστα είχε επιστεγαστεί το 2009 με την υπογραφή 50 διμερών εμπορικών και άλλων συμφωνιών) και σήμερα οι γείτονες βρίσκονται στα πρόθυρα πολέμου.

Ο Νταβούτογλου, όμως, εξακολουθεί να υπερασπίζεται το δόγμα του με πάθος. Οπως εξηγεί, «ήθελα αλλαγή του ψυχολογικού παραδείγματος. Ηθελα να αλλάξει η εδραιωμένη στο παρελθόν αντίληψη ότι όλοι, οι Αρμένιοι, οι Ελληνες, είναι εχθροί μας, κάτι που ήταν ένα τεράστιο ιστορικό βάρος πάνω μας. Ηθελα να αλλάξει η αντίληψη ότι η Τουρκία είναι περικυκλωμένη μόνο από εχθρούς». Οσο για τη Συρία, «στηρίξαμε την αντιπολίτευση», λέει, «επειδή ο λαός απαιτούσε τα ίδια πράγματα που εμείς είχαμε υποσχεθεί στον λαό μας. Ο ολοκληρωτισμός του Ασαντ φταίει. Δεν απέτυχε το δόγμα μου».

Το μόνο βέβαιο είναι ότι ο Ταγίπ Ερντογάν είναι ένας πραγματιστής πολιτικός. Οταν αντιληφθεί ότι το πολιτικό του μέλλον κινδυνεύει, δεν θα διστάσει να κάνει στροφή 180 μοιρών. Ο θεωρητικός κύριος Νταβούτογλου όμως;