Η τέχνη κάνει ρουά ματ

Βαλσαμωμένοι σκίουροι εναντίον βατράχων. Μπουκάλια κέτσαπ εναντίον αναπτήρων και ερπετοειδή εγκλωβισμένα σε ήλεκτρο εναντίον εντόμων. Είναι οι πρωταγωνιστές μιας ξεχωριστής παρτίδας σκακιού, όπου τον πρώτο ρόλο δεν έχει η στρατηγική αλλά η τέχνη. Κι αυτό διότι η σκακιέρα μπορεί να είναι καμωμένη ακόμη και από δρυ 5.000 ετών, αλλά τα πιόνια δεν «παίζονται» καθώς δεν είναι ούτε μεταλλικά ούτε κοκάλινα, αλλά όπως τα εμπνεύστηκαν 16 κορυφαία ονόματα της διεθνούς εικαστικής σκηνής και παρουσιάζονται στην γκαλερί του μεγαλοσυλλέκτη Τσαρλς Σάατσι στο Λονδίνο.

«Από τη στενότατη επαφή που έχω τόσο με καλλιτέχνες όσο και με σκακιστές κατέληξα στο συμπέρασμα πως ενώ δεν είναι όλοι οι καλλιτέχνες σκακιστές, όλοι οι σκακιστές είναι καλλιτέχνες», έλεγε το 1952 ο καλλιτέχνης που έπαιξε καταλυτικό ρόλο στη διαμόρφωση της σύγχρονης τέχνης Μαρσέλ Ντισάν και ο οποίος ήταν σπουδαίος σκακιστής και ένας από τους πρώτους που ύστερα από παραγγελία του λονδρέζου γκαλερίστα Τζουλιέν Λεβί, στα μέσα της δεκαετίας του ’40, κατασκεύασε μια σκακιέρα -έργο τέχνης, όπως και οι Μαξ Ερνστ και Αλεξάντερ Καλντέρ.

Σήμερα – σχεδόν επτά δεκαετίες αργότερα – η αφρόκρεμα της σύγχρονης τέχνης δέχεται μια ανάλογη παραγγελία από την εταιρεία που προωθεί την παραγωγή έργων τέχνης RS&A. Και ο Ντέμιαν Χερστ, ο Πολ ΜακΚάρθι, η Γιαγόι Κουσάμα, ο Μαουρίτσιο Κατελάν και οι αδελφοί Τσάπμαν μπαίνουν στο εργαστήριό τους με αντίπαλο ένα από τα δημοφιλέστερα παιχνίδια παγκοσμίως, με ρίζες που εκτιμάται ότι φτάνουν στην Ινδία του 7ου αι.

Ο Ντέμιαν Χερστ λοιπόν έφτιαξε με καλούπια σε ασήμι και γυαλί αντίγραφα μπουκαλιών φαρμακείου και τα άπλωσε πάνω στα ασπρόμαυρα τετράγωνα αντί για πιόνια. Ο Πολ ΜακΚάρθι – φανατικός σκακιστής – έβαλε πάνω στη σκακιέρα ό,τι βρήκε στην κουζίνα του: από τον μύλο του καφέ έως τον αναπτήρα του.

Με τα χρόνια το πρότζεκτ άρχισε να διευρύνεται. Περισσότεροι καλλιτέχνες αποδέχονταν την πρόκληση και η έκθεση τους ταξίδευε ανά τον κόσμο. Σε κάποιες περιπτώσεις παρουσιάζονταν παλαιότερες εικαστικές δημιουργίες με διάσημες υπογραφές μαζί με καινούργιες και κοινό παρανομαστή το σκάκι. Το αποτέλεσμα ήταν να σχηματίζονται ουρές για να δει κάποιος στον ίδιο χώρο τη σκακιέρα της Γιόκο Ονο με εκείνην της Ρέιτσελ Γουάιτρεντ, η οποία είναι εμπνευσμένη από τα κουκλόσπιτα. Η στάση της έκθεσης στη Μόσχα, δε, προκάλεσε τον ενθουσιασμό του διάσημου ρώσου σκακιστή Γκάρι Κασπάροφ, που εξέφρασε την επιθυμία να παίξει μια παρτίδα με κάποια εξ αυτών.

Τώρα, για πρώτη φορά, και οι 15 πρωτότυπες σκακιέρες που σχεδιάστηκαν από το 2003 έως σήμερα παρουσιάζονται στον ίδιο χώρο έχοντας έναν ξεχωριστό καλεσμένο, το τελευταίο έργο του εικαστικού διδύμου Τιμ Νομπλ και Σου Γουέμπστερ το οποίο αποτελεί παραγγελία του μαικήνα Τσαρλς Σάατσι. Το εικαστικό ζευγάρι άφησε για λίγο τη σκιά ως πρώτη ύλη για τα έργα του και έφτιαξε τη δική του σκακιέρα, την οποία σκάλισε στον κορμό ενός δένδρου και χρησιμοποίησε μπρούντζινα πιόνια, εμπνευσμένα από την πλούσια συλλογή βαλσαμωμένων ζώων που διαθέτει, δίνοντας στους σκίουρους τους ρόλους του βασιλιά και της βασίλισσας και μετατρέποντας τους βατράχους σε πιόνια.