Η ανατομία ενός κινήματος

Πριν από έναν χρόνο χιλιάδες άνθρωποι συγκεντρώνονταν καθημερινά στη Γουόλ Στριτ, σε μια κινητοποίηση η οποία οδήγησε σε ένα κύμα παγκόσμιας διαμαρτυρίας κατά του καπιταλισμού. Σε ποιο σημείο βρίσκεται όμως σήμερα το κίνημα Καταλάβατε τη Γουόλ Στριτ, αυτή η κινητοποίηση που είχε περισσότερο τη μορφή κοινωνικού δικτύου παρά κοινωνικού κινήματος;

Πολλοί είναι απογοητευμένοι, λένε πως το κίνημα μοιάζει να έχει λαχανιάσει. Αλλοι πάλι προσπαθούν να τους παρηγορήσουν. Οπως η συγγραφέας Μαρίνα Σίτριν που στο μπλογκ της δηλώνει «συγγραφέας, νομικός, δασκάλα, οργανώτρια, ακτιβίστρια και ονειροπόλα». Η επιτυχία, εξηγεί, δεν αποτυπώνεται μόνο στο Ιντερνετ ή στα μέσα ενημέρωσης. Μετριέται επίσης με τον πολλαπλασιασμό των μικρών κινημάτων σε ολόκληρη τη χώρα – για παράδειγμα, το κίνημα αυτών που αρνούνται να αποπληρώσουν δάνεια με απαγορευτικά επιτόκια, το κίνημα αυτών που αντιτάσσονται στις εξώσεις κ.λπ. Τα κινήματα αυτά εμπνέονται από το Occupy, ακόμη κι όταν οι πρωταγωνιστές τους δεν το συνειδητοποιούν. Και οι ακτιβιστές που είχαν κινητοποιηθεί πριν από έναν χρόνο, προσπαθούν τώρα να βρουν τον δρόμο τους. Για τη Σίτριν, το κίνημα πρέπει να διακόψει κάθε σχέση «με τους ανθρώπους αυτούς που θέλουν να μας λένε τι να κάνουμε και πώς να το κάνουμε: δεν είναι μόνον οι κυβερνήσεις και οι πολιτικοί, αλλά επίσης τα κόμματα της Αριστεράς, οι δημοσιογράφοι, οι πανεπιστημιακοί…»

Το κίνημα κινδυνεύει να αποκτήσει τη νοοτροπία του πολιορκημένου και είναι στην πραγματικότητα διχασμένο, γράφει ο Σιλβέν Σιπέλ στη γαλλική «Μοντ». Στην «Πλατεία της Ελευθερίας», όπως είχε μετονομαστεί πριν από έναν χρόνο το Πάρκο Ζουκότι στο Μανχάταν, το οποίο είχε καταληφθεί τότε επί δύο μήνες, ο αριθμός αυτών που συγκεντρώθηκαν την περασμένη Δευτέρα 17 Σεπτεμβρίου, ημέρα της πρώτης επετείου του κινήματος, δεν ξεπέρασε τις 2.000. Η απόπειρα των ακτιβιστών να διαταράξουν τη συνεδρίαση του Χρηματιστηρίου δεν ευοδώθηκε. Η αστυνομία συνέλαβε 180 ανθρώπους χωρίς να σημειωθούν συγκρούσεις και γρήγορα τους απελευθέρωσε.

Από τη μια πλευρά είναι αυτοί που θέλουν να κάνουν το Καταλάβατε τη Γουόλ Στριτ έναν πόλο συσπείρωσης εναντίον των ανισοτήτων και «του 1%» των πολύ πλούσιων που κατέχουν τα πάντα, αυτής της νέας αριστοκρατίας η οποία επωφελείται από τον εκφυλισμό της δημοκρατίας από το χρήμα. Αλλωστε, υπογραμμίζουν, η κινητοποίηση είχε εξαρχής πρωταρχικό στόχο να καταγγείλει τις παρεκκλίσεις της αμερικανικής δημοκρατίας που αφήνει τον πλούτο στα χέρια μιας μικρής ελίτ σε βάρος του λαού – δηλαδή «του 99%». Από την άλλη πλευρά είναι αυτοί για τους οποίους προέχει η επινόηση «νέων μορφών» της κοινωνικής ζωής. Αυτή η δεύτερη τάση φαίνεται ότι έχει κερδίσει. «Δεν είμαστε κόμμα ούτε συνδικάτο, ούτε οργάνωση ούτε καν ένα κίνημα», λέει ο 37χρονος Αμίν Χουσάιν, ο οποίος πριν από τρία χρόνια εγκατέλειψε τη ζωή τού δικηγόρου εταιρειών για να αρχίσει μια καλλιτεχνική δραστηριότητα και στρατεύθηκε με ενθουσιασμό στο Occupy. Κάποιοι, όπως ο Μαρκ Γκρέιφ, βοηθός καθηγητής στο New School University της Νέας Υόρκης ο οποίος συνεργάστηκε πέρυσι στην έκδοση της «Occupy! Gazette», της εφημερίδας του κινήματος, πιστεύουν πως έναν χρόνο μετά πρέπει να παραδεχθούμε ότι το κίνημα Occupy απέτυχε στους περισσότερους στόχους του. Υπήρξε ωστόσο, μια σημαντική νίκη: οι ανισότητες, που ήταν ώς τότε ένα θέμα ταμπού, αποτελούν πλέον πραγματικό θέμα συζήτησης. Ο Αντριάνο Σόφρι συμφωνεί από τις στήλες της ιταλικής «Ρεπούμπλικα». Οπως επιβεβαιώνει το σύνθημα «Ο Ρομπέν των Δασών είχε δίκιο», γράφει, παρέμεινε η ιδέα πως η υφιστάμενη κολοσσιαία ανισότητα είναι αφόρητη και πως αυτός είναι ένας καλός λόγος για να προωθηθεί μια αλλαγή σχεδόν στα πάντα. Και δεν μιλάμε για κατάργηση των ανισοτήτων, υπογραμμίζει, αλλά για άμβλυνσή τους. Ο δρόμος είναι ακόμη πολύ μακρύς. Πρόσφατα ανακοινώθηκε πως από τον Ιανουάριο ώς τον Απρίλιο του 2012, η περιουσία των 40 πλουσιότερων ανθρώπων στον κόσμο αυξήθηκε κατά 95 δισεκατομμύρια δολάρια…

Αν δεν είχαν υπάρξει οι επεμβάσεις της Αστυνομίας εναντίον των καταληψιών του Occupy, οι καταλήψεις θα είχαν άραγε συνεχιστεί; Η αλήθεια είναι πως πριν ακόμη εκδιωχθούν από το Ζουκότι Παρκ οι καταληψίες αντιμετώπιζαν προβλήματα με τον θόρυβο και την υγιεινή, ενώ είχε γίνει πολύ δύσκολο να παίρνουν αποφάσεις. Από την άλλη, «η Αστυνομία είχε λευκή επιταγή να κάνει ό,τι ήθελε και έδρασε για τα συμφέροντα των δημάρχων και της Εσωτερικής Ασφάλειας, πηγαίνοντας και διαλύοντας τις καταλήψεις και μη επιτρέποντας στους καταληψίες να επιστρέψουν», λέει ο Λόγκαν Πράις, ένας από τους οργανωτές του κινήματος, στον βρετανικό «Ιντιπέντεντ». «Εδώ στη Νέα Υόρκη έχει γίνει φυσιολογικό κάθε φορά που κάποιος προσπαθεί να διαμαρτυρηθεί η Αστυνομία να αντιδρά βίαια. Στην πραγματικότητα το δικαίωμα του συνέρχεσθαι έχει ανασταλεί στη Νέα Υόρκη».

Εναν χρόνο μετά την εμφάνισή του, το κίνημα έχει χάσει σίγουρα πολλή από την ορμή του. Βρίσκει πλέον μεγαλύτερη απήχηση στα κοινωνικά περιθώρια παρά στην καρδιά των θυμάτων των ανισοτήτων. Μένουν όμως δύο έννοιες οι οποίες κατάφεραν να επιβληθούν: η λέξη «occupy», «καταλάβετε», που συνασπίζει χιλιάδες μικρά κινήματα στον κόσμο, καθώς το κίνημα δεν εξαφανίσθηκε, εκατοντάδες άνθρωποι σε όλη τη Νέα Υόρκη και χιλιάδες σε όλη την Αμερική και στην Ευρώπη εξακολουθούν να είναι προσηλωμένοι στο κίνημα Occupy• και η έννοια του «1%» του πληθυσμού, που αποτελεί την ενσάρκωση του καπιταλιστικού κακού. Μένει επίσης η δύναμη της φαντασίας. Το έδειξε εκείνο το σύνθημα που ήταν γραμμένο την περασμένη Δευτέρα σε ένα πανό στη Γουόλ Στριτ: «Ο καλύτερος κόσμος είναι ήδη εδώ, απλώς είναι κακά ανακατανεμημένος».