Μαύρο χρήμα στους πάγκους της λαϊκής

Αυτή τη φορά οι μετανάστες δεν ξετύλιξαν τα δισάκια του παρεμπορίου στις παρυφές του πανηγυριού στα Σπάτα. Μια κλούβα των ΜΑΤ στάθμευε στο κεφάλι του παζαριού. Ανδρες της Ομάδας Πρόληψης και Καταστολής Εγκλήματος, φορώντας αλεξίσφαιρα, περιδιάβαιναν τους πάγκους. Δημοτικοί αστυνομικοί μιλούσαν σε ασυρμάτους. Το ζευγαράκι των Ελλήνων κινήθηκε ανάμεσά τους. Σε δύο ξύλινα κουτιά κουβαλούσε χειροποίητα κοσμήματα. Πλησίασε κάποιον ασπρομάλλη. «Δεν μας αφήνουν να στήσουμε. Δεν έχουμε ταμειακή», του είπε ο νεαρός. «Δύο μέτρα, 75 ευρώ», ψιθύρισε εκείνος και τους βόλεψε κοντά του. «Κάτσε εδώ. Οταν σου λέει ο πρόεδρος ότι σε καλύπτει μη σε νοιάζει», είπε.

Ηταν ο Ελευθέριος Γαβαλάς, 75 ετών, ένας από τους πιο παλιούς πλανόδιους. Πρόεδρος του Πανελληνίου Συνδέσμου Μικρεμπόρων από το 1970. Αν και μηχανικός ανελκυστήρων στα νιάτα του, κατέληξε νομάς στους δρόμους της Ελλάδας. Το πρωί της Πέμπτης, 13 Σεπτεμβρίου, καθώς έστηνε το πανηγύρι του Σταυρού στα Σπάτα, ζητούσε από τους εμπόρους αποδείξεις από τις ταμειακές μηχανές τους για να διαπιστώσει ότι βρίσκονταν εκεί νόμιμα. «Εδιωξα τουλάχιστον 30 άτομα. Ηθελαν να χωθούν εδώ χωρίς τιμολόγια και άδειες», λέει. Το βράδυ, όμως, κάλυπτε άλλους που είχαν φτιάξει τη γωνιά τους παράνομα. Hταν, όπως είπε, «φίλοι».

«Ολα είναι παράνομα στα παζάρια. Ακόμα και ο έλεγχος που γίνεται δεν είναι σωστός. Με μια ταμειακή μηχανή μπορείς να καλύψεις πέντε πάγκους. Είναι άδικο» μου είπε τη νύχτα, όταν παρατήρησα ότι παρά τον πρωινό του έλεγχο αρκετοί συνάδελφοί του δεν έκοβαν αποδείξεις.

Κάποιος δεν είχε βγάλει καν την ταμειακή από το φθαρμένο κουτί αθλητικών παπουτσιών όπου τη φυλούσε το πρωί. Σε άλλον πάγκο με λογοτεχνικά βιβλία δεν υπήρχε ταμειακή. Οι δημοτικοί αστυνομικοί έδωσαν στον έμπορο διορία δέκα λεπτών για να την τοποθετήσει ή να μαζέψει την πραμάτεια του. Μέχρι να εμφανιστεί το αφεντικό με την ταμειακή ο υπάλληλός του στον πάγκο συνέχισε να πουλάει βιβλία χωρίς αποδείξεις. Το ίδιο έκανε άλλος ένας έμπορος απέναντί του. Πουλούσε 5 ευρώ το σετ εσωρούχων. Επαιρνε τα χρήματα, έδινε τα ρέστα από μια πλαστική σακούλα, έβαζε στην τσέπη του τις εισπράξεις.

ΚΛΗΡΩΣΗ ΜΕ ΑΦΜ. Για να αποκτήσει κάποιος θέση σε πανηγύρι οφείλει να έχει ΑΦΜ, να πραγματοποιήσει έναρξη επιτηδεύματος, να φέρει τιμολόγια αγοράς και να κόβει αποδείξεις στους πελάτες. Υποβάλλει τα χαρτιά του στον εκάστοτε δήμο- διοργανωτή και μπαίνει σε κλήρωση για να εξασφαλίσει θέση, την οποία πληρώνει με το μέτρο (με τους νόμους 2323/1995 και 3377/2005 η αρμοδιότητα της χορήγησης αδειών πέρασε στους ΟΤΑ).

Αυτά ισχύουν στη θεωρία. Στην πράξη ανατρέπονται, σύμφωνα με τον κ. Γαβαλά. «Κανονικά θα άφηνα να γίνει κλήρωση, αλλά οι δήμοι έχουν δικό τους μπαϊράκι. Μου δίνουν μαζικά τις άδειες γιατί τους εξυπηρετεί να παίρνουν τα λεφτά μπροστά», λέει. «Δεν με πειράζει να πληρώσω. Ξέρω 100% ότι θα πουληθούν οι θέσεις».

Το βράδυ της Πέμπτης, μαζί με το ζευγαράκι βόλεψε σε άλλα δύο μέτρα που περίσσευαν μια οικογένεια τσιγγάνων.

Τύπωναν φωτογραφίες της στιγμής σε κούπες. Και εκείνοι χωρίς ταμειακή. Στο κέντρο του δρόμου ένας νεαρός είχε ανοίξει δικό του βαλιτσάκι με χειροποίητα κοσμήματα. Φυσικά χωρίς αποδείξεις. Υπήρχε όμως κάλυψη. Στις 100 θέσεις, όπως εξήγησε ο κ. Γαβαλάς, αντιστοιχούσαν 60 ταμειακές. Κάποιοι πάγκοι λειτουργούσαν σαν… πολυκαταστήματα. Μοιράζονταν τις ταμειακές στη θέα των ελεγκτών. «Οταν ελέγχουν κοιτούν τη μηχανή. Δεν ασχολούνται όμως με το άτομο. Δεν κοιτούν αν είναι αυτός που φαίνεται στις αποδείξεις», λέει ο Γαβαλάς.

Στα πανηγύρια της περασμένης εβδομάδας δεν ήταν όλοι οι έλεγχοι άκαρποι. Ενας πλανόδιος πωλητής μουσταλευριάς μάζεψε βιαστικά τα πλαστικά πιατάκια του και εξαφανίστηκε από το πανηγύρι των Σπάτων έπειτα από υπόδειξη των δημοτικών αστυνομικών. Δεν είχε άδεια. Την ίδια ημέρα, σε άλλο πανηγύρι στην Αγία Παρασκευή, ένας γενειοφόρος που παρίστανε τον αγιορείτη μοναχό έξω από εκκλησία δίπλωσε το τραπεζάκι του με τα κομποσκοίνια και ακολούθησε τους αστυνομικούς.

Στις αρχές του Σεπτεμβρίου τα μεικτά κλιμάκια του υπουργείου Ανάπτυξης και της Αστυνομίας εντόπισαν αρκετούς παραβάτες (χωρίς τιμολόγια, άδειες ή ταμειακές μηχανές) στο πανηγύρι της Αγίας Ελεούσας, στην Καλλιθέα. «Είμαστε εδώ για να εξασφαλίσουμε ότι θα πληρώνονται οι φόροι, ώστε να μη χρειάζεται να προβαίνουμε σε άλλου είδους μειώσεις», είχε δηλώσει τότε ο γενικός γραμματέας Εμπορίου Στέφανος Κομνηνός, ο οποίος συνόδευε τους ελεγκτές.

Δεν είναι όλοι οι μικροπωλητές παράνομοι. Ούτε τα ποσά που κερδίζουν – και κάποιοι δεν δηλώνουν – ιδιαίτερα υψηλά. Τη δεκαετία του 1990 μπορεί σε μία ημέρα να έκαναν τζίρο μέχρι και ένα εκατομμύριο δραχμές. Σήμερα οι περισσότεροι είναι ευχαριστημένοι αν βγάλουν μερικές εκατοντάδες ευρώ. Ωστόσο το μέγεθος της απάτης – από όσους διαπράττεται – δεν αναιρεί την παρανομία. «Υπάρχει βρωμιά σε όλα και δεν θα υπάρχει στο πεζοδρόμιο; Τι περίμενες;» λέει ο πρόεδρος του Πανελληνίου Συνδέσμου Μικρεμπόρων.