€28 δισ. έκρυψαν από την Εφορία οι ελεύθεροι επαγγελματίες

Μπορεί ένας ελεύθερος επαγγελματίας να έχει μηνιαία έσοδα 1.479 ευρώ και να πληρώνει για δόσεις στις τράπεζες 1.701 ευρώ τον μήνα; Θεωρητικά για κάποιους μήνες θα μπορούσε να το κάνει, υπό την έννοια ότι κάτι στράβωσε στις δουλειές του, έπεσαν τα μηνιαία έσοδα και χρησιμοποιεί αποταμιεύσεις παλαιότερων ετών για να καλύψει τις υποχρεώσεις του.

Οταν όμως δεν πρόκειται για κάτι που απλώς έτυχε να συμβεί κάποιους μήνες, αλλά προκύπτει από την ενδελεχή έρευνα των μηνιαίων τοκοχρεολυτικών του δόσεων στις τράπεζες σε συνδυασμό με τα επισήμως δηλωθέντα εισοδήματά του στην Εφορία και η έρευνα εκτείνεται σε βάθος οκταετίας, είναι προφανές ότι κάτι δεν πάει καλά…

Την ερευνητική αυτή πρακτική ακολούθησαν τρεις καθηγητές από το Πολυτεχνικό Ινστιτούτο της Βιρτζίνια και το Πανεπιστήμιο του Σικάγου, οι Νικόλαος Αρβανίτης, Αντέρ Μορς και Μαργαρίτα Τσούτσουρα.

Απευθύνθηκαν σε μία από τις μεγαλύτερες ελληνικές τράπεζες και συνέλεξαν στοιχεία σχετικά με τις αιτήσεις δανείων που υπεβλήθησαν, τα εγκεκριμένα δάνεια αλλά και τις μηνιαίες τοκοχρεολυτικές δόσεις για στεγαστικά δάνεια, πιστωτικές κάρτες, υπερανάληψη μετρητών και αναχρηματοδοτήσεις δανείων για την περίοδο 2003 – 2010. Ελαβαν παράλληλα όλα τα στοιχεία που αξιολογούν οι τράπεζες προκειμένου να απορρίψουν ή να εγκρίνουν μια αίτηση δανείου, τα οποία αφορούν μεταξύ των άλλων τα δηλωθέντα εισοδήματα στην Εφορία, το επάγγελμα, την ηλικία, την οικογενειακή κατάσταση και τον τόπο κατοικίας. Αξιολόγησαν επίσης την πρακτική των τραπεζών τα χρόνια εκείνα, να μην εγκρίνουν δάνειο αν οι μηνιαίες δόσεις υπερέβαιναν το 30%-40% του πραγματικού εισοδήματος του δανειολήπτη.

Επειτα από επιστημονική μελέτη κατέληξαν σε εντυπωσιακά ευρήματα:

Το 2009, οι ελεύθεροι επαγγελματίες στην Ελλάδα απέκρυψαν από την Εφορία συνολικά εισοδήματα 28 δισ. ευρώ, η φορολόγηση των οποίων με τον ανώτερο συντελεστή 40% θα απέδιδε στο Δημόσιο συνολικά έσοδα 11,2 δισ. ευρώ ή κάτι λιγότερο από το πακέτο μέτρων που αναζητεί σήμερα η κυβέρνηση.

ΣΕ ΔΟΣΕΙΣ ΤΟ ΕΙΣΟΔΗΜΑ. Λογιστές και οικονομολόγοι, έμποροι, δικηγόροι, ξενοδόχοι και εστιάτορες, δικηγόροι και γιατροί εμφανίζονται στην κορυφή του καταλόγου της έρευνας να πληρώνουν στην τράπεζα παραπάνω από το 100% των μηνιαίων εισοδημάτων τους προκειμένου να καλύψουν τις δόσεις των δανείων τους.

Συνολικά οι ελεύθεροι επαγγελματίες – σύμφωνα με την έρευνα – δαπανούν κάθε μήνα το 82% των δηλωθέντων εισοδημάτων τους προκειμένου να πληρώσουν τις δόσεις τους στις τράπεζες.

Αναλύοντας τα δεδομένα, οι ερευνητές καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι το μέσο εισόδημα που έκρυψαν το 2009 οι γιατροί από την Εφορία ανήλθε σε 29.343 ευρώ, στη δεύτερη θέση της κλίμακας φοροδιαφυγής ακολουθούν οι μηχανικοί με απόκρυψη εισοδήματος 28.925 ευρώ, στην τρίτη θέση κατατάσσονται οι εκπαιδευτικοί, ενώ σε υψηλότατα επίπεδα κινείται η φοροδιαφυγή στους κλάδους λογιστών, οικονομολόγων (24.573 ευρώ) και δικηγόρων (24.032 ευρώ).

Πολύ ψηλά στη σχετική λίστα βρίσκονται επίσης οι επαγγελματίες των μέσων μαζικής ενημέρωσης και οι καλλιτέχνες (με τη μέση ετήσια απόκρυψη εισοδήματος στα 18.360 ευρώ), καθώς και οι ελεύθεροι επαγγελματίες στους κλάδους των ξενοδοχείων και των εστιατορίων (15.884 ευρώ).

Κατά μέσο όρο, εκτιμούν οι ερευνητές, το πραγματικό εισόδημα ενός ελεύθερου επαγγελματία στην Ελλάδα είναι 1,92 φορές υψηλότερο από το δηλωθέν στην Εφορία. Οπως τονίστηκε κατά τη διάρκεια παρουσίασης της έρευνας, πρόκειται για «συντηρητικές εκτιμήσεις», δεδομένου ότι αφορούν ενδείξεις και όχι απόλυτα στοιχεία.

Αθροίζοντας όλα τα επιμέρους στοιχεία απόκρυψης εισοδημάτων, πάντως, οι ερευνητές καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι το 2009 οι ελεύθεροι επαγγελματίες δεν δήλωσαν στην Εφορία 28 δισ. ευρώ. Αν αυτά τα εισοδήματα φορολογούνταν με τον ανώτατο συντελεστή 40%, τότε θα κάλυπταν σχεδόν το ένα τρίτο του δημοσιονομικού ελλείμματος του 2009 (ή 48% του ελλείμματος του 2008).

Ο ΧΑΡΤΗΣ. Οι ερευνητές επιχείρησαν στη συνέχεια να αποτυπώσουν τα ευρήματά τους στον χάρτη της Ελλάδας. Δεν ήταν δύσκολο, δεδομένου ότι τα τραπεζικά στοιχεία για τους ελεύθερους επαγγελματίες συνοδεύονταν από τους ταχυδρομικούς κώδικες που προδίδουν τον τόπο κατοικίας των δανειοληπτών. Εφαρμόζοντας τα αποτελέσματα της έρευνας στον χάρτη, προκύπτει ότι το μεγαλύτερο ποσοστό φοροδιαφυγής εντοπίζεται σε Αττική, Πελοπόννησο και Κρήτη. Ιδιαίτερη μνεία κάνουν οι ερευνητές στον Νομό Λαρίσης όπου επίσης η φοροδιαφυγή φαίνεται να χτυπά κόκκινο. Στην έρευνα επισημαίνεται μάλιστα ότι, σύμφωνα με δημοσιεύματα, στην περιοχή της Λάρισας κυκλοφορούν οι περισσότερες αναλογικά Porsche Cayenne στην Ευρώπη.

Η ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ. Σημαντικά στοιχεία θεωρούν οι ερευνητές τον προκαταρκτικό έλεγχο, την απειλή ελέγχου αλλά και τα απαιτούμενα παραστατικά ανά επαγγελματική ομάδα. Για παράδειγμα, αναφέρουν, γιατροί και φαρμακοποιοί μπορεί να πωλούν υπηρεσίες και προϊόντα σε τελικούς καταναλωτές οι οποίοι μπορεί να μην απαιτούν αποδείξεις, οι φαρμακοποιοί όμως δυσκολεύονται περισσότερο να φοροδιαφύγουν σε σχέση με τους γιατρούς δεδομένου ότι έχουν παραστατικά για την αγορά των φαρμάκων που πωλούν. Οι γιατροί αντίθετα παρέχουν υπηρεσίες, οι οποίες δεν καταγράφονται στο χαρτί και εύκολα η παροχή των υπηρεσιών τους μπορεί να εξαφανιστεί με τη μη έκδοση αποδείξεων.

Δεν είναι τυχαίο, συμπεραίνουν οι ερευνητές, ότι γιατροί, δικηγόροι, καθηγητές, λογιστές και οικονομολόγοι, επαγγελματικές ομάδες που χαρακτηρίζονται από περιορισμένο αριθμό παραστατικών «αγοράς» πριν από την πώληση των υπηρεσιών τους, φιγουράρουν στις πρώτες θέσεις της κλίμακας φοροδιαφυγής.

ΜΕΤΡΑ. Τέλος, οι επιστήμονες προτείνουν τη λήψη μέτρων για την πάταξη της φοροδιαφυγής, μεταξύ των οποίων η πραγματοποίηση στοχευμένων ελέγχων σε περιοχές και ομάδες επαγγελμάτων με υψηλή φοροδιαφυγή και η θέσπιση τεκμαρτού φόρου στους ελεύθερους επαγγελματίες.

Η έρευνα παρουσιάστηκε χθες σε εκδήλωση του Οικονομικού Επιμελητηρίου. Προλογίζοντας την εκδήλωση, ο πρόεδρος του Οικονομικού Επιμελητηρίου Πελοπίδας Καλλίρης δήλωσε ότι μελέτες όπως αυτή αποτελούν πολύτιμα εργαλεία για να κατανοήσουμε και να καταπολεμήσουμε το φαινόμενο της φοροδιαφυγής. Πρόσθεσε ότι απαιτείται η καλλιέργεια φορολογικής συνείδησης από τα μαθητικά ακόμη χρόνια των πολιτών.