Η ελευθερία του λόγου στο κόσκινο της Σίλικον Βάλεϊ

Μήπως αντιστρέφονται οι όροι της λογοκρισίας; Από την ουτοπία του Διαδικτύου, το οποίο υποσχόταν την κατάρριψη ή μάλλον το ξεπέρασμα των όποιων περιορισμών επέβαλλαν στην ελεύθερη κυκλοφορία της πληροφορίας και της γνώσης δικτάτορες και πάσης φύσεως καταπιεστικά καθεστώτα, καταλήγουμε σήμερα στην ανησυχητική πραγματικότητα όπου η ελευθερία του λόγου καθορίζεται με βάση μια «μεταβλητή γεωμετρία», η οποία εφαρμόζεται επιλεκτικά σε μερικές μόνο χώρες. Μόνο που πλέον οι λογοκριτές δεν είναι οι όποιες κυβερνήσεις, αλλά το YouTube, η Google, το twitter και το facebook ή αλλιώς οι κυρίαρχοι της Σίλικον Βάλεϊ.

Η πρόσφατη, προσβλητική για τον Μωάμεθ, ταινία που προκάλεσε κύμα οργισμένων αντιδράσεων στον μουσουλμανικό κόσμο αποτελεί το πιο ακραίο και παράλληλα πολλοστό παράδειγμα ενός ζητήματος που είναι από καιρό γνωστό: την αδυναμία εφαρμογής στον κόσμο της ψηφιακής και παγκοσμιοποιημένης επικοινωνίας μιας κοινής, καθολικής και απόλυτης ιδέας της ελευθερίας του λόγου, η οποία θα είναι η ίδια σε οποιαδήποτε χώρα του κόσμου. Οταν πριν από μερικές ημέρες ο Λευκός Οίκος ζήτησε από την Google να αποσύρει την επίμαχη ταινία από το YouTube, η εταιρεία απέρριψε το αίτημα καθώς η προσβολή θρησκευτικών αξιών δεν κρίθηκε άξια λογοκρισίας. Περιορίστηκε μόνο στο να εμποδίσει την πρόσβαση στην ταινία στη Λιβύη, στην Αίγυπτο, στην Ινδία και στο Πακιστάν, επειδή παραβιάζονται τοπικοί νόμοι.

Την ίδια στρατηγική φαίνεται να ακολουθεί και το facebook, το οποίο έχει ήδη υιοθετήσει κάποια περιοριστικά μέτρα, ενώ το twitter εφαρμόζει εδώ και καιρό απροκάλυπτα τη στρατηγική της «μεταβλητής γεωμετρίας» καθώς οι υπεύθυνοι του ιστοτόπου αποφασίζουν σε ποιες χώρες θα επιτρέψουν και σε ποιες θα μπλοκάρουν την κυκλοφορία των μηνυμάτων. Σύμφωνα με κάποιους υποστηρικτές των αστικών και πολιτικών δικαιωμάτων, η συγκεκριμένη επιλογή του twitter αποτελεί μια έξυπνη κίνηση διότι αναδεικνύει τη «λογοκρισία» που ασκούν και κατά κάποιο τρόπο την καθιστούν «ξεκάθαρη». Επιπρόσθετα, η λογοκρισία μετατρέπεται με αυτόν τον τρόπο σε μια άτυπη καταγγελία.

Το καίριο ερώτημα όμως είναι το εξής: Ποιος αποφασίζει ποιες είναι οι «ευαίσθητες» περιπτώσεις που θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν τα όποια μέτρα περιορισμού της ελευθερίας του λόγου; Προς το παρόν η κάθε εταιρεία ακολουθεί τη δική της πορεία.

Το ζήτημα όμως δεν αφορά μόνο θρησκείες, κουλτούρες διαφορετικές και συγκρούσεις πολιτισμών. Η Google σε πολλές περιπτώσεις αρνήθηκε να συμμορφωθεί με τα αιτήματα διαφόρων κυβερνήσεων – της τουρκικής, της κινεζικής, της πακιστανικής -, με αποτέλεσμα αυτές να εμποδίσουν την πρόσβαση στην ιστοσελίδα της εταιρείας. Την ίδια στιγμή η εταιρεία ακολουθεί διαφορετικές στρατηγικές ακόμη και στη Δύση: η φιλοναζιστική προπαγάνδα που δραστηριοποιείται στο Διαδίκτυο, όπως σημείωνε πριν από λίγες ημέρες η «Ουάσιγκτον Ποστ», απουσιάζει από τη γερμανική ιστοσελίδα της εταιρείας (Google.de) ενώ είναι παρούσα στην αντίστοιχη αμερικανική.