Αναζητώντας τον χαμένο σύμμαχο

Κάθε κρίσιμη συνάντηση είναι, πάνω απ’ όλα, υπόθεση καλής προετοιμασίας. Ο πραγματικά ωφέλιμος χρόνος είναι λίγος και πρέπει να τον εκμεταλλευθείς όσο γίνεται καλύτερα. Το ξέρει ο Γιάννης Στουρνάρας. Ο υπουργός Οικονομικών πήγε το βράδυ της Κυριακής μια μακριά βόλτα στους δρόμους γύρω από το σπίτι του στην Κηφισιά. Ηθελε να αυτοσυγκεντρωθεί και να εστιάσει τις σκέψεις του στη σημερινή συνάντηση με τον Βόλφγκανγκ Σόιμπλε στο Βερολίνο.

Ούτε στον Σαμαρά – που είναι γείτονας του Στουρνάρα στην Κηφισιά – θα άρεσε να λέγεται ότι έχουμε κυβέρνηση βορείων προαστίων και στοχαστικών περιπάτων. Η αλήθεια είναι, πάντως, ότι και ο νυν Πρωθυπουργός είχε φωτογραφηθεί παλαιότερα σε μια από τις βόλτες του με τον – επίσης κάτοικο Κηφισιάς – Δημήτρη Αβραμόπουλο εν μέσω πολιτικής συζήτησης. Αλλά τώρα ο Πρωθυπουργός προτιμά να περπατά με τον Νίκο Δένδια στην Ομόνοια – για ευνόητους λόγους. Οπως και προτιμά να ηγείται κυβέρνησης που μετακινείται στην Ευρώπη με τα αεροπλάνα της γραμμής και όχι με τα κρατικά αεροσκάφη. Το έκανε ο ίδιος όταν πήγε Γαλλία και Γερμανία. Το επανέλαβε ο Στουρνάρας, που άλλαξε χθες δύο αεροπλάνα για να φθάσει στο Βερολίνο.

ΠΑΝΤΑΧΟΥ ΠΑΡΩΝ. Ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε είναι παρών σε όλες τις συναντήσεις της Ανγκελα Μέρκελ με ξένους ομολόγους της που έχουν οικονομικό άρωμα. Το ραντεβού προ δεκαημέρου με τον Αντώνη Σαμαρά, παρόντος του Γιάννη Στουρνάρα, δεν αποτέλεσε εξαίρεση. Ο γερμανός υπουργός Οικονομικών υπήρξε όμως εγκρατής σε θέματα λόγου και γενικά κλειστός. Σαν να πήγε περισσότερο να ακούσει και λιγότερο για να μιλήσει. Η χημεία Μέρκελ – Σόιμπλε ήταν πάντα κάτι που εντυπωσίαζε τους έλληνες επισκέπτες της Καγκελαρίας. Πρώην υπουργός λέει ότι «η Μέρκελ μπορεί να γίνει γλυκιά, ενώ ο Σόιμπλε είναι όπως τον βλέπεις: μια φυσιογνωμία σφιγμένη, ίσως και στυγνή». Κάτι που δεν σημαίνει ότι είναι δύσκαμπτος. Τον Σεπτέμβριο του 2011, στην τελευταία επίσκεψη του Γιώργου Παπανδρέου στην Καγκελαρία, την ώρα που ο έλληνας τότε πρωθυπουργός ήταν κλεισμένος μέσα με τη Μέρκελ, ο Σόιμπλε έπιασε ζωηρή κουβέντα περιμένοντας έξω με τον τότε αναπληρωτή υπουργό Οικονομικών Φίλιππο Σαχινίδη που ήταν στην αποστολή. Ηθελε να του πει τις απόψεις του για την ανάγκη να κουρευτεί το ελληνικό χρέος.

Ολοι θεωρούν τον Σόιμπλε, «πολιτικό με εμμονές». Κάτι που μπορεί να ακούγεται απειλητικό, δεν συνιστά όμως αναγκαστικά επιτίμηση. Ο νυν υπουργός Οικονομικών θεωρείται ο τελευταίος μεγάλος ευρωπαϊστής γερμανός πολιτικός, στην παλαιάς κοπής χριστιανοδημοκρατική παράδοση ενός Κολ. Το 2010 βρισκόταν στον αντίποδα μιας Ανγκελα Μέρκελ, εγκλωβισμένης σε ένα ανατολικογερμανικό στυλ πολιτικής, με έμφαση στις ισορροπίες και τους τακτικισμούς. Τους πρώτους μήνες της χρονιάς εκείνης, ο Σόιμπλε στηρίζει την κυβέρνηση της Αθήνας και έχει πολλά τετ α τετ με τον ομόλογό του Γιώργο Παπακωνσταντίνου. Ο τελευταίος τον επισκέπτεται σε κρίσιμες στιγμές στο Βερολίνο – τρώνε μάλιστα μαζί στο εστιατόριο Paris-Moskau. Σε μια από τις συναντήσεις Μέρκελ – Σόιμπλε με τους Παπανδρέου και Παπακωνσταντίνου, η ελληνική πλευρά μένει άφωνη καθώς η Καγκελάριος γυρίζει και τους λέει: «Ο υπουργός Οικονομικών μου μού προτείνει να κάνουμε διάφορα με την Ελλάδα, αλλά εγώ δεν συμφωνώ πάντα και δεν τον ακολουθώ…».

Είναι η φάση που η γερμανική πολιτικοοικονομική ελίτ κυριολεκτικά «ξεσκίζεται» λόγω των μεγάλων αντιθέσεων για το είδος της βοήθειας προς την Ελλάδα και τις ελληνικές τράπεζες, αλλά και για το αν θα εμπλακεί στην κρίση η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα που καλείται να αγοράσει ελληνικά ομόλογα στη δευτερογενή αγορά. Διαφωνούν οι Αξελ Βέμπερ, τότε επικεφαλής της Μπούντεσμπανκ, και Γιούργκεν Σταρκ, μυστακοφόρος γερμανός τοποτηρητής στην ΕΚΤ. Ο πρώτος θα χάσει τη μάχη της διαδοχής του Ζαν-Κλοντ Τρισέ στη Φρανκφούρτη, την οποία θα εγκαταλείψει αυτοβούλως ο δεύτερος. Πλησιάζοντας ο Μάιος του 2010 με το ελληνικό δράμα του δανεισμού να οδηγείται προς την κορύφωσή του, είναι ο Σόιμπλε που ειδοποιεί τηλεφωνικά τον Γιώργο Παπανδρέου ότι «αν η Ελλάδα χρειαστεί βοήθεια, θα υπάρξει μηχανισμός για να τη συνδράμει…».

ΤΡΙΓΩΝΟ ΚΟΡΥΦΗΣ. Είναι ο Σόιμπλε ο μεγάλος νικητής της τελευταίας διετίας; Πιθανότατα. Ο Γιεργκ Ασμουσεν που διαδέχθηκε τον Σταρκ στην ΕΚΤ ήταν υφυπουργός του. Παρότι Σοσιαλδημοκράτης, θεωρείται «ο οικονομικός νους του Σόιμπλε» από τον Βαγγέλη Βενιζέλο που έχει κρατήσει το χαρτοφυλάκιο των Οικονομικών το 2011-2012. Ο Ασμουσεν, που βρέθηκε στις αρχές του καλοκαιριού και στην Αθήνα, είναι πρόσωπο που έχει την εμπιστοσύνη και της Μέρκελ. Εχουμε δηλαδή τριγωνοποίηση κορυφής. Αντιθέτως, ο ξανθομάλλης σαραντάρης Γενς Βάιντμαν, σύμβουλος της Καγκελαρίας για τα οικονομικά που πήγε στην Μπούντεσμπανκ, φαίνεται πιεσμένος, καθώς η ΕΚΤ ωθείται σιγά σιγά προς πολιτικές όπως αυτές της αμερικανικής Ομοσπονδιακής Κεντρικής Τράπεζας, δηλαδή χρησιμοποιεί νομισματικά εργαλεία.

Το πρόβλημα για την ελληνική πλευρά είναι ότι κάπου μεταξύ 2011 και 2012, όταν ισχυροποιήθηκε πολιτικά, ο Σόιμπλε άλλαξε άποψη για εμάς. Κι αυτό δεν είναι ευκαταφρόνητο ακριβώς γιατί θεωρείται, όπως προαναφέρθηκε, αγύριστο κεφάλι. Ο Βαγγέλης Βενιζέλος φέρεται να έχει εξομολογηθεί κατ’ ιδίαν ότι «κάθε φορά που έβλεπα τον Σόιμπλε μ’ έπιανε και μου έλεγε: “Εσύ κι εγώ πρέπει να συνεργαστούμε για να δούμε πώς θα μεταβεί απρόσκοπτα η Ελλάδα στη δραχμή…”». Είχε προηγηθεί η επικράτηση του Σόιμπλε στο κρίσιμο ζήτημα της αναδιάρθρωσης του ελληνικού χρέους.

Το καλοκαίρι του 2011 είναι η ταφόπλακα του Γιόζεφ Ακερμαν. Ο ελβετός τραπεζίτης της Deutsche Bank είναι έως τότε ο εκλεκτός της Ανγκελα Μέρκελ – ο άνθρωπος των αγορών. Αναλαμβάνει, μέσω των τραπεζιτών του IFF, να διαμορφώσει το πρώτο «μικρό» PSI του Ιουλίου του 2011. Προτείνεται απομείωση αξίας των ελληνικών ομολόγων της τάξεως του 21%, με επιμήκυνση και αλλαγή στο επιτόκιο. Ολοι φεύγουν ήσυχοι να πάνε διακοπές αλλά οι αγορές το βλέπουν αλλιώς και τον Αύγουστο οι ευρωπαϊκές τραπεζικές μετοχές καταρρέουν. Κι αυτό γιατί οι αναλυτές έχουν κάνει τα μαθηματικά και βλέπουν ότι το πακέτο της ΕΕ δεν φθάνει. Από το σημείο εκείνο και μετά ο Σόιμπλε ανατρέπει την πλάστιγγα και περνάει την άποψη του ότι χρειάζεται δραστική λύση για το ελληνικό χρέος: κούρεμα πάνω από 50%. Τελικά, στο PSI που θα ολοκληρωθεί με Πρωθυπουργό τον Λουκά Παπαδήμο τον Φεβρουάριο του 2012, το κούρεμα θα φθάσει έως και πάνω από 70%.

Η ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ. Την άνοιξη του 2012, ο γερμανός υπουργός Οικονομικών είναι μεταξύ αυτών που ζητούν να ξεχάσει η Ελλάδα τις εκλογές και να πάει απευθείας σε κυβέρνηση συνεργασίας. Οι παραινέσεις εκ Βερολίνου είναι στα όρια της δημοκρατικής παρεξήγησης που αναπόφευκτα προκύπτει, στο τέλος Μαΐου, στο περίφημο τηλεφώνημα, μια Παρασκευή πρωί, μεταξύ της Μέρκελ και του Παπούλια. Οπως ανακοινώνεται το βράδυ από το γραφείο του Πρωθυπουργού Παναγιώτη Πικραμμένου, η γερμανική πλευρά έχει προτείνει δημοψήφισμα για παραμονή στο ευρώ – κάτι που η Καγκελαρία διαψεύδει. Είναι το ναδίρ, σε θεσμικό επίπεδο, των ελληνογερμανικών σχέσεων. Η αλήθεια είναι ότι, μερικές εβδομάδες νωρίτερα, ο Παπούλιας έχει αναρωτηθεί δημοσίως, «ποιος είναι αυτός ο Σόιμπλε;», που ζητάει να μην πάει η χώρα σε βουλευτικές εκλογές. Καλές οι εμμονές, καλύτερη η πραγματικότητα.

Αυτός φαίνεται να είναι και ο βαθύτερος προβληματισμός της Ανγκελα Μέρκελ. Η Καγκελάριος ρώτησε το καλοκαίρι, σύμφωνα με πληροφορίες που έφθασαν στην Αθήνα, κορυφαίο ομοεθνή συνομιλητή της τι θα γινόταν αν η Ελλάδα έβγαινε από το ευρώ. «Ποιος στο διάβολο να ξέρει;», της απάντησε αυτός, προσθέτοντας: «Θα σας άρεσε η ευρωζώνη των δεκαεπτά να μείνει με δέκα;». Ο υπαινιγμός είναι ότι μια έξοδος της Ελλάδας μπορεί να προκαλούσε ανεξέλεγκτο ντόμινο στον Νότο. Η Καγκελάριος, που έχει αλλάξει ρόλους με τον Σόιμπλε σε σχέση με το 2010, κινείται τώρα προσεκτικά, προσπαθώντας να εξασφαλίσει χρόνο.

Το «βουητό» στις μεγάλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες είναι ότι η Καγκελάριος πήρε θετική γεύση από τη συνάντηση με τον Σαμαρά στο Βερολίνο. Ωστόσο, κρίσιμες είναι και οι εσωτερικές γερμανικές ισορροπίες. Χριστιανοδημοκράτες και Φιλελεύθεροι θέλουν να τιμωρηθεί η Ελλάδα για παραδειγματισμό – ώστε να σωθούν μετά, με πακτωλό χρημάτων, η Ισπανία και η Πορτογαλία. Ακριβώς όπως αφέθηκε τον Σεπτέμβριο του 2008 να χρεοκοπήσει η Λίμαν, ώστε να τιμωρηθούν στα μάτια της υπερατλαντικής κοινής γνώμης οι άσωτοι τραπεζίτες της Γουόλ Στριτ και να σωθούν μετά, με εθνικοποίηση και πακτωλό χρημάτων, οι υπόλοιπες τράπεζες. Είναι μια πολιτικοοικονομική δυναμική εντός ευρωζώνης εξαιρετικά επικίνδυνη για την Ελλάδα. Συνάδει δε, σε αδρές γραμμές, με την αμερικανική διάγνωση ότι «οι Γερμανοί σκηνοθετούν την επιστροφή της Αθήνας στη δραχμή».

Στην αναστροφή αυτού του ρεύματος ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε είναι κρίσιμος παράγων. Οχι μόνο γιατί είναι ο σύμμαχος στο Βερολίνο που είχαμε και χάσαμε. Αλλά γιατί η στυγνότητά του – όλοι οι Ελληνες που τον συνάντησαν τον θεωρούν δύσκολο συνομιλητή – τον καθιστά βαρόμετρο της γερμανικής θέσης.

Και γιατί χάσαμε τον Σόιμπλε από σύμμαχο; Η σύντομη απάντηση είναι ότι μεταξύ 2011 και 2012, ο – καθηλωμένος σε καροτσάκι μετά την επίθεση εναντίον του – άλλοτε διάδοχος του Κολ απώλεσε κάθε πεποίθηση στο ελληνικό πολιτικό σύστημα. Πρόσωπα και πρακτικές της περιόδου ιχνογράφησαν την Ελλάδα ως χώρα που δεν επιδέχεται μεταρρύθμιση. Εξού και η εσχατολογική προσέγγιση της δραχμής.

Ακριβώς αυτή την εικόνα επιχειρεί να ανατρέψει η τρικομματική κυβέρνηση Σαμαρά.