Μια ιδέα του «μανιακού» της μηχανολογίας

Η αυτοκινητοβιομηχανία Ford, η μία από τις τρεις μεγάλες που εδρεύουν στο Ντιτρόιτ των Ηνωμένων Πολιτειών, δημιουργήθηκε στις αρχές του προηγούμενου αιώνα από έναν «μανιακό» της μηχανολογίας. Ο Χένρι Φορντ, γιος αγρότη ιρλανδικής καταγωγής, λάτρευε τα μαστορέματα αλλά ο κόσμος του πνεύματος δεν τον ενδιέφερε. Η κλίση του στα μηχανολογικά τον έσπρωξε μακριά από το πατρικό αγρόκτημα και τον οδήγησε στο εργοστάσιο Εντισον του Ντιτρόιτ. Εκεί, ο νεαρός Χένρι είχε την ευκαιρία να βουτάει τα χέρια του στα γράσα. Γρήγορα απέκτησε μια έμμονη ιδέα: να κατασκευάσει ένα όχημα που θα κινείται με κινητήρα εσωτερικής καύσης. Το 1896 κατασκεύασε μια άμαξα με τετρακύλινδρο κινητήρα, που αποτέλεσε τον πρόδρομο του περίφημου μοντέλου Ford T. Το πρώτο όχημα της Ford κατασκευάστηκε κυριολεκτικά με τον ιδρώτα του προσώπου του Φορντ το 1908, πέντε χρόνια μετά την ίδρυση της ομώνυμης εταιρείας.

Μαζί με το Ford T όμως γεννήθηκε και μια νέα αντίληψη για τον τρόπο παραγωγής βιομηχανικών προϊόντων. Επρόκειτο για την ιδέα της γραμμής παραγωγής, μια καινοτομία που έκανε τον Φορντ να θεωρείται ένας από τους θεμελιωτές της σύγχρονης μορφής του καπιταλισμού.

ΤΟ ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ. Πριν από την καθιέρωση της καινοτόμου ιδέας, στο εργοστάσιο του Χένρι Φορντ 250 συναρμολογητές αυτοκινήτων και 80 εργάτες, που μετέφεραν τα εξαρτήματα, κατασκεύαζαν 6.182 πλαίσια και κινητήρες σε 26 ημέρες. Απαιτούνταν δηλαδή κατά μέσον όρο δωδεκάμισι ώρες για την κατασκευή ενός αυτοκινήτου. Η κινούμενη γραμμή συναρμολόγησης μείωσε τον μέσο όρο κατασκευής σε 93 λεπτά. «Ο εργάτης που τοποθετεί ένα μπουλόνι δεν βάζει και το παξιμάδι, κι αυτός που βάζει το παξιμάδι δεν το βιδώνει ο ίδιος. Ολα είναι σε κίνηση στο συνεργείο. Κανένας εργάτης δεν χρειάζεται πια να μετακινηθεί, ούτε να σηκώσει οτιδήποτε» έλεγε με περηφάνια ο Φορντ. Η θεωρία του Φορντ και του αρχιεπιστάτη του Τέιλορ έμεινε στην ιστορία ως «φορντισμός – τεϊλορισμός».

Ηταν πράγματι ένας θρίαμβος του ορθολογισμού αλλά και της αλλοτρίωσης του εργαζομένου, όπως τη διακωμώδησε στην περίφημη ταινία του «Μοντέρνοι Καιροί» μια λιγότερο πραγματιστική πλην όμως ιδιοφυής προσωπικότητα, ο Τσάρλι Τσάπλιν.

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ. Εκτός από τη γραμμή παραγωγής, ο Φορντ και η εταιρεία του ταυτίστηκαν και με άλλη μια καινοτομία με σημαντικές επίσης κοινωνικές προεκτάσεις. Ο ιδρυτής της Ford εισήγαγε μια πολιτική υψηλών αμοιβών, αποκτώντας έτσι τη φήμη αφεντικού με κοινωνικές ευαισθησίες. «Εάν ένας βιομήχανος παράγει ένα προϊόν τρέχουσας χρησιμότητας, οι ίδιοι οι εργάτες του πρέπει να γίνουν οι καλύτεροι πελάτες του» έλεγε ο ίδιος.

Ετσι, οι εργαζόμενοι στη Ford έγιναν οι καλύτερα αμειβόμενοι στις ΗΠΑ. Αλλά και τα προϊόντα που κατασκεύαζε ήταν πάμφθηνα. Γιατί κατά βάθος ο Φορντ ήταν ένας βαθύτατα… συντηρητικός χαρακτήρας, που πίστευε ότι τα κέρδη τα φέρνει η κατανάλωση. Ο Φορντ όμως είχε και μια άλλη ιδιαιτερότητα, αδιαφορούσε για τον ανταγωνισμό. Δεν περηφανευόταν για τις τεχνολογικές καινοτομίες των μοντέλων που κατασκεύαζε, ενώ όταν οι συνεργάτες του έλεγαν ότι πρέπει να παράγουν τεχνολογικά προηγμένα αυτοκίνητα για να αντεπεξέλθουν στον ανταγωνισμό, εκείνος απαντούσε: «Οχι! Πρέπει να ρίξουμε κι άλλο τις τιμές». Αυτό θα αρκούσε για να τον κάνει να μοιάζει «παρείσακτος» στη σημερινή εποχή του θριάμβου της ανταγωνιστικότητας. Ευτυχώς για τα συμφέροντα της εταιρείας του, οι δύο επόμενες γενιές των Φορντ (πρόεδρος σήμερα είναι ο Ουίλιαμ Φορντ) κληρονόμησαν μόνο το όνομα αλλά όχι και τις «ιδιορρυθμίες» του προγόνου τους.