Bayer: η ασπιρίνη με το ένοχο παρελθόν

Η Bayer είναι μια από τις λίγες επιχειρήσεις που έχουν καταφέρει να κάνουν το λογότυπό τους συνώνυμο με ένα πασίγνωστο (καθότι ευρείας κατανάλωσης) προϊόν. Σημαντικό το επίτευγμα, εάν λάβει κανείς υπόψη το αμαρτωλό παρελθόν του γερμανικού ομίλου, για το οποίο μάλιστα πριν από λίγα χρόνια ο τότε επικεφαλής της επιχείρησης ζήτησε δημοσίως συγγνώμη. Διότι η γερμανική βιομηχανία δεν ταυτίστηκε μόνο με την ασπιρίνη αλλά και με τα δηλητηριώδη αέρια που παρασκεύαζε μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, κατά την περίοδο της επίταξης των εργαστηρίων της από τον Χίτλερ.

Το 1863 ο Φρειδερίκος Μπάγερ ίδρυσε μια εταιρεία παρασκευής συνθετικών χρωμάτων. Επειτα από πρωτοποριακές και γόνιμες έρευνες στα εργαστήρια της επιχείρησής του, το 1892 ο Μπάγερ παρασκεύασε το πρώτο συνθετικό μικροβιοκτόνο. Το 1899 εφηύρε το διασημότερο αναλγητικό στον κόσμο, την ασπιρίνη, και το 1915 τα συνθετικά προφυλακτικά. Εδώ και περισσότερα από 100 χρόνια η εταιρεία, που εδρεύει στο Λεβερκούζεν, έχει επικεντρώσει τις δραστηριότητές της στον χώρο της υγείας και της υγιεινής.

Η Bayer παρασκευάζει εντομοκτόνα για οικιακή και αγροτική χρήση, παρασιτοκτόνα για σκύλους και γάτες, εμβόλια κατά της σαλμονέλας των πουλερικών, φωτογραφικά είδη και πολυμερή, αλλά η ασπιρίνη θα θεωρείται και θα είναι πάντα το Α και το Ω του γερμανικού ομίλου.

Κάποτε, ωστόσο, οι ερευνητές στα εργαστήρια της Bayer εργάζονταν συστηματικά για την παγκόσμια βιομηχανία του θανάτου. Βέβαια, τα χρόνια του πολέμου όλες οι βιομηχανίες των εμπολέμων, ακόμη και εκείνες που κατασκευάζουν αθώα προϊόντα, μετατρέπονται σε πολεμικές βιομηχανίες. Αλλά την εποχή του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου η Bayer, υπό την καθοδήγηση του τότε προέδρου της Καρλ Ντούισμπεργκ, έγινε ο βασικός προμηθευτής των δηλητηριωδών αερίων που χρησιμοποίησε ο γερμανικός στρατός. Επρόκειτο ίσως για το πρώτο όπλο μαζικής καταστροφής που επινόησε ο άνθρωπος.

Το 1925 η Bayer, η BASF, η Hoechst και άλλες γερμανικές χημικές βιομηχανίες συγχωνεύτηκαν και δημιούργησαν την IG Farben Trust. Αργότερα στον όμιλο προσχώρησε και η Agfa και η IG Farben Trust έγινε η μεγαλύτερη εταιρεία φωτογραφικών ειδών στην Ευρώπη. Υπήρξε επίσης πρωτοπόρος στην παρασκευή και διάδοση της πολυουθεράνης, ενώ το 1935 παρασκεύασε το Prontosil, την πρώτη σουλφαμιδόσκονη που χρησιμοποιήθηκε ευρέως στη θεραπευτική χάρη στις βακτηριοστατικές ιδιότητές της.

Στα χέρια των Ναζί. Σε λίγα χρόνια όμως ξέσπασε ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος. Οι Ναζί ανέλαβαν τον έλεγχο των βιομηχανικών εγκαταστάσεων της IG Farben Trust στη Γερμανία και στις κατεχόμενες ευρωπαϊκές χώρες. Χρησιμοποιώντας ευρέως την καταναγκαστική εργασία των κατακτημένων λαών, στις μονάδες της κοινοπραξίας παρασκευάστηκαν τεράστιες ποσότητες του αερίου Zyklon B, με το οποίο δολοφονήθηκαν εκατομμύρια άνθρωποι στα κολαστήρια των στρατοπέδων συγκέντρωσης, κυρίως του Αουσβιτς.

Δημόσια συγγνώμη. Η Συμφωνία του Πότσδαμ (1945) προέβλεπε ρητώς τη διάλυση της κοινοπραξίας του θανάτου. Το 1951 η Bayer επανιδρύθηκε ως ανεξάρτητη εταιρεία και άρχισε να αναπτύσσει πάλι τις ειρηνικές δραστηριότητές της. Τα επόμενα χρόνια η Bayer εξελίχθηκε σε βιομηχανικό κολοσσό εξαγοράζοντας έναν μεγάλο αριθμό χημικών και φαρμακευτικών εταιρειών. Στα μέσα της δεκαετίας του 1990 ο τότε ο διευθύνων σύμβουλος του ομίλου Χέλγκε Βεχμάιερ ζήτησε δημόσια συγγνώμη για τις πράξεις της IG Farben τα χρόνια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Σήμερα ο όμιλος Bayer περιλαμβάνει περίπου 350 εταιρείες σε 150 χώρες του κόσμου.