Είδε από τη Χίο τον Κόκκινο Πλανήτη

Λίγο μετά το χάραμα συντονίστηκε με τις κάμερες της NASA. Από τη Χίο όπου παραθερίζει, ο Σταμάτης Κριμιζής, επίτιμος διευθυντής προγραμμάτων Διαστήματος στο Πανεπιστήμιο Τζονς Χόπκινς, παρακολουθούσε λεπτό προς λεπτό μια ριψοκίνδυνη αποστολή: την προσεδάφιση του ρομποτικού εξερευνητή «Curiosity» στον Αρη, τον πλανήτη που έθρεφε επί δεκαετίες τη φαντασία μας με ιστορίες για ύπαρξη εξωγήινης ζωής.

Ο κ. Κριμιζής ήταν μέλος μιας από τις αρχικές επιτροπές της NASA που εξέτασαν το 2006 τον σχεδιασμό και την υλοποίηση αυτού του προγράμματος. Οπως θυμάται, η μισή επιστημονική κοινότητα είχε πεισθεί ότι το εγχείρημα θα αποτύχει. Το όχημα παραήταν βαρύ. Και η μέθοδος προσεδάφισης αρκετά περίπλοκη και πρωτοποριακή για τα μέχρι τότε δεδομένα. Ενας πύραυλος θα εναπόθετε σαν γερανός το όχημα στην επιφάνεια του πλανήτη. Ο αρχικός προϋπολογισμός ήταν 700 εκατομμύρια δολάρια. Οπως συνήθως συμβαίνει σε παρόμοιες αποστολές, κανείς δεν περίμενε το ποσό να χωρέσει στο καλούπι της πρώτης εξαγγελίας. Τελικά στοίχισε 2,5 δισεκατομμύρια δολάρια.

«Οταν σχεδιάζαμε στην επιστημονική επιτροπή της NASA το σκεπτικό κάποιας αποστολής στον Αρη αποφασίσαμε κεντρικός άξονας να είναι η φράση ”Ακολουθήστε το νερό”» λέει ο κ. Κριμιζής. Στόχος ήταν να ανιχνευθεί νερό στην επιφάνεια ή στο υπέδαφος του Κόκκινου Πλανήτη. Ρευστό σε υπόγειες δεξαμενές, σε παγωμένη μορφή ή σε άλατα που θα προδίδουν παλαιότερη παρουσία του εκεί. Το νερό είναι συνδεδεμένο με τη ζωή και θα μπορούσε να είναι το σημάδι που αναζητούν οι επιστήμονες για βιολογική δραστηριότητα στον Αρη.

ΝΕΕΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ. Το όχημα «Curiosity», όπως παρατηρεί ο κ. Κριμιζής, έχει τη δυνατότητα να κάνει πιο περίπλοκα πειράματα από τους προκατόχους του. Μπορεί να σκάψει σε βάθος 50 εκατοστών και να εξαγάγει υλικό προς ανάλυση από το υπέδαφος. Το πιο σημαντικό πλεονέκτημά του ίσως είναι η ενεργειακή αυτάρκειά του. Ο Χαράλαμπος Βάρβογλης, καθηγητής στο Τμήμα Φυσικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, εξηγεί ότι το νέο όχημα τροφοδοτείται από πυρηνική γεννήτρια σε αντίθεση με παλιότερα μοντέλα που λειτουργούσαν βάσει φωτοβολταϊκών πάνελ. Οταν έπεφτε η αρειανή νύχτα οι επιστήμονες ανησυχούσαν αν θα μπορέσουν να επανακάμψουν τα παλιά μηχανήματα από το ψύχος.

Ο Αρης εδώ και δεκαετίες εμπνέει μυθοπλασίες ως γενέτειρα εξώκοσμων όντων ή φιλόξενο μελλοντικό καταφύγιο του ανθρώπινου είδους. Στην αρχή του 20ού αιώνα παρατηρητές ερμήνευσαν ως «κανάλια» τις γραμμικές περιοχές του πλανήτη που διέκριναν μέσα από τα τηλεσκόπιά τους. Ετσι δειλά ξεκίνησε η κουβέντα για ύπαρξη νερού στον πλανήτη. Υπάρχουν όμως και άλλα στοιχεία που τον καθιστούν πηγή έμπνευσης αλλά και αντικείμενο ερευνών. «Ο Αρης όπως και η Αφροδίτη βρίσκονται στις παρυφές της ζώνης βιωσιμότητας, στο κέντρο της οποίας τοποθετείται η Γη» λέει ο κ. Βάρβογλης. «Στην Αφροδίτη όμως οι θερμοκρασίες είναι ιδιαίτερα υψηλές εξαιτίας μιας ακραίας εκδήλωσης του φαινομένου του θερμοκηπίου. Μοιραία, ως μοναδική λύση φαντάζει ο Αρης». Εκεί η θερμοκρασία στον Ισημερινό φτάνει το καλοκαίρι τους 20 βαθμούς Κελσίου. Ο πλανήτης περιστρέφεται σχεδόν κάθε 24 ώρες γύρω από τον άξονά του και έχει διακριτές εποχές (περίπου σαν τη Γη).

Μια επανδρωμένη αποστολή στον Αρη, λόγω κόστους και απόστασης (το ταξίδι διαρκεί κοντά στους έξι – εννέα μήνες), παραμένει για τα επόμενα χρόνια μη ρεαλιστική. Ο κ. Κριμιζής εκτιμά ότι μπορεί να στοιχίσει μέχρι και 1 τρισεκατομμύριο δολάρια αυτό το φιλόδοξο εγχείρημα. Για την ώρα πάντως θα περιμένει τα πρώτα αποτελέσματα των ερευνών του «Curiosity» στις αρχές Δεκεμβρίου σε επιστημονικό συνέδριο στο Σαν Φρανσίσκο.