Κάθε κομπιούτερ και μία κάλπη

Τέρμα τα εκλογικά τμήματα, τέρμα και τα εκλογικά βιβλιάρια. Στο μέλλον θα αρκεί ένα κλικ. Για την ηλεκτρονική δημοκρατία ο λόγος, μια ιδέα η οποία παρότι παρουσιάζει κινδύνους, εφαρμόζεται ή μάλλον δοκιμάζεται σε όλο τον κόσμο. Για κάποιους, η ψηφοφορία μέσω του Διαδικτύου αποτελεί το μέλλον της δημοκρατίας. Για κάποιους άλλους η ιδέα είναι εξαιρετικά επικίνδυνη, κατ’ αρχάς, γιατί καθιστά πιθανότερη την απόπειρα παραποίησης των όποιων εκλογικών αποτελεσμάτων και, δεύτερον, διότι ενδέχεται να μετατρέψει τα δημοκρατικά δικαιώματα των πολιτών σε μια πράξη μηχανική και επιφανειακή, σχεδόν αδιάφορη.

Οι απόπειρες ψηφιοποίησης των δημοκρατικών διαδικασιών διαδέχονται η μία την άλλη για περισσότερο από μια δεκαετία. Τον προηγούμενο Δεκέμβριο για παράδειγμα, τα άτομα με ειδικές ανάγκες από πέντε κομητείες της Πολιτείας του Ορεγκον κατάφεραν για πρώτη φορά να εκφράσουν την προσωπική τους επιλογή σχετικά με την αντικατάσταση του Δημοκρατικού (και μπλεγμένου σε σεξουαλικό σκάνδαλο) Ντέιβιντ Γου, χάρη σε ένα λογισμικό που ανέπτυξε η τοπική κυβέρνηση και στα iPad που τους χορήγησε η Apple, ενώ τον προηγούμενο Μάρτιο 116.000 ψηφοφόροι σε δώδεκα καντόνια της Ελβετίας (ελάχιστα παραπάνω από το 2% των εγγεγραμμένων στους εκλογικούς καταλόγους) συμμετείχαν σε μια δοκιμαστική λαϊκή ομοσπονδιακή ψηφοφορία που διενεργήθηκε εξ ολοκλήρου διαδικτυακά. Η χώρα που κυριολεκτικά έχει αγκαλιάσει την online ψηφοφορία είναι η Εσθονία, όπου πλέον ένας στους τέσσερις πολίτες επιλέγει να ψηφίζει από τον υπολογιστή του.

ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΕΙ. Σύμφωνα με όσα δήλωσε σε πρόσφατη συνέντευξή του στο περιοδικό «L’Εspresso» ο ειδικός σύμβουλος της εσθονικής εκλογικής επιτροπής Πριτ Βίνκελ, «πρόκειται για μια σταδιακή διαδικασία η οποία ύστερα από πέντε εκλογικές αναμετρήσεις παρουσίασε μια εξαιρετική αύξηση των συμμετεχόντων στις online ψηφοφορίες. Από 9.000 που ήταν το 2005, το 2011 ξεπέρασαν τις 140.000». Το σύστημα που προσφέρει τη δυνατότητα διεξαγωγής online ψηφοφοριών στην Εσθονία, αναπτύχθηκε από την εταιρεία Cybernetica και ονομάζεται i-voting: έως και τέσσερα εικοσιτετράωρα πριν από την ημέρα των εκλογών, οι ψηφοφόροι το μόνο που έχουν να κάνουν είναι να εισαγάγουν τον προσωπικό τους κωδικό, να εκφράσουν την προτίμησή τους και να βάλουν μια ηλεκτρονική υπογραφή – η οποία εγγυάται τη μυστικότητας της ψηφοφορίας – και τέρμα. Σε περίπτωση που κάποιος αλλάξει γνώμη, δεν έχει παρά να πάει την ημέρα διεξαγωγής των εκλογών στο εκλογικό κέντρο όπου είναι εγγεγραμμένος και να ψηφίσει με τον παραδοσιακό τρόπο, ακυρώνοντας έτσι την προηγούμενη ηλεκτρονική ψήφο του και εκφράζοντας ταυτόχρονα τη νέα του επιλογή. «Στην Εσθονία», υπογραμμίζει ο Βίνκελ, «εκλαμβάνουμε την ψηφοφορία μέσω του Διαδικτύου ως συμπλήρωμα. Σκοπός μας δεν είναι να αντικαταστήσουμε την παραδοσιακή ψηφοφορία με την ηλεκτρονική, αλλά να την ενισχύσουμε».

Ωστόσο μεταξύ των ειδικών στην ψηφιακή ασφάλεια οι ανησυχίες είναι και έντονες και πολλές, με πρώτη εκείνη που αφορά την παραποίηση των αποτελεσμάτων ή την παρεμπόδιση της όλης διαδικασίας από τους πάντοτε επίφοβους και ευρηματικούς χάκερ. Οι ψηφιακές απάτες όχι μόνο είναι δυνατές αλλά είναι και πιο επικίνδυνες από τις παραδοσιακές, καθότι αόρατες και δύσκολα εντοπίσιμες.

aσφαλεια. Σημείο τριβής μεταξύ των υπέρμαχων της ηλεκτρονικής δημοκρατίας και όσων αντιμάχονται την ιδέα είναι η χρήση του Διαδικτύου για τη διεξαγωγή των ψηφοφοριών. Η διαμάχη μεταξύ των δύο «παρατάξεων» κάθε άλλο παρά θεωρητική είναι. Το απέδειξε πρόσφατα ο Αλεξ Χάλντερμαν και οι μαθητές του από το Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν. Ο Χάλντερμαν, ειδικός στην πληροφορική ασφάλεια και την εφαρμογή αυτής στη δημόσια πολιτική, κατάφερε να παραβιάσει όλα τα μέτρα ασφαλείας ενός πιλοτικού προγράμματος που εφαρμόστηκε στην περιφέρεια της Κολούμπια και αποσκοπούσε στο να δώσει τη δυνατότητα ψήφου σε όσους διαμένουν στο εξωτερικό καθώς και στους στρατιωτικούς.

Τριάντα έξι ώρες αφότου άνοιξαν οι κάλπες, οι χάκερ-φοιτητές είχαν καταφέρει να παραβιάσουν τη μυστικότητα των ψήφων, να προσθέσουν μεταξύ των υποψηφίων τον υπολογιστή ΧΑΛ 9000 από την «Οδύσσεια του Διαστήματος» και τον Μπέντερ, ένα πικρόχολο ρομπότ από την αμερικανική σειρά κινουμένων σχεδίων Futurama και να εισαγάγουν στη σελίδα, η οποία ευχαριστούσε όσους ακολούθησαν τη διαδικασία «πιστά» και ψήφισαν «σωστά», τη χαρακτηριστική μελωδία του ινστιτούτου τους. Χάρη σε αυτή τη μελωδία, οι υπεύθυνοι ασφαλείας του εγχειρήματος διαπίστωσαν, ύστερα από δύο ολόκληρες εργάσιμες ημέρες, πως είχαν χάσει παντελώς τον έλεγχο της διαδικασίας καθώς και του αποτελέσματος της ψηφοφορίας.

Για να αποτύχει το όλο εγχείρημα, σύμφωνα με όσα δήλωσε ο Χάλντερμαν στον τεχνολογικού περιεχομένου ιστότοπο Slashdot, ήταν αρκετό να απομονωθεί μία γραμμή κώδικα όπου οι προγραμματιστές αντί για εισαγωγικά χρησιμοποίησαν κόμματα. «Το πρόβλημα είναι ότι μικρά λάθη μπορεί να έχουν μεγάλες συνέπειες. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο θα χρειαστούν δεκαετίες για να αρχίσουμε – αν ποτέ αρχίσουμε – να ψηφίζουμε μέσω του Διαδικτύου με τρόπο σίγουρο και ασφαλή», ισχυρίζεται ο καθηγητής.

Ωστόσο, οι ηλεκτρονικές ψηφοφορίες που έχουν ολοκληρωθεί έως σήμερα επιτυχώς είναι πάρα πολλές. Οι υποστηρικτές της ηλεκτρονικής δημοκρατίας δεν πτοούνται και αντιπαραθέτουν τα δικά τους επιχειρήματα. Βασική και κοινή πεποίθηση όλων όσοι θεωρούν πως το μέλλον των δημοκρατικών διαδικασιών θα είναι εξ ολοκλήρου ηλεκτρονικό, είναι πως η δυνατότητα των χάκερ να εισβάλουν σε ένα σύστημα και να παραποιήσουν τις λειτουργίες και τα δεδομένα που περιέχει δεν σημαίνει απαραίτητα πως όλα τα συστήματα είναι ευάλωτα σε αυτού του είδους τις επιθέσεις. Αυτό που σημαίνει είναι ότι σε όλα τα συστήματα υπάρχουν κάποια αδύναμα σημεία, τα οποία όμως μπορεί κάλλιστα να βελτιωθούν. Επειτα, σύμφωνα με τον Ερνέστο Μπελισάριο, πρόεδρο της Ιταλικής Ενωσης για την Ανοιχτή Διακυβέρνηση, «το να πηγαίνουμε να ψηφίζουμε σε κάποιο εκλογικό κέντρο δεν αποτελεί μια φυσική διαδικασία, ήταν απλώς ο μοναδικός τρόπος με τον οποίο μπορούσαμε να ψηφίσουμε όταν δεν είχαμε στη διάθεσή μας τα μέσα που διαθέτουμε σήμερα».

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ. Αλλά και δίκιο να έχουν όσοι ισχυρίζονται ότι οι κίνδυνοι είναι πολλοί, από την άλλη τα πλεονεκτήματα είναι σίγουρα περισσότερα και κυρίως πραγματικά. Επιπλέον, δεν αφορούν μόνο όσους διαμένουν στο εξωτερικό ή για οποιονδήποτε άλλο λόγο αδυνατούν να προσέλθουν στο εκλογικό τμήμα για να ψηφίσουν. «Χαμηλότερο κόστος, μεγαλύτερη ευελιξία, εξοικονόμηση ενέργειας και κυρίως διαφάνεια», εξηγεί ο Μάνουελ Κριπ, τέως διευθυντής του Κέντρου Αρμοδιοτήτων για την Ηλεκτρονική Ψηφοφορία και τη Συμμετοχή, που εδρεύει στη Βιέννη. Σύμφωνα με τον αυστριακό πολιτικό επιστήμονα, αν οι κυβερνήσεις επιθυμούν να αυξήσουν τη συμμετοχή των πολιτών στις εκλογικές διαδικασίες των χωρών τους, μοναδικός τρόπος για να το επιτύχουν είναι να τους παράσχουν τη δυνατότητα να ψηφίζουν ηλεκτρονικά.

Τα γεγονότα φαίνεται πως επιβεβαιώνουν τον Κριπ. Σύμφωνα με τις έρευνες που διεξήγαγε η καναδική εταιρεία ψηφιακών στρατηγικών και μελετών Delvinia σχετικά με την εμπειρία της διαδικτυακής ψηφοφορίας στο Μάρκχαμ του Οντάριο, το 2003, το 2006 και το 2010, αυτοί που επωφελούνται περισσότερο είναι οι νέοι μεταξύ 18 και 24 χρονών. Περισσότεροι από το 1/3 αυτών δήλωσαν πως δεν θα είχαν ψηφίσει αν δεν είχαν τη δυνατότητα να το κάνουν μέσω του Διαδικτύου, γεγονός που αποδεικνύει πως η online ψηφοφορία μπορεί να αποτελέσει σημαντικό κίνητρο για τη συμμετοχή τους στις εκλογικές διαδικασίες.

Η αντιπαράθεση απόψεων συνεχίζεται έντονη αλλά ενόψει των αμερικανικών εκλογών, είναι πολλοί εκείνοι που υποστηρίζουν πως ήλθε η ώρα να σταματήσουν τα λόγια και να αρχίσουν τα έργα. Οχι μεμονωμένα ή πειραματικά αλλά σε μεγάλη κλίμακα και καθολικά. Οι κυρίαρχες στον χώρο της διαδικτυακής ψηφοφορίας εταιρείες αδημονούν. Πρόσφατα μια από αυτές, η Everyone counts – πρόκειται για την εταιρεία που ανέπτυξε το λογισμικό για τη διεξαγωγή της ψηφοφορίας μέσω της χρήσης iPad στο Ορεγκον τον περασμένο Νοέμβριο – ανέλαβε την ανάπτυξη ενός ανάλογου συστήματος διαδικτυακής ψηφοφορίας, το οποίο πρόκειται να χρησιμοποιηθεί για την ανάδειξη των νικητών των βραβείων Οσκαρ για το 2013. Ενδέχεται, οπότε, το μέλλον της ηλεκτρονικής δημοκρατίας να εξαρτάται από την επιτυχία του εγχειρήματος στο πιο διάσημο από τα κόκκινα χαλιά.