Εντβαρντ Μουνκ, κινηματογραφιστής

Εμεινε στην ιστορία της τέχνης ως καταθλιπτικός. Και όμως ο φίλος του, έμπορος έργων τέχνης, ιστορικός και φιλόσοφος Ούγκο Περλς τον περιγράφει ως «έναν υπέροχο άνθρωπο που γελούσε με την καρδιά του». Οι περισσότεροι πιστεύουν ότι ήταν εσωστρεφής. Ωστόσο συχνά ζωγράφιζε θέματα που είχε διαβάσει στις εφημερίδες. Αλλοι τον έχουν χαρακτηρίσει ψυχωτικό καθώς επέστρεφε πολλές φορές στα ίδια θέματα. Στην πραγματικότητα όμως ήταν ένας πανέξυπνος επιχειρηματίας που επαναλάμβανε τους πίνακες που έβλεπε ότι είχαν ζήτηση. Αν αυτοί είναι μερικοί μόνο από τους μύθους που ανατρέπονται όσον αφορά τον νορβηγό ζωγράφο Εντβαρντ Μουνκ – ο οποίος έχει υπογράψει την «Κραυγή», το ακριβότερο έργο τέχνης που έχει πωληθεί έως τώρα σε δημοπρασία (91 εκατ. ευρώ) και έναν από τους διασημότερους πίνακες -, η έκθεση που ετοιμάζεται να φιλοξενήσει η Tate Modern στο Λονδίνο υπόσχεται να αποκαλύψει ακόμη μια άγνωστη πλευρά του καλλιτέχνη που άφησε πίσω του 1.008 πίνακες, 4.443 σχέδια και 15.391 πολλαπλά: τη σχέση του με τον κινηματογράφο και τη φωτογραφία. Σχέση που ξεδιπλώνεται μέσα από 60 πίνακες, 50 φωτογραφικά καρέ και ένα μοναδικό κινηματογραφικό ντοκουμέντο τού για άλλους συμβολιστή και για άλλους προεξπρεσιονιστή ζωγράφου.

Λάτρης της φωτογραφίας, ο Εντβαρντ Μουνκ αγοράζει το 1902 στο Βερολίνο μια μικρή Κodak και αρχίζει να απαθανατίζει ό,τι βλέπει γύρω του: τοπία που επισκέπτεται, τους πίνακές του – «τα παιδιά του», όπως τους ονομάζει -, αλλά κυρίως τον εαυτό του. Στέκεται μπροστά στον φακό γυμνός στον κήπο του εξοχικού του. Ποζάρει ως αρχαίο ελληνικό άγαλμα. Φωτογραφίζει τη σκιά του καθώς πέφτει στα πόδια δύο γυναικών που τον συντροφεύουν. Το πρόσωπό του από πολλές διαφορετικές γωνίες.

«Τραβάω αναρίθμητες φωτογραφίες του εαυτού μου και το αποτέλεσμα είναι εκπληκτικό. Οταν θα έχω γεράσει και δεν θα έχω κάτι καλύτερο να κάνω από το να γράψω την αυτοβιογραφία μου, θα ξαναδούν όλες αυτές οι αυτοπροσωπογραφίες το φως της ημέρας», έλεγε ο ίδιος για το πάθος που μοιραζόταν με τον Στρίντμπεργκ και τον Ζολά για τις φωτογραφίες του εαυτού τους.

Η τέχνη της φωτογραφίας βεβαίως δεν άφησε ανεπηρέαστη και τη ζωγραφική του. Μόνο που δεν την αξιοποίησε όπως οι συνάδελφοί του εκείνης της εποχής, ο Ντεγκά και ο Μπονάρ, αλλά προχώρησε περισσότερο. Χρησιμοποίησε την κάμερα ως εναλλακτική εκδοχή των προσχεδίων του, διότι πίστευε ότι «η βαθύτερη επιθυμία κάθε ζωγράφου είναι να βλέπει όπως η κάμερα» και λάτρευε τα εφέ του φακού – στρεβλώσεις που άλλοι μισούσαν -, διότι του έδιναν την ευκαιρία να προσθέσει δραματικούς τόνους στη ζωγραφική του.

Φανατικός και του κινηματογράφου, ο Μουνκ πήγαινε συχνά να δει τις καινούργιες ταινίες, παίρνοντας πολλές φορές μαζί και τα σκυλιά του, ενώ οι νέες κινηματογραφικές αίθουσες που άνοιξε ένας φίλος του τη δεκαετία του 1910 κοσμήθηκαν με πίνακές του. Το 1927 σε ένα ταξίδι του στο Παρίσι αγοράζει την πρώτη του ερασιτεχνική κάμερα, μια Pathe Baby.

Από εκείνα τα γυρίσματα διασώθηκε ένα φιλμ μόλις 5′ 17”, που θα προβληθεί στην έκθεση. Με την κάμερά του ακολουθεί τους πεζούς, ύστερα ένα τραμ, κατόπιν ένα αυτοκίνητο. Εστιάζει σε μια γυναίκα που στέκεται στον δρόμο και την παρακολουθεί για λίγες στιγμές. Ζητεί από έναν φίλο του να μιλήσει μπροστά στην κάμερα, κινηματογραφεί κρυφά την αδελφή του και τη θεία του. Τέλος, τοποθετεί την κάμερα στο πάτωμα, ξαπλώνει μπροστά και επιχειρεί να δει τι βρίσκεται πέρα από τον φακό. Τα εφέ του σινεμά δεν θα μπορούσαν να αφήσουν αδιάφορη τη ζωγραφική του. Γι’ αυτό, αν προσέξει κάποιος το έργο του «Εργάτες επιστρέφουν στο σπίτι», παρατηρεί ότι ο Μουνκ έχει αποδώσει τις μορφές από πολλές διαφορετικές γωνίες, με αποτέλεσμα να δίνουν την εικόνα ενός πλήθους που κινείται και περνά μπροστά από τα μάτια του θεατή.