Οι πόλεμοι ενός Γερμανού

Κάθε αναδρομική έκθεση είναι ένα είδος αυτοπροσωπογραφίας του δημιουργού. Με την έννοια αυτή, το εκλεκτικιστικό μείγμα των έργων του Γκέρχαρντ Ρίχτερ που παρουσιάζεται αυτή την εποχή στο Παρίσι οδηγεί σε μια εκπληκτική αναδρομή στη ζωή και το έργο του μεγάλου γερμανού ζωγράφου η οποία αφήνει στον θεατή μια αίσθηση ανεξίτηλη. Μετά την Tate του Λονδίνου και τη Neue Nationale Gallery του Βερολίνου – τον ναό της τέχνης που σχεδίασε ο αρχιτέκτονας Μις φαν ντερ Ρόε για την πρωτεύουσα της Γερμανίας -, η έκθεση εμπλουτισμένη με ακόμη περισσότερους πίνακες μεταφέρεται τώρα στο Κέντρο Πομπιντού, σε έναν «γενναιόδωρο χώρο» όπως τον χαρακτήρισε ο ίδιος ο ζωγράφος καθώς αναδεικνύει ακόμη περισσότερο τα έργα του.

Γεννημένος το 1932 στη Δρέσδη, ο Ρίχτερ πέρασε στη Δύση το 1961, λίγο πριν χτιστεί το Τείχος του Βερολίνου. Εγκαταστάθηκε αρχικά στο Ντύσελντορφ, όπου σπούδασε και αργότερα δίδαξε (από το 1971 μέχρι το 1994) στην Ακαδημία Καλών Τεχνών για να μεταφέρει κατόπιν τα δύο ατελιέ του στην Κολωνία. Εκπαιδεύτηκε στον σοσιαλιστικό ρεαλισμό, το 1959 όμως, κατά τη διάρκεια της έκθεσης Documenta στο Κάσελ, εντυπωσιάστηκε από το έργο του Τζάκσον Πόλοκ και του Λούτσιο Φοντάνα. Εχει υπηρετήσει την τέχνη ως γλύπτης, φωτογράφος, ζωγράφος, έχει επιζωγραφίσει φωτογραφίες και έχει κάνει εγκαταστάσεις με κρύσταλλα και καθρέφτες, όμως εδώ και εξήντα χρόνια παραμένει πιστός στη ζωγραφική.

Επηρεασμένος από κλασικούς όπως ο Τιτσιάνο και ο Βερμέερ αλλά και τα κινήματα της αμερικανικής ποπ αρτ, της οπ αρτ και του μινιμαλισμού – θεωρείται ο μεγαλύτερος ευρωπαίος εκπρόσωπός τους -, ο Ρίχτερ περνάει με μεγάλη ευκολία από την ποπ αρτ στην αφηρημένη τέχνη και από τον φωτορεαλισμό και πάλι στην αφηρημένη ζωγραφική για να αποτυπώσει σε καμβάδες μεγάλων διαστάσεων αφρισμένους καταρράκτες χρωμάτων που ανακατεύονται αλλού με παχιές και αλλού πιο λεπτές πινελιές, υμνώντας την επιμελημένη «τυχαιότητα».

Ακόμα, ζωγραφίζει νεκρές φύσεις, πορτρέτα της οικογένειάς του, την κόρη του Μπέτι που απεικονίζεται σε δύο εξαιρετικούς φωτορεαλιστικούς πίνακες του 1977 και του 1988, τον θείο Ρούντι και την ψυχικά εύθραυστη θεία Μαριάνε (η οποία στειρώθηκε και στη συνέχεια δολοφονήθηκε από τους Ναζί), τη γυναίκα του καθώς θηλάζει το μωρό τους, ένα φρικτό κρανίο, ένα αναμμένο κερί, ένα μπουκέτο από λουλούδια.

Είναι τελειομανής, λιγομίλητος και αποφεύγει τις συνεντεύξεις. «Μου αρέσει ό,τι δεν έχει στυλ: τα λεξικά, οι φωτογραφίες, εγώ και οι πίνακές μου» είχε πει κάποτε. Πράγματι και ο ίδιος δεν έχει ένα στυλ αλλά πολλά διαφορετικά. Και αυτό για το οποίο διακρίνεται και εντυπωσιάζει είναι το θολό γκρίζο που αποτυπώνεται σε μια σειρά πινάκων του, εικόνες φλουταρισμένες και μυστηριώδεις, για τις οποίες διαλέγει θέματα από την κοινότοπη καθημερινή ζωή μιας νοικοκυράς, από φωτογραφίες δικές του και της Λένι Ρίφενσταλ από την Αφρική, από τη ζωή των δικών του, ακόμη και από θέματα που απεικονίζουν τη φρίκη του πολέμου, τις συλλήψεις και τις αυτοκτονίες της ομάδας Μπάαντερ – Μάινχοφ στα λευκά κελιά και τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001.

Ο Γκέρχαρντ Ρίχτερ έχει εκθέσει στα σημαντικότερα μουσεία του κόσμου και έχει βραβευθεί πολλές φορές. Δεν είναι τυχαίο εξάλλου ότι στην αγορά τέχνης οι τιμές των έργων του είναι ιλιγγιώδεις. Τα «Τρία κεριά» του για παράδειγμα πουλήθηκαν το 2001 σε δημοπρασία των Σόθμπις έναντι 5,3 εκατ. ενώ σε δημοπρασία του 2011 οι πωλήσεις του έφτασαν στα 200 εκατ. δολάρια.