[Το πνεύμα του τόνου] Υβρις χωρίς Νέμεσιν

Πολύ λίγα δείγματα έχουμε από το θέατρο το ισπανόφωνο πέρα από το καθαυτό το ισπανικό. Και αυτό το τελευταίο μάς έγινε πρόσφατα γνωστό χάρις στη Μαρία Χατζηεμαννουήλ, θεατρολόγο και μεταφράστρια που με αξιοθαύμαστη ενημέρωση μας εφοδιάζει με απροσδόκητα κείμενα της Ιβηρικής Χερσονήσου.
Ιδού, λοιπόν, που τώρα έχουμε ένα άκρως ενδιαφέρον έργο από την Κούβα. Για να είμαι ακριβής, έργο κουβανού συγγραφέα ο οποίος, όπως πληροφορούμαι, τα τελευταία χρόνια ζει στη Βαρκελώνη. Εχω πάντως την εντύπωση πως το έργο που μας παρουσίασε η Μίνα Χειμώνα στο θέατρο Altera Pars δεν θα μπορούσε ποτέ πιθανόν να παρασταθεί στη σεμνότυφη πολιτικά και εξαχρειωμένη κοινωνικά Κούβα του τελευταίου εν ζωή (φυτοζωή) υπαρκτού σοσιαλισμού. Απόδειξη πως το κείμενο αυτό έγινε παράσταση στην Ισπανία και την Αργεντινή, όχι βέβαια στην Αβάνα της Κούβας, όπου γεννήθηκε και σπούδασε αρχιτέκτονας ο συγγραφέας Κάρλος Φερέρα.
Ο Φερέρα στο έργο του «Η αόρατη αλυσίδα», μονόλογοι τριών τρίδυμων γυναικών που, λόγω ακριβώς της ομοιότητας εκτελούνται από μία και μόνη ηθοποιό, αναλύει και διεκτραγωδεί την αδιέξοδη ζωή μιας οικογένειας που ο πατέρας είναι αιμομίκτης.
Το ευφυές εύρημα του Φερέρα είναι ότι οι τρεις αυτές αδελφές φέρουν τα ονόματα Ολγα, Ειρήνη, Μάσα των αδελφών του τσεχοφικού αριστουργήματος. Χωρίς καμιά άλλη σύνδεση με το δράμα εκείνων ή με την υπόθεση και το υπόβαθρο εκείνης της εποχής ή της κοινωνίας της.
Ο συγγραφέας θέλει απλώς να υποβάλει την ιδέα μιας διαχρονικής ιστορίας για τρεις γυναίκες σε μια επαρχία, όπου γης, και στις συνθήκες που οδηγούν στην ενδοοικογενειακή βία, στην κακοποίηση και στα παρεπόμενά τους.
Χωρίς να φτάνει σε παράδοξα ο συγγραφέας εκμεταλλευόμενος την ομοζυγική ομοιότητα των τριών αδελφών μπλέκει τις ιστορίες, ώστε ο πατέρας να βιάζει άλλη από τις δύο κόρες και ένας εραστής να παντρεύεται άλλη αδελφή από εκείνη με την οποία κοιμήθηκε!
Παρ’ όλο που οι τρεις αδελφές μοιάζουν σαν τρεις σταγόνες νερό έχουν τελείως διαφορετική ιδιοπροσωπεία, ιδιοσυγκρασία και ψυχολογικές στρατηγικές. Η συντηρητική και σεμνότυφη, η διανοούμενη και η έκδοτη στις ηδονές. Η νοικοκυρά, η αδιάφορη και αποστασιοποιημένη και η συνειδητή πόρνη, πόρνη πριν από τον πατρικό βιασμό.
Οι τρεις αδελφές του Φερέρα είναι εικόνες μιας κοινωνίας που το διάνυσμά της έχει δύο άκρα, στο ένα η απομόνωση, η υστερία, η κατάθλιψη, στο άλλο άκρο η αλητεία, η πορνεία, η ασυδοσία, ο κυνισμός και ανάμεσα η κτηνώδης αδιαφορία και ο αυτισμός, κοινωνικός και πνευματικός.
Η Χατζηεμμανουήλ κέντησε μια θεατρική και συχνά ωμή μετάφραση σε συνεργασία με τον Δημήτρη Ψαρρά. Η Δήμητρα Αράπογλου σκηνοθέτησε τους τρεις μονολόγους με ακρίβεια στη διάκριση των ψυχολογικών χαρακτηρολογικών ιδιαιτεροτήτων. Η Ελενα Χριστούλη (σκηνικά), η Δέσποινα Χειμώνα (κοστούμια), ο Βασίλης Κλωτσοτήρας (φωτισμοί) και η Ελβίρα Μπαρτζώκα (κίνηση) δημιούργησαν έξοχο περιβάλλον.
Βρίσκω πως η μουσική που έγραψε ο Μάριος Αριστόπουλος ξεπερνάει τα όρια μιας ατμοσφαιρικής συνθήκης. Ηταν σε βάθος σχόλιο.
Η Μίνα Χειμώνα έχει πλέον κατακτήσει μιαν ωριμότητα που κατορθώνει με λιτά μέσα να αναδεικνύει βαθιές ψυχικές συναισθηματικές χαράξεις. Δεν είναι ο θαυμάσιος τρόπος που περνάει από ρόλο – μονόλογο σε ρόλο – μονόλογο τριών διαφορετικών χαρακτήρων και τύπων. Είναι πώς έφτασε να αποτυπώσει σκηνικά το ζητούμενο από τον συγγραφέα, το ότι στα καθημερινά δράματα πίσω από τους τοίχους του αστικού ηθικού κιβωτίου υπάρχει ένα τραγικό ρίγος, μια ύβρις που δυστυχώς στην εποχή μας δεν υπάρχει. Αττη και Νέμεσις.