Ο Νονός του Αζερμπαϊτζάν

«Δεν νιώθω ότι πρέπει να καθαρίσω τους πάντες. Μόνο τους εχθρούς μου». Οι κινηματογραφόφιλοι σίγουρα θυμούνται την ατάκα του Μάικλ Κορλεόνε από τον «Νονό 2». Ο αμερικανός διπλωμάτης Ντόναλντ Λου τη δανείστηκε προκειμένου να κλείσει το τηλεγράφημα που έστειλε τον Σεπτέμβριο του 2009 από το Μπακού, την πρωτεύουσα του Αζερμπαϊτζάν, στην Ουάσιγκτον. Το τηλεγράφημα ήταν απόρρητο, διέρρευσε όμως τον Δεκέμβριο του 2010 μέσω Wikileaks. Ετσι μάθαμε όλοι την εικόνα που έχει σχηματίσει η αμερικανική διπλωματία για τον Ιλάμ Αλίεφ. Επικαλούμενο «παρατηρητές», το τηλεγράφημα επισημαίνει ότι ο Αλίεφ έχει μια πλευρά τύπου Μάικλ Κορλεόνε, ψυχρά υπολογιστική, και μια δεύτερη τύπου Σόνι Κορλεόνε, πιο παρορμητική. Η πρώτη απεικονίζεται στην εξωτερική πολιτική του, όπου επιδεικνύει «πραγματισμό, αυτοσυγκράτηση και μια χρήσιμη προκατάληψη υπέρ της ενσωμάτωσης στη Δύση»∙ και η δεύτερη στην εσωτερική πολιτική του, όπου επιδεικνύει «ολοένα μεγαλύτερο αυταρχισμό και εχθρότητα προς τη διαφορετική πολιτική άποψη».

Αυτή η «διχοτομία», σημείωνε ο συντάκτης, συχνά θέτει τα «αμερικανικά συμφέροντα» σε σύγκρουση με τις «αμερικανικές αξίες». Για να σημειώσουμε το προφανές, δεδομένου του πλούτου του Αζερμπαϊτζάν σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο, οι ΗΠΑ είναι μόνο μία από τις πολλές χώρες της Δύσης που αντιμετωπίζουν (και ξεπερνούν) μια τέτοια υπαρξιακή κρίση.

ΚΑΘΕΣΤΩΤΙΚΟ ΚΙΤΣ. Ο τελικός της Γιουροβίζιον, αυτή η κατά γενική ομολογία αποθέωση του κιτς, θα πραγματοποιηθεί απόψε με τη συμμετοχή και της Ελλάδας σε ένα απαστράπτον Μπακού. Είναι η ευκαιρία του καθεστώτος να λάμψει, να προσελκύσει μπίζνες και τουρίστες, ίσως και να βελτιώσει τις πιθανότητές του να φιλοξενήσει το 2020 τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Εξού και τα 220 εκατ. ευρώ που δαπανήθηκαν για τη διοργάνωση – 106 μόνο για το νέο Crystal Hall των 23.000 θέσεων που φιλοξενεί απόψε τον τελικό∙ παράλληλα ολοκληρώθηκε ο αυτοκινητόδρομος προς το αεροδρόμιο, επεκτάθηκαν τα πάρκα της πόλης και μεγάλωσε ο δρόμος περιπάτου παρά την Κασπία. Αλλωστε λεφτά (εκεί) υπάρχουν. Τα αποθέματα του Αζερμπαϊτζάν σε πετρέλαιο υπολογίζονται σε επτά δισεκατομμύρια βαρέλια, τα αποθέματά του σε φυσικό αέριο εκτιμώνται σε 850 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα, μπίζνες στην Κασπία κάνουν ήδη όλες οι ξένες πετρελαϊκές εταιρείες που σέβονται τον εαυτό τους. Χάρη κυρίως στις εξαγωγές σε Δυτική Ευρώπη και Ρωσία το ΑΕΠ της χώρας ξεπερνά τα 65 δισ. δολάρια. Το Αζερμπαϊτζάν έχει γνωρίσει την τελευταία 20ετία, από τότε που καταλάγιασε το μετασοβιετικό χάος, τεράστια οικονομική άνθηση. Κατάφερε να μειώσει τη φτώχεια από 50% το 2001 σε μόλις 7,6% σήμερα. Το πρόβλημα έγκειται σε τρεις «μόνο» λέξεις: διαφθορά, καταστολή, αυταρχισμός.

Πριν από τον Ιλάμ Αλίεφ (έκπληξη…) κυβερνούσε ο μπαμπάς Χεϊντάρ Αλίεφ: ήταν επικεφαλής του σοβιετικού Αζερμπαϊτζάν επί 13 χρόνια έως το 1982, κατόπιν του ανεξάρτητου Αζερμπαϊτζάν έως το 2003. Η κακή του υγεία τον υποχρέωσε τότε να χρίσει τον γιο του διάδοχο. Ο Ιλάμ Αλίεφ ήταν 42 ετών – και καλά προετοιμασμένος. Είχε πάρει το διδακτορικό του στην Ιστορία από το Κρατικό Πανεπιστήμιο Διεθνών Σχέσεων της Μόσχας, είχε διδάξει εκεί για μία πενταετία, κατόπιν είχε αναλάβει αντιπρόεδρος της Κρατικής Πετρελαϊκής Εταιρείας του Αζερμπαϊτζάν, είχε εκλεγεί στο Κοινοβούλιο, είχε γίνει πρόεδρος της Εθνικής Ολυμπιακής Επιτροπής, επικεφαλής της κοινοβουλευτικής αντιπροσωπείας του Αζερμπαϊτζάν στο Συμβούλιο της Ευρώπης. Είναι επίσης άριστος γνώστης της αγγλικής, της γαλλικής, της ρωσικής και της τουρκικής. Τον Οκτώβριο του 2003 εξελέγη πρόεδρος με το 76,84% των ψήφων. Το 2008 επανεξελέγη με το 87%. Το 2009 απέκτησε το δικαίωμα να επανεκλέγεται επ’ αόριστον, καταργώντας μέσω δημοψηφίσματος τα συνταγματικά όρια. Το 2010 απέκτησε ένα Κοινοβούλιο πιστό μέχρι τελευταίου εδράνου: για πρώτη φορά στην ιστορία του Αζερμπαϊτζάν δεν εξελέγη ούτε ένας υποψήφιος της αντιπολίτευσης. Εννοείται ότι όλες αυτές οι εκλογές συνοδεύτηκαν από καταγγελίες για νοθεία, εκφοβισμούς κ.λπ.

Στις διεθνείς λίστες περί δημοκρατίας, διαφάνειας και ελευθερίας του Τύπου το Αζερμπαϊτζάν βρίσκεται σταθερά προς το τέλος. Η Διεθνής Αμνηστία καταγράφει τουλάχιστον 12 πολιτικούς κρατουμένους στις φυλακές, η νορβηγική Επιτροπή Ελσίνκι τους ανεβάζει σε 70.

ΚΡΥΦΕΣ ΚΑΜΕΡΕΣ. Κάποιες διαδηλώσεις που ξεκίνησαν δειλά την περασμένη άνοιξη, στην κορύφωση της Αραβικής Ανοιξης, πνίγηκαν εν τη γενέσει τους. Οσοι, λίγοι, επιχείρησαν αυτές τις ημέρες να εκμεταλλευτούν την παρουσία ξένων δημοσιογράφων για να διαμαρτυρηθούν είχαν την πρέπουσα – βίαιη- αντιμετώπιση. Σύμφωνα με τοπικούς ακτιβιστές, εκατοντάδες κάτοικοι του Μπακού απομακρύνθηκαν παρανόμως από τα σπίτια τους προκειμένου να ανοίξει ο δρόμος για νέα κατασκευαστικά πρότζεκτ, συμπεριλαμβανομένου του Crystal Hall. Μόνο μέσα στους δύο τελευταίους μήνες ένας δημοσιογράφος που έψαχνε τα πράγματα περισσότερο από ό,τι έπρεπε μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο άγρια ξυλοκοπημένος ενώ μία δεύτερη, η Χαντίτζα Ισμαΐλοβα, απειλήθηκε με δημοσιοποίηση ενός βίντεο σεξουαλικού περιεχομένου που είχε γυριστεί με κρυμμένες κάμερες στο υπνοδωμάτιό της, αν δεν έπαυε τις έρευνές της για διαφθορά στην οικογένεια Αλίεφ. Οπου «οικογένεια Αλίεφ», πέραν του Ιλάν, η σύζυγός του Μεριμπάν (για την οποία μάθαμε μέσω Wikileaks ότι «το πρόσωπό της δυσκολεύεται να δείξει την οποιαδήποτε έκφραση» από τις πλαστικές), οι κόρες Λέιλα και Αρζού (η πρώτη μένει, σύμφωνα με την «Daily Mail», σε ένα ρετιρέ με θέα το Χάιντ Παρκ, έχει υπό την προσωπική της ιδιοκτησία την πρεσβεία του Αζερμπαϊτζάν στο Λονδίνο και ξόδεψε 375.000 ευρώ σε σαμπάνιες για ένα δείπνο με 12 φιλενάδες της), ο 12χρονος υιός Χεϊντάρ (πήρε το όνομα του παππού), καθώς και δύο εγγόνια.

Τι άλλο πρέπει να γνωρίζει κανείς για το Αζερμπαϊτζάν; Οτι είναι μια χώρα 9 εκατομμυρίων ανθρώπων, μουσουλμανική κατά κύριο λόγο και επισήμως κοσμική – αν και τα τελευταία χρόνια το (ριζοσπαστικό) Ισλάμ αναβιώνει και σε αυτό το Μπακού βλέπει ιρανικό δάχτυλο. Η πρόσφατη απόσυρση του ιρανού πρεσβευτή, με άλλοθι την «αντιισλαμική» Γιουροβίζιον και μια υποτιθέμενη gay parade που δεν είχε ποτέ προγραμματιστεί, είναι ενδεικτική των τεταμένων σχέσεων. Επίσης, βρίσκεται σε χρόνια διαμάχη με την Αρμενία για το Ναγκόρνο-Καραμπάχ: η Αρμενία έμεινε εκτός της εφετινής Γιουροβίζιον. Let the show begin.